106.Шөрнек механизмдері,цитоплазмалық надн2 тртығуындағы олардың ролі. Энергиялық байланысы.

Шөрнек механизмдерінің биологиялық ролі-сутегі атомын тасмалдауға қатысады.

Бұл шөрнек механизмі цитоплазмада түзілген цитозольды НАДН2-ні кіші мономерге айналдырады.Шөрнек механизмі цитозольды НАДН2-ден сутегіні бөліп алып,оны кіші мономерге айналдырады.Және де қосымша митохондрияда АТФ молекуласын түзеді.

Аэробты гликолиз кезінде глюкоза тотығады,энергетикалық шығымы 36 молекула немесе 38 молекула АТФ түзіледі. Цитоплазмада 1-сатысында 2 молекула АТФ түзіледі.

Ішек қабырғасында белоктардың шіруі,шіру өнімдерінің химиялық табиғаты,шіру өнімдерінің усыздану жолдары және орны.Декарбоксилдену және бүйір тізбектің тотығуы арқылы жүзеге асырылады.Амин қышқылы декарбоксилдену кезінде,мысалы,орнитин мен лизин декарбоксилденгенде путресцин мен кадаверин пайда болады.Бұл аминдер ішекте аз мөлшерде түзіледі және өлік шірігенде пайда болуы мүмкін,сондықтан оларды өлік белоктары деп атайды.Бұл аминдердің улылығы үлкен емес қанға сіңіп,зәр арқылы сол күйінде шығарылуы мүмкін.

Эритроциттер химиясы. Газдар тасымалдауға және рН-ын сақтауға гемоглобиннің қатысуы. Барлық қанның 36-48%эритроцит алады. 1мм 4-5 млн –ғадейін эритроциттер болады. Эритроциттер-эритробластың ядросыз дериваты болып табылады. Жетілген эритроцитте ядро, хроматин және белоктар мен липидтер синтезінің аппараты болмайды. Эритроциттерде митохондрия да жок. Өсуге, органикалық заттарды синтездеуге қабілетті тірі клетка қатарына жатпаса да, эритроцит ұзақ өмір сүруге қабілетті. Эритроциттердің басты биологиялық қызметі – газдарды тасымалдау (оттегіні және көмірқышқыл газын). Эритроциттер аминқышқылдарды,глюкозаны және калий мен натрий иондарын тасымалдауға қатысады. Қан ағымындағы циркуляциясының бүкіл мерзімінде эритроциттің газды тасымалдау үшін екі бүгілген диск тәрізді формасын сақтауы – эритроциттердің химиялық құрамымен, құрылысымен және мембранасының қасиеттерімен түсіндіріледі. Эритроциттердің негізгі химиялық компоненті глобин белогы болып табылады. Эритроциттердің құрғақ затының салмағының 95% гемоглобин құрайды. Сау адамдарда қандағы гемоглобин концентрациясы 132-164г/л. Ағзаның барлық гемоглобині эритоциттерде шоғырланған.Қан плазмасындағы гемоглобиннің мөлшері өте аз. Гемоглобиннен басқа эритроциттерде анаэробты гликолиз бен глюкоза катаболизмінің пентозды жолын қамтамасыз ететін белок-ферменттер, метгемоглобинредуктаза супероксиддисмутаза, каталаза және т.б ферменттер болады.

Энергия алмасуы,сатыларыЭнергия алмасу- жануарлар организміндегі энергияның айналуы. Энергияның қайнар көзі-күн.Күн сәулесін өсімдіктер автотрофтар сіңіріп алып, фотосинтез процесі жүреді.6Н2О +6СО2С6Н12О6+6О2Энергия алмасу 4 сатыдан тұрады.1 саты- Күрделі заттардың ыдырайтын бастапқы жолы. АСҚ қышқылы ыдырап қайтадан АСҚ қышқылы түзіледі.АСҚ-ның маңызды ролі- олар АСҚ көмірсулардың,липидтердің, аминқышқылдардың ыдырағандағы өнімі. олар тек қана үш карбон қышқылы циклында тотығады. Амин қышқылдары, глюкоза,БМҚ,глицерин ас қорыту жолына сіңірілгеннен кейін спецификалық өзгеріске ұшырайды.2 саты- ЦТҚ немесе Үшкарбон қышқылының циклы, Кребс циклыКребс циклы-тізбекті емес, айнымалы процесс. Көптеген аралық өнімдер өндіріледі. Дикарбон қышқылы түзіледі.ЦТҚ маңызы:* "метоболиттәк қазан"- адам денесінің ошағы, ЦТҚда АСҚ молекуласы ыдырайды.*ЦТҚда аралық өнімдер түзіліп, пластикалық қызмет атқарады.*Барлық зат алмасу процесінеқатысып байланыс орнатады.*сутегі атомымен жабдықтаушы. сутегі атомдары НАДН2 немесме ФПН2 түрінде болады.3 саты- Биологиялық тотығу- көп сатылы тотыгу- тотык-у реакцияларының жүйелі жолмен жүретін жолы.Энергия АТф үшін қолданылады, жылу бөлінеді. эндогенді су түзіледі. "Алтын су" д.а.Биологиялық тотығудың маңызы*энергия бөлінеді*эндогенді су түзіледі4 саты- Тотығудан фосфорлану- БТ-да бөлінген энергияны пайдаланып, фофор қышқылын АДФөа қосып АТФ түзеді. Энергия жылу түрінде таралады.АТФ қатысатын жұмыстар:*механикалық-бұлшықет жиырылуы*биосинтетикалық реакциялар* улы өнімдерді зиянсыздандыру