Ферменттер жалпы қасиеттері, әсер ету механизмдері.

Ферменттер- жалпы алғанда катализаторлық қызмет атқарады.

ферменттер-тірі организмдер клеткаларында түзілетін және ондағы жүріп жатқан процестерді жылдамдатады.

тездеткіш қасиеті оның қүрамындағы белоктар санына байланысты, көп болса реакцияда тез жүреді.

Ферменттердің әсер ету механизмі 3 сатыдан тұрады.

1 саты- Фермент субстрат қосылысының түзілуі. Фермент пен субстрат әрекеттесу үшін бір-біріне бейімделеді. субстратпен арнайы байланысуы кезінде ферменттің де, субстраттың да конформациялары өзгереді. Ферменттің активті орт. функционалдық топтар мен субстраттың әрекеттесетін топтары бейімделіп, фермент*субстрат қосылысын түзейді. Субстрат коформациясының өзгеруі индуцирленген сәйкестену деп аталады.

2 сатысы- фермент-реакция өнімі комплексінің түзілуі. Ең күрделі сатысы.

фермент- субстрат қосылысы түзілуін түсіндіретін гипотеза бойынша субстрат ферменттің беткейімен әрекеттесу кезінде үзілетін байланыс деформацияланады және дистабильденеді. Бұл құбылыс активтену энергиясын төмендетеді. субстрат ыдырап реакция өнімі түзіледі. фермент реакция өнімімен байланысады.

Қышқыл-сілтілі катализ,ковалентті катализ,энтропиялық эффект жүреді.

3 сатысы- реакция өнімінің бөлінуі. субстраттың реакция өніміне айналуы кезінде, активті орт. пен реакция өнімінің байланысы нашарлайды. фермент өзінің субстратымен әрекеттесіп, оны тиісті реакция өніміне айналдырады. реакциядан бөлініп шыққан фермент өзінің сапасын да, санын да өзгертпестен қайтадан катализдік қызметін атқара алады.

Ферменттер активтігіне әсер етуші факторлар.

* Температураның әсері- температура жоғарылаған сайын ферменттердің активтілігі артады. Белгілі бір температураға жеткенде ферменттеодің әсері ең жоғары активтілікке,яғни оптимальды температураға жетеді. Температураны одан ары көтерсе біртіндеп ферменттер әсері төмендей бастайды, 70 С жеткенде мүлдем тежеліп, денатурацияға ұшырайды. Қайтымды және қайтымсыз реакция жүреді.

* pH әсері. Ферменттердің өзіне тән pH деңгейі болады. pH көрсеткіші жоғарыласа немесе төмендесе фермент активтілігі азаяды. Ферменттердің pH ортаға сезңмтал болу себебі:

-Ферменттер табиғаты жағынан белоктар болғандықтан pH ортасы өте төмен немесе өте жоғары болса денатурацияға ұшырайды.

-субстрат молекуласындағы ферменттің акт.орт. байлан-ға қатысатын фун-дық топтың мөлшеріне байланысты.

-фермент молекуласы коформациясының ерекше каталитикалық ионданған топ-ң мөлшеріне байланысты.

- ферменттің коформациялық тұтастығы қамтамасыз етіледі.

* фермент концентрациясының әсері

*субстрат концентрациясының әсері.

*эффекторлардың әсері

Ферменттер жіктелуі. Негізгі топтвары және топшалары

Ферменттер 6 топқа бөлінеді

1 топ Оксиредуктазалар- тотығу-тотықсыздану реакцияларын катализдейді

2 топ Трансферазалар- атомды немесе атомдар тобын тасымалдауға қатысатын ферменттер.

3 топ Гидролазалар- заттардың гидролиз жолымен ыдырауын тездетеді.

4 топ Лиазалар-қос байланыс үзілген орынға атомдар тобының жалғасуын немесе заттардың гидролиздік емес жолдармен ыдыратады.

5 топ Изомеразалар- бір заттың екінші затқа изомерлену реакцияларын катализдейді.

6 топ Лигазалар- АТФ энергиясы есебінен екі молекуланың қосылуын катализдейді

1 топ Оксиредуктазаларөзі 4 топқа бөлінеді

*дегидрогеназалар

*цитохромдар

*каталаза және пероксидаза

*гидроксидазалар

2 топ Трансферазалар 8 топқа бөлінеді. Оның 6 қарастырылады

* метилтрансферазалар

*транскетолаза

*ацилтрансфераза

*гликозилтрансфераза

*аминотрансфераза

*фосфортрансфераза

3 топ Гидролазалар өзі 9 топқа бөлінеді. Оның 3 қарастырылады

*эстеразалар

*гликозидазалар-альфа және бетта амилазалар,сахарозалар,лактоза,т.б

*пептидгидролазалар

4 топ Лиазалар. 3 топшаға бөлінеді.

*карбоксилазалар

*альдегидазалар

*дегидратазалар

5 топ Изомеразалар- маңызды өкілі рибоза-фосфат-изомераза

6 топ Лигазалар- АТФ энергиясы есебінен екі молекуланың қосылуын катализдейді.

Флавинферменттер.Флавинферменттер-тотыққанда сары түс береді.ФП-күрделі,екі компанентті,кофермнті флавин-мононуклеотид және флавин адениндинуклеотид апоферменті мен коферменті мықты байланысқан ФЛ-ның молекуласы үлкен болады,сол үшін апоферментке бірнеше кофермент жабысады.ФП құрамындағы темір гемісіз темір қ.а. ФЛ коферменті Фмн немесе рационалды аты фосфор қышқылды рибофлабин. Рибофлабин В2 витамині,димитиллизоаллоксазин сақинасы және бес атомды спирт рибитондан тұрады. ФЛ құрамындағы коферментіне байланысты 1 және реттік демидрогензалар деп бөлінеді. ФАД-ФЛ-бірінші реттік дегид-р себебі бұлар тікелей тотығатын субстратпен әрекеттеседі.ФМН-ФЛ-екінші реттік дегид-р екінші рекцияға қатысады.НАДН-ты қайта тотықтырады.