19. Трасформаторлардың жүктемелік қабілеттілігі.

Трансформаторлардың  жүктелу  қабілеттілігі – бұл  рұқсатты жүктелу мен асқын жүктелу  жиынтықтары. Трансформатор асқын жүктелумен тәуліктің  сағатында  істей  алады, егер    тәуліктің  келесі  сағатында  оның  жүктемесі  номиналдыдан  төмен  болса.

Әртүрлі  режімдерді бағалау өлшемі (критериясы) трансформатор оқшауламасының  тозуы  болып  табылады. Жүктелмеген  кезде оқшаулама  тозуы  аз  болады, ал  асқын  жүктелу  уақытында  оқшаулама тозуы  жылдамдатылады.

Трансформатордың рұқсатты жүйелі (систематикалық) асқын  жүктелуі өзінің  номиналды  қуатынан  жоғары болуы, тәулік  ішінде  жүктеменің  бір қалыпты еместігінен болады.

Максималды рұқсатты  жүйелі  жүктелуі келесі  шарттарда  анықталады.

Ораманың  жоғары  температурасы +140^оС, жоғары  қабаттағы  майдың  жоғары  температурасы +95^о және  максималды  жүктеме кезінде  тозуы, трансформатордың  тұрақты номиналды  жүктемесіндегі жұмысы  сияқты  болса, ең  қатты  қызған  нүктенің  температурасы  +98^оС артпауы керек.

Апатты  асқын  жүктелу параллельді  қосылған трансформатордың  қатардан  шыққан  кезінде  рұқсат  етіледі. Рұқсатты  апатты  асқын  жүктелу  орамалардың  шекті  рұқсатты  температураларымен     (140^оС   кернеуі   110 кВ  жоғары  трансформаторлар  үшін  және 160^оС қалған трансформаторлар  үшін) және  жоғары  қабаттағы  май  температурасымен (115^оС)  анықталады.

Рұқсатты  апатты  асқын  жүктелу   мәні ГОСТ бойынша бастапқы  жүктеме   коэффициентіне К₁ , апатты  асқын  жүктелу   пайда  болғаннан  салқындату  ортасының  температурасынан  θω_охл және  жүктеме  ұзақтығына  тәуелді  анықталады .

20. Синхронды генераторлардың тәуелсіз қоздыру жүйелері.

3.2 Тәуелсіз қоздыру жүйесі

3.2.1 Тұрақты тоқ генераторы арқылы қоздыру жүйесі

 СГ қоздырылуы электр  торап  тәтібінен тәуелсіз  және  неғұрлым  сенімді болып  табылады. Неғұрлым сенімді  және қарапайым  қоздырғыш  ретінде 3.2.  суретінде  көрсетілген СГ  білігімен қосылған тұрақты  тоқ  генераторы болып  есептеледі.

 

3.2 Сурет - Генератордың электромашиналық  тәуелсіз  қоздырылуының принциптік  сұлбасы

 

13

Қоздырғының өзінің қоздырылуы өздік қоздырылу сұлбасы  бойынша

(қоздыру орамы  LGE  қоздырғыштың өзінің якорынан  қоректенеді) іске  асырылады. Қоздырғыштың қозуын  реттеу қолмен  немесе орамында  орнатылған LGE шунтты реостатпен RR немесе  автоматты – қоздыру  реттегіші РАҚ (резервті  автоматты қосу (АРВ))  арқылы   іске  асырылады.

Мұндай қоздыру жүйесінің кемшіліктеріне: қоздыру  арту жылдамдығының  аздығы; тұрақты тоқ  генераторының  діріл әсерінен және  коллектор мен щетканың (коммутациялар шарттары) қиын  жұмыс  шартынан сенімділігінің төмендеуі болып  табылады. Қуаты 165 МВт-тан  жоғары турбогенераторларда қажетті қуатта  айналу  жиілігі 3000 айн/мин тұрақты  тоқ  генераторын,  коммутация  шарттары  бойынша  дайындау  күрделі  болып  табылады .  

 3.2.2 Жартылай  өткізгішті түзеткіштермен  қоздыру  жүйесі 

Аталған  кемшіліктерді жартылай  өткізгішті түзеткіштерді  біртіндеп  қолдану  арқылы бөліктеп  жоюға  болады. ТГ білігімен қосымша  жоғары  жиілікті  индукторлы типті генератор қосылған, 3.3. суретінде  көрсетілгендей оның  айналу  роторында  орамасы  жоқ болады. Жоғары жиілікті генератордың  кернеуі  түзетіліп ротор орамына  беріледі. Жоғарлатылған  жиілік, генератор габариттерін  азайтуға және  ҚЖ(қоздыру  жүйесінің)  жылдам әрекеттілігін арттыруға көмектеседі. Жоғары жиілікті қоздырғыш-генератор ҚГТ қозғалмайтын бөлігі статорында үш орамы болады. LGE1 тізбектей қосылуының арқасында ҚГТ роторда тоқтың жедел тез көбеюінің әсерінен қысқа тұйықталуда қоздырудың лезде артуын қамтамасыз етеді. LGE2 және LGE3 орамалары жоғары жиілікті қосалқы қоздырғыштан (подвозбудитель) GEA түзеткіштер арқылы қоректенеді.  Қосалқы қоздырғыш (тұрақты магнитті 400 Гц машинасы) ТГ білігімен  қосылған. АРҚ құрылғысы генератор  кернеуін  LGE2  орамында  тоқты  өзгертумен қалыпты  жұмыс  режімінде ұстап  тұруға  көмектеседі. ЖЖҚ (Жылдам жеделдету  құрылғысы- УБФ) генератордың  бастапқы қоздырылуын  және оның кернеуі 5%-ға

төмендегенде  жеделдетуін  қамтамассыз  етеді . Жоғары  жиілікті  ҚЖ    және қоздыру кернеуінің арту жылдамдығымен  k_ф = 2 2 1/ с  қамтамассыз  етеді.

14

3.3 Сурет–Жоғары  жиілікті қоздыру жүйесі

 Одан да  жақсы сипаттамасына     тиристорлы қоздыру  жүйесі   ие  болады, ол сұлба 3.4.  суретте  көрсетілген.

 

3.4 Сурет - Тиристорлық қоздыру  жүйесі

 

 Көмекші  генератор GE статорында үш фазалы аралық шықпалар  орамасы  болады. Ораманың  әрбір  бөлігі  тиристорлардың екі  тобына  қосылады: жұмысшы  VS1 және жеделдетілген VS2. GE толық кернеуден қоректендіріп, VS2 жеделдету кезінде толық ашылып толық жеделдету тоғын   береді.  Жұмысшы  топ  бұл  кезде  жеделдету  тобының  неғұрлым  жоғары  кернеуімен тығындалады (запирается). Қоздырудың  тиристорлық  жүйесі

басқа  жүйелермен  салыстырғанда   неғұрлым  жоғары  жылдам әрекеттілікті

болады  және   k_ф > 2  көрсетеді.

Барлық  генераторлардың  ротор  білігінде  түйіспелік сақинасы болады , оған тоқ щетка арқылы беріледі, сол себепті сенімділік төменділігі шартталады.