35. Бейтараптамасы оқшауламаланған тораптарға жерлендіргіш құрылғыны есептеудің тәртібі.

110 кВ және одан  жоғары  тораптарда бейтараптама жерлендіру әдісін таңдауда анықтаушы  фактор  оқшаулама  құны  болып  табылады. Мұнда бейтараптаманы тиімді жерлендіру  қолданылады, бұл   кезде  жерге бір фазалық  тұйықталуда бүлінбеген  фазалардағы  кернеу  деңгейі  жерге  қатысты  болжаулы  есеппен қалыпты  жұмыс  режіміндегі  0,8 фаза аралық  кернеуге  тең  болады. Бұл  осындай  жерлендіру  әдісінің негізгі  құндылығы.

Бір фазаның жерге  тұйықталу кезінде  жер арқылы қысқа тұйықталу  контуры  және    фаза ЭҚК бар аз  кедергілі  бейтараптама  көзі  пайда (сурет 2.3)  болады. Үлкен  тоқтар  ағатын  Қ.Т. тәртібі пайда  болады  және желі  релелік  қорғаныспен  ажыратылатын  болады. Алайда  кернеуі 110 кВ  және  одан  жоғары электр  торабында   бір фазалы  бүлінудің  маңызды  бөлігі өзі қалпына келетін торапқа  жатады.  Мұндай жағдайда  қайта  қосылу  автомат құрылғысы (АҚҚ- АПВ)  тиімді, ол  релелік  қорғаныстан  кейін іске  қосылып, тұтынушылардың  қорегін қалпына  келтіреді. Үлкен  мәнді Қ.Т. тоғын  жерге жіберу   және күрделі  инженерлік ғимараттан тұратын жерлендіру контуры  қымбатқа  түсетін  болады. Трансформатордың көп  мөлшерлі жерлендірілген бейтараптамасында және  де  автотрансформаторлы  тораптарда  бірфазалы   Қ.Т.  тоғы  үш фазалы  Қ.Т.  тоқ  мәнінен   аcып  түседі.

2.3 Сурет - Тиімді-жерлендірілген бейтараптамалы  үш фазалы  торап

Бір фазалы Қ.Т.  тоғын азайту  үшін     бейтараптамалардың бірнешеуін жермен қосудан бөледі (разземление) және транформатор  бейтарабына  қосылатын тоқ  шектегіш  кедергілерді  қолданады.

36. Бейтараптамасы жермен резонансты түрде қосылған электр торабының жерлендіргіш құрылғысын есептеу тәртібі.

Егер 110 кВ жағынан трансформатордың  өтпелі  оқшауламасы  бұзылған  жағдайда ( тиімді -жерлендірілген  бейтараптамалы  торап) жерге трансформатордың қаптамасы (кожухы) арқылы бір фазалы Қ.Т. болса, жерлендіргіш  өткізгіштік және  тік таяқшалы жерлендіргіш, 12.1,  суретінде  көрсетілгендей Қ.Т. тоғы  бұзылған  фазамен трансформатордың қаптамасына (кожухына) барып жерлендіргіш арқылы  жерге  өтеді. Жерлендіргіштен  алшақтауына қарай  жер  көлемі  ұлғаяды, ал  тоқ  сыйымдылығы  азаяды. Құбыр (труба)  жанында потенциал мәні  жоғары  болады және  өте  жылдам төмендейді, ал  ары  қарай  - кішірейеді  және біртіндеп  азаяды. 15-20 м   құбырдан (трубадан) арақашықтықта  барлық  жер  нүктелері  нөлге  тең  болады. Бұл нөлдік потенциялар нүктелері әдетте  оларды электротехникалық мағынасында «жер»  деп  атайды. Электрқондырғылардың  жерлендірілген  бөлігімен «жердің»  арасындағы потенциялдар  айырымын жерлендіргіш  арқылы  тоқ  өткенде  жерге  қатысты  кернеу  деп  атайды.

Жерлендіргіш  құрылғының  кедергісі:   жерлендіргіш  сымның  кедергісінен  (жерлендіріген аппараттан, жерлендіргішке  дейін); жерлендіргіштің  метал  бөліктерінің  кедергісінен; жерлендіргіш және жердің арасындағы  тоқ  өткенде  жер әсер ететін (сейілу  кедергісі) өтпелі кедергіден  тұрады.

Өндірістік  жиіліктегі  тоқта бірінші  үш  қосынды  кедергі аз  болады және жерлендіргіш кедергісі жердің  меншікті  кедергісінен    едәуір  тәуелді  болады, жердің  меншікті  кедергісі оның  құрамымен, тығыздылығымен, ылғалдылығымен және темпера­турасымен байланысты және  өте  кең  ауқымда  өзгереді (20 Ом –нан  торф  үшін және  400 Ом-ға  және  одан  астам  құм  үшін). Тиімді жерлендірілген бейтараптамалы тораптың фазалық  оқшауламасы  бұзылғанда жер  беткі қабатында потенциалдар болады және күтуші  персонал 12.1. суретінде  көрсетілгендей жанасу кернеуімен  немесе  қадамдық кернеумен жоғары  кернеу  аумағына  түсуі  мүмкін .

Жанасу  кернеуі       ;     қадамдық     кернеу ; жерге   қатысты  кернеу 12.1 Сурет - Токтың жерде сейілуі және  потенциалдың тік  жалғыз  трубкалық жерлендіргіште таралуы