29. Электр станцияларда және қосалқы станцияларда өлшеу. Өлшеуіштік аспаптардың көлемін және оларды орналастыруды таңдау.

Өлшеуіш  құралдардың  көлемімен  оларды  орналастыру  орны (ББҚ, ГБҚ, ОБҚ) обьектінің  сипаттамасына   және  басқару  амалына тәуелді әртүрлі  болады.

Ұсынылатын  өлшеуіш  құралдар  тізімі 8.1 кестесінде  көрсетілгендей  анықтамаларда, оқу  құралдарында  келтіріледі.

8.1 Кесте – Генератор  тізбегіндегі  өлшеуіш  құралдар  көлемі  мен  орналасу  орны

Турбогенераторлар

Статор                             Ротор

Әрбір  фазада  амперметр, вольтметр,    ваттметр,     варметр, активті  энергия  есептегіші, активті  және  реактивті  қуат   датчиктері.   Тіркегіш  құралдар:     ватт­метр,    амперметр    және    вольт­метр (60 МВт және одан  жоғары  генераторларда)     амперметр,         вольтметр. Вольтметр негізгі  және  резервті  қоздыру   тізбегінде. Тіркеуші    амперметр (60 МВт және одан  жоғары  генераторларда)

1. Көрсетілген  құралдар басқарудың  негізгі қалқанында  (ББҚ  немесе  ГБҚ) орналастырылады. 2. 12 МВт –қа  дейінгі генераторлар статорында  бір амперметр   орнатылады. 3. Турбинаның топтық  қалқанында ваттметр, жиілік  өлшегіш  құралдар  орнатылады статор  тізбегінде  (ББҚ  жоқ  болса) және  қоздыру  тізбегінде  вольтметр орнатылады. 4. ББҚ  болса  ОБҚ-на   ватт­метр және варметр   орнатылады. 5.ОБҚ-на   ваттметр және варметрді  қосатын  жиілік  өлшегіш  құралдар  орнатылады.

 

 

8.1 -  ЖЭО  негізгі  тізбегіндегі  өлшеуіш  құралдар 

Егер  өлшеу  обьектісі  басқару  қалқанынан  алыста  орналасса (жүз және мың  метр),   өлшеуіш құралдардың  тоқ  трансформаторларына  дейінгі сым  кедергісі  салдарынан,   өлшеу  қателігі  рұқсат  етілмейтін  шамаға  дейін  ұлғайып  кетеді. Бұл  жағдайда  активті  және  реактивті  қуаттың   өлшеуіш  ток  түрлендіргіштері  қолданылады,  олар  шығысында  өлшенетін  параметрге  сызықты  тәуелді  тұрақты  тоқты  береді. ӨҚ   қолдану ТТ және КТ   жүктемесін, бақылау  кабельдердің  қимасын  азайтуға, және де ЭЕМ (ЭВМ) ақпаратты  енгізуге  көмектеседі , яғни   телеөлшеулер  және телебасқару  жүйесін   іске  асыруға  көмектеседі .

8.2 Өлшеуіштік трансформаторларды таңдау

 

Тоқ  трансформаторын  қондырғы  кернеуі  бойынша    ,тоғы  бойынша , және  де құралымы мен  дәлдік  классы  және  электродинамикалық  тұрақтылығы   бойынша:    т аңдайды. Келтірілген  өрнектерде  белгіленген:   —   есеп  бойынша Қ.Т. соққы  тоқ; — каталог  бойынша  электродинамикалық  тұрақтылықтың  еселігі; —тоқ  транформаторының  номиналдық  біріншілік  тоғы; — электродинамикалық     тұрақтылық  тоғы.

Жылулық  тұрақтылық  бойынша  тексеру келесі  қатынастың  орындалуына  келтіреді

мұнда - есеп  бойынша жылулық  импульс;

  - каталог  бойынша жылулық  тұрақтылықтың  еселігі;

 - каталог  бойынша жылулық  тұрақтылықтың  уақыты;

- - каталог  бойынша жылулық  тұрақтылықтың   тоғы.

Дәлдік  класы  бойынша  тексеру  трансформатордың екіншілік  жүктемесінің рұқсатты  және  бекітілген мәнінің  сәйкестігімен  іске  асырылады 

 

 

мұнда - тоқ   трансформаторының   екіншілік  жүктемесі;

 - таңдалған   дәлдік класындағы тоқ   трансформаторының   номиналды  рұқсатты  жүктемесі.

- құралдар  кедергісінен, жалғау  сымдарының  және түйіспелердің  өтпелі  кедергісінен   тұратын екіншілік  жүктемедегі  тізбектің  кедергісі.

Құралдар  кедергісі  келесі  өрнекпен  анықталады

 

мұнда - құралдар   тұтынатын  қуат;

  - құралдың  екіншілік  номиналды  тоғы.

Түйіспелер  кедергісі  екі-үш  құралдарда  0,05 Ом болып және  құрал  саны  көп  болса  0,1 Ом  болып  қабылданады.

Жалғағыш сымдар кедергісі     және   олардың ұзындығына тәуелді.      мәнін біле отырып , оның қимасын тауып алуға болады :

Қуаты 100 МВт  және  одан  жоғары  станциялардың  негізгі  және  қосымша  қондырғыларының   және екінші  тізбегінде  және  де жоғары  кернеуі  220 кВ және  одан  жоғары  қосалқы  станцияларда мыс  сымдары  (ρ = 0,0175)  қолданылады. Басқа  жағдайларда  екіншілік  тізбектерде алюминий  сымдары (ρ = 0,0283)    қолданылады. 

Есептік  ұзындығы l_расч ол тоқ  трансформаторының жалғану  сұлбасынан   және тоқ  трансформаторынан   өлшеуіш  құралдарға  дейінгі  арақашықтығынан  (бір  жақ  ұшына) тәуелді  болады. Әртүрлі  қосылыс үшін  мөлшермен  келесі  мәндерді  алуға   болады:

Тұтынушы  желісінен  басқа 6-10 кВ  ГТҚ   тізбегі,             40 – 60 м;

Генератор   кернеуіндегі ЭС   тізбегі                                      20 – 40 м;

Тұтынушыларға  6—10   кВ   желісі                                        4 – 6 м;

ТҚ  тізбегі:

          35 кВ - 60 – 75 м;  110 кВ - 75 – 100 м;  220 кВ- 100 – 150 м; 

500кВ -         150 – 200 м.

Қосалқы  станция  үшін   көрсетілген  мәндер  15 — 20% -ға  төмендейді.

Жалғауыш  сымдар  ретінде  көпсымды  оқшауламасы  қағаз, резіңке, полихлорвинилді немесе полиэти­ленді,  қабықшасы қорғасын, резіңке полихлорвинилді немесе  арнайы  жылуға  төзімді бақылау  кабельдерін 

қолданады. Беріктік  шарты  бойынша  қимасы  алюминий сымы  үшін 4 мм²

кем  емес  және мыстың  қимасы  2,5 мм² кем  емес  болуы  керек. 6 мм² үлкен  сым  қимасы  қабылданбайды.

Кернеу   трансформаторы : қондырғы  кернеуі  бойынша ,

; құрылысы  бойынша және  ораманың  қосылу  сұлбасы  бойынша; дәлдік  классы  бойынша; екіншілік  жүктемесі   бойыша    таңдалады.

Номиналды  қуат  есебінде таңдалған  дәлдік  класында  бір фазалы  жұлдызша  қосылған  трансформатор  үшін, барлық  үш  фазаның  қосынды  қуатын алу  керек, ал  ашық  үшбұрыш  сұлбасы  бойынша  жалғанған трансформатор  үшін – бір  трансформатордың  екі еселенген  қуатын  алу  керек.    екіншілік  жүктемеге  барлық  өлшеуіш құралдарды  және кернеу   трансформаторына  қосылған   релелер    жатады.

Есептеуді  қысқарту  үшін  құралдар   жүктемесін  фаза  бойынша  бөліп  тастауға  болады:

  . 

Егер екіншілік жүктеме  таңдалған  дәлдік  класының  номиналды  қуатынан  артса, екінші  кернеу  трансформаторын орнатып құралдардың  жартысын  соған  қосамыз.

Кернеу трансформаторы  тізбегіндегі сымдар  қимасы  кернеудің  рұқсатты  шығыны  бойынша  анықталады. ЭҚЕ бойынша  кернеу  шығыны кернеу  трансформаторынан  есептік  санағыштарға  номиналды  жүктемеде 0,5%-дан  аспауы  керек, ал  қалқандық  өлшегіш  құралдарға  дейін —1,5% -дан аспауы  керек .

Есептеуді  қысқарту  үшін оқулық  жобалауда  сымдардың  қимасын механикалық  беріктігі  бойынша  1,5 мм² мыс сымдар  үшін және  2,5 мм² алюминий сымдары  үшін алады.