Асноўныя паняцці па тэме

Крыжакі – удзельнікі крыжацкага паходу.

Ордэн – ваенная арганізацыя царкоўных и свецкіх феадалаў.

Мечаносцы – члены нямецкага каталіцкага рыцарскага ордэна, створанага для захопу Усходняй Прыбалтыкі.

Лівонскі ордэн – каталіцкая дзяржаўная і ваенная арганізацыя нямецкіх рыцараў-крыжакоў ва Ўсходняй Прыбалтыцы.

Кантрыбуцыя – грашовыя ці натуральныя паборы з насельніцтва акупіраваных тэрыторый ці пераможнай краіны.

Рэквізіцыя – прымусовыя кампенсаваныя выняткі маёмасці.

Партызаны – удзельнікі ўзброенай барацьбы ў тыле праціўніка з ліку жыхароў акупіраваных тэрыторый ці часцей рэгулярнай арміі.

Надзвычайнае становішча – часовае абмежаванне грамадзянскіх правоў насельніцтва, пры адначасовым узмацненні паўнамоцтваў адміністрацыі.

Ваеннае становішча – разнавіднасць надзвычайнага становішча. Уводзіцца ў сітуацыях, пагражаючых існаванню дзяржавы. Характарызуецца перадачай агульнага дзяржаўнага кіравання ў распараджэнне ваенных, якія атрымліваюць шэраг надзвычайных паўнамоцтваў.

Акупацыя (акупацыйны рэжым) – сістэма ваенных і палітыка-эканамічных мерапрыемстваў, якія праводзяцца на акупіраваных тэрыторыях. Звычайна гэта здача мясцовым насельніцтвам прадуктаў харчавання, увядзення значных падаткаў, вываз жыхароў на прымусовыя работы і г.д.

Канфрантацыя – процістаянне, проціборства, проціпастаўленне сацыяльна-палітычных сістэм, ваенна-палітычных саюзаў, асобных дзяржаў, розных сацыяльных сіл унутры дзяржавы, процілеглых ідэйна-палітычных прынцыпаў.

Мілітарызм – палітыка, накіраваная на ваенныя сродкі вырашэння знешніх і ўнутраных праблем.

“Барбаросса” – кодавая назва плана вайны фашысцкай Германіі супраць СССР.

“Маланкавая вайна” – тэорыя вядзення войнаў, створаная германскімі мілітарыстамі ў пачатку ХХ ст. і пакладзеная ў аснову стратэгіі ў І-й і ІІ-й сусветных войнах. Паводле гэтай тэорыі перамога павінна быць дасягнута ў найкарацейшы тэрмін. Канкрэтнае ўвасабленне знайшла ў плане “Барбаросса”.

Калабарацыяністы – (ад франц. супрацоўніцтва), тыя, хто супрацоўнічаў з нямецкімі акупантамі пад час ІІ сусветнай вайны.

Генацыд – масавае планамернае знішчэнне мірных жыхароў.

“Ост” – нямецка-фашысцкі план каланізацыі і германізацыі Усходняй Еўропы.

“Рэйкавая вайна” – спланаваная ў стратэгічным маштабе акцыя партызан па адначасовым разбурэнні чыгуначных камунікацый з мэтай дэзарганізацыі ваенных перавозак. Праводзілася напярэдадні буйных наступальных аперацый Чырвонай Арміі (з 3 жніўня 1943 г. па ліпень 1944 г.).

Гета – гарадскія канцэнтрацыйныя лагеры, якія ствараліся гітлераўцамі для знішчэння яўрэйскага насельніцтва. На Беларусі іх было створана 70.

Лагеры смерці – на тэрыторыі Беларусі іх было больш за 260. Буйнейшы – Трасцянецкі (загублена больш за 200 тыс. чалавек).

“Баграціён” – кодавая назва летняй (1944 г.) стратэгічнай наступальнай аперацыі Чырвонай Арміі (Беларуская аперацыя, 23 чэрвеня – 29 жніўня 1944 г.), мэтай якой было вызваленне Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

Ялцінска-Патсдамская сістэма міжнародных адносін – сістэма, якая склалася пасля заканчэння ІІ сусветнай вайны і перамогі краін антыгітлераўскай кааліцыі і замацавала пасляваеннае ўладкаванне свету.

Рэпарацыі – (ад лат. аднаўленне) – спагнанні з агрэсараў матэрыяльнай кампенсацыі за ўрон тым краінам, што пацярпелі ад аргэсіі.

Дэнацыфікацыя – знішчэнне нацыянал-сацыялістычнай (фашысцкай) партыі, яе філіялаў і падкантрольных арганізацый, роспуск усіх нацысцкіх устаноў, пакаранне ваенных злачынцаў. Рашэнне аб дэнацыфікацыі Германіі было прынята на Крымскай і пацверджана на Патсдамскай канферэнцыях.

“Халодная вайна” – супрацьстаянне дзвюх супрацьлеглых блокаў дзяржаў, заснаваных на розных эканамічных, палітычных і ідэалагічных сістэмах. У цэнтры аднаго з іх былі ЗША, у цэнтры другога – СССР. Абедзве валодалі ядзернай зброяй.

Экстрэмізм – прыхільнасць у палітыцы да крайніх поглядаў і дзеянняў.

Суверэнітэт – паўната ўлады дзяржавы; незалежнасць дзяржавы, якая вынікае з яе права па ўласным меркаванні вырашаць свае ўнутраныя і знешнія справы без парушэння правоў іншых дзяржаў, прынцыпаў і нормаў міжнароднага права.