Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
tarikh_2.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
845 Кб
Скачать
☆

49. Патшалықтың көшіп қону саясаты. (XIX ғ. Екінші жартыжылдық - XX ғ. Басы)

Р-й имп-сы Қ-ды өзіне қосып алғаннан кейін мұнда отаршылдық тәртіптерді күшейтті. Ол үшін сатылап бағындыру жүйесіне негізделген мемлекет аппаратын құруға кірісті. 1867ж 11 шілдеде патша Александр-2 Жетісу мен Сыр обл-тарын басқару тур. ережелер жобасына, 1868ж 21қазанда Торғай,Орал,Ақмола, Семей обл-тарын басқару тур. ережелер жобасына қол қойды. 1868ж басталған Қ-ды обл-тарға, обл-тарды уездерге, уездерді болыстарға, болыстарды ауылдарға бөліп, ел ара-да съезд өткізіп,болыс, старшындар сайланды. Енді тайпааралық бұрынғы алауыздық оты өршіп,енді ол рулас, аталас адамдар ара-да лаулады. Жаңа реформа бойынша Қ 3 генерал-губер-қа(әскери ж/е азаматтық өкімет билігі – ген-губ-рда):Түркістан (Жетісу-1866ж, Сыр-1867ж обл-ры ), Орынбор (Орал, Торғай), Батыс Сібір (Ақмола, Семей-1854ж) бөлінді. Бөкей Ордасын 1872ж Астрахань губерниясына қосты. Маңғышлақ приставтығы 1870ж Кавказ әскери округінің қаруына берілді.әскери губер-р жанынан жарлықты шаралық ж/е сот бөлімшелерінен тұратын облыстық басқармалар құрылды. Оларды вице-губ-р басқарды. Болыс пен ауыл старшыны 3 жыл сайын сайланды.1867-68ж реформалар 2 жылға уақытша енгізілген еді, бірақбұл тәжірибе 20 жылдан астам уақытқа созылды. 1882ж 2 маусымда «Түркістан өлкесін басқару тур ереже» , 1892ж 21 наурызда «Ақмола, Семей, Жетісу, Орал, Торғайобл-рын басқару тур ережелер» қабылдадаы.Түркістан өлкесінің құрамы:Ферғана, Самарқанд, Сыр обл-ры. Ал Орынбор мен Бат. Сібір губ-тары орнына Далалық ген-губ-қ құрылды: Ақмола, Семей; Орал, Торғай, Жетісу обл-ры. 1886-91ж патша үкіметі Түркістан мен Дала өлкесінде судья,обл-қ ж/е жоғарғы сотқалыптастырылды. Бұның барлығы Кіші жүз қазақтарының наразылығының 1868ж желтоқсан-69ж қазанда болған көтеріліске ұласты. 1869ж наурыз 1970ж орт. дейін Маңғыстау жарты аралында Д. Тәжиев, И.Тілекбаев бастаған көтеріліс бүкіл аралды қамтыды.1970ж 5 сәуірде олар Александровск фортына, Николаевск станциясын шабуылдап, форт маңындағы маяктарды өртеді. Патша үкіметі көтер-ті басады. Ресейде крепостнойлық құқық жойылғаннан соң патша өкіметі Қ-ға қоныстандыру саясатын бастады. Қоныс аударылғандар құнарлы жерлерді тартып алды. Оған қоса салықтар енгізілді.1868ж Жетісудың ген-губ-ры Копаковский «Жетісуда шаруаларды қоныстандыру тур ережелер» қабылданады.әр адамға 30 десятина жер бөлді. Қоныс аударушылар 15 жылға салықтан, әскери міндеттен босатылды. Патшаның отарлау саясатынан Қ-ң ауылшарушылығы дағдарысқа ұшырады. Жерді тартып алу, отырықшылар ошақтарын талқандау, халықты шөл ж/е шөлейт жерлерге қуалау көп зиян әкелді.қазақ кедейлері кулактарға, казактарға,байларға жалданды.

50. Қазақстан тұрғындарының Ресейлік төңкеріліске қатысуы және оның Қазақстанға деген әсері.

Қазақстан еңбекшілерінің 1905 –07 жж. ереуілге қатысуы орыстардың төңкерістік күресімен тығыз байланысты болды. Қазақстандықтар Питербургтегі қарусыз жұмысшыларды 1905 ж. 9 қантарда атқылауына наразылық білдерді. Ереуіл темір жол қатынастарында неғұрлым кең қанат жайды. Поездардың жүрісі талай рет тоқтатылып теміржолшылардың өз еркімең 8 сағаттық жұмыс күнін енгізді. Ереуіл Перовск, Түркістан, Павлодар, Петропавлда өрістеді. Бұл көтеріліс 1905 ж. іс жүзінде басталса, оған дейін 1904 ж. Сібір-Социал Демократиялық Одағы қалаларда, ауыл мен әскерлерде шаруаларды пролетариатпен одақтастыра отырып, патша өкіметіне қарсы шығұға шақырды. Қазақ шаруалары ең алдымен жер, су үшін, теңдік, тәуелсіздік үшін күресті. 1905 ж. жазда Семей, Торғай, Орал облыстарында жер үшін толқулар болды. Қарқаралы, Ырғыз, Шымкент, Әулие – ата, Жаркент уезддерінде кең өрістеді. Патша өкіметі бұл аудандарға әскери отрядтар жіберіп отырды. Патша өкіметі халықты революциядан бөлу үшін олардын өкілдері /Ә. Бөкейханов, А. Бірімжанов, Б. Құлманов/ 1-ші Мемлекеттік Думаны шақыру туралы жариялады. 1 Думаның депутаттары патшаға қарсы шыққан. 1906 ж. 8 шілдеде таратылды. Тамызда 2-ші Мемлекеттік Думаға Қазақстаннан 14 депутат сайланды. М. Тынышбаев – Жетісу обл., Б. Қаратаев – Орал обл., т.б. Алайда олар да халық кедейлерінің мүделерін қорғады. Отаршылдыққа қарсы қазақ ұлт интеллегенциясы өкілдері басында ірі саяси қайраткер, көрнекті экономист – ғалым, “ Алаш” партиясының негізін қалаушы, кадет партиясы Орталық комитетінің мүшесі, Мемлекеттік Думадағы мұсылмандар тобының мүшесі Ә. Бөкейханов тұрды. Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынов бастаған халықтық азаттық қозғалысы конституциялық монархия, либералды-демократиялық реформаларды жүргізу үшін күресті. 1906 ж. Семейде қазақтардың 2-ші съезі болды. Онда өлкеде орыс шаруаларының қоныс аударуын тоқтату, Қазақстанның барлық жерін халыққа қайтару, мектеп ашу, т.б. мәселелер талқыланды. Бұл кезде демократиялық халықты жақтаушы топтар құрады. Олар М. Сералин редактор болған “ Айқап” журналының төңірегінде топтасты. 1911 –1915 жж. шығып тұрды. Олардың арасында С. Сейфуллин, Б. Майлин, т.б. болды.1905-07 жж. ұлт- азаттық қозғалыс ұйымдаспаған түрде өтті.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]