11.Оғыз конфедеренциясының құрылуы

Оғыз(9ғ соңы-11ғ басы) 6-7ғ түрік қағанатының құр-да болды. Жетісу жерінде(Жамбыл) мекендеді. 8 ғ Жетісудан Сырдарияға д ығыстырған қарлұқтар. Мемлкеттің құрылуы, аумағы: 9ғ-ң аяғы-10ғ-ң басында Сырдарияның орта және төменгі ағысында Оғыз мемлекеті құрылды. Оғыз тайпалары Орт. Және Орта Азияда өмір сүрген. Астанасы:Сырдарияның төменгі ағысы-Янгикент(Жаңа Гузия) Әлеуметтік жағдайы: жоғ билік иесі-Жабғу. Инал-жабғудың мұрагері. Атабек- иналдың тәрбиешісі. Сюбашы-әскербасы. Саси жағдайы: Оғыздар Еуропаның саяси және әскери тарихында маңызды рөл атқарды. Оғыздар Еділ мен Жайық өзендерінің ар-ғы печенегтерді жеңіп, өздеріне қаратты. 965ж Оғыз жабғуы Киев кінәзі Святославпен әскери одақ құрып, Хазар қағанатын талқ-ды. Владимир торктармен(оғыздармен) одақтаса отырып, Еділ бұлғарна жорық жасағы тур айтылады.

13. Қарахан мемлекеті - Орта Азиядағы ең бірінші мұсылмандық түрік мемлекеті.

Қарахан әулетінің атасы Сатұқ Бограхан (915-955) болған.942ж Сатұқ Баласағұн билеушісін құлатып,өзін қаған д/ж,осы кезден бастап Қарахан мемл құрылды.Мекені:Жетісу,Нарынның түйіскейін мекендеген.992ж Қарахан мемл Щығыс Хотанды,батыс Бұқарды жаулап алады.11ғ 30ж Ибрахим Ибн Насырдың тұсында мемл 2 бөлінді:1)Орт.Бұқарда болғ қарауына Ходженткедейігі Мауреннахр қосып алған Батыс хандығы.2)Тараз,Испиджаб,Шаш,Ферхана,Жетісу мен Қашқар кіретін шығыс хандығы.Астанасы-Баласағұн.Жетісу мен шығыс Түркістанда 11ғ басында Туған хан билік жүрг.Онымен Жүсіп хан бәсекелес болды.1017ж соғыста Туған хан мерт болып,билік Қадыр ханның қолына көшті.Шар:Қ-ң оңт-шығ ж/е оңт аудандарында халықтың негізгі кәсібі экстенсивті көшпелі ж/е жартылай көшпелі мал шар. болды. Мал шар жылқы өсіру жетекші орын алды. 1089ж қарахандықтар селжұқ сұлтаныМәлік шахқа вассалдық тәуелділікке түсіп қалады. 1102ж Баласағұн мен Тараз билеушісі Қадыр хан Жебірейіл Мәуренахрға шабуыл жасады. Құдыретті сұлтан Санжардың (1118-1157ж) кезінде селжұқтардың Мәуренахрға ықпалы анағұрлым артты. Бірақ бұл кезде қарахандықтарда саяси құлдырау басталды. 1141ж қарахан-селжұқтардың әскері қирай жеңіліп, 2 хандық билігі де қарақытайларға көшеді.1210ж шығыс Қарахандар наймандармен соқтығысады.13ғ басындағы наймандарға ж/е хорезмдіктерге қарсы күресте қарахандықтар мемл біржола құлайды.

14. Қыпшақ хандығы. Қыпшақ халқының қалыптасуы.

«Қыпшақ»атауы алғаш рет 760ж ежелгі түрік руникалық ескерткіште аталады.Ертіс өңірін жайлаған қыпшақ-ң топтары қимақ-р басшылығымен тайпа-р одағын құрды.8ғ қыпшақтар қимақ-дан бөлініп батысқа қарай жылжиды.Бірақ қыпшақтар тәуелсіздікке жете алмайды.11ғ қимақ қағанаты тарап,әскери-саяси жетекшілік қыпшақтар хандықтарына көшеді.Қыпшақтар орт Азия ж/е оңт шығыс еуропаның елдерімен тікелей байл. Жасады.Шығыста қыпшақтардың жері «Дешті қыпшақ» д.а.Орыс-р қыпшақтарды «половецтер»д.а.11ғ 2 ширегінде қыпшақтар ақсиектері оғыздармен Сырдарияның орт. ж/е төменгі бойларынан,Арал мен Каспий өңірінен қуады.11ғ орт қыпшақтар Еділден батысқа өтіп,Византия,Венгрия халық-мен қарым-қатынас жасайды.Ертістен Днепрге дейінгі бүкіл зонаны алып жатқан Дешті қыпшақтың тар жоғарғы обл-н 2 этникалық терр-қ бірлікке бөледі:басында Тоқсоба ру-ң әулиеті тұрған Батыс қыпшақ бірлестігі ж/е Ел-бөрілі руының хан әулиеті билеген шығыс қыпшақ қағанаты.Қыпшақтардың этникалық қауым-қ қазақтар.Терр-ді құрылуы 3 кезеңнен тұрды:7ғ 2 жарт. 8ғ аяғы;8ғ аяғы-11ғ;11ғ басы-12ғ.Алайда қыпшақ жұртының құрылып,қалып-ң соңғы кезеңін монғол басқыншылыы үзіп тастайды.11ғ орт қыпшақтар Алтай мен Ертістен бастап,Батыс Еділ мен оңт Оралға дейін,Балхаш көлінен оңт-батыс Сібірдің орман дала аймақтарына дейін қоныстанды.Хандықтың құрылысы:Қыпшақ хандықтарының өкімет билігі мұра болып атадан балаға берілді.Хан-р шығатын ру ел-бөрілі рун.Қыпшақ ханд. 2 қағанатқа бөлінді::Оң қанат Жайық өзені,сол қанат-Сығанақ.Хандық-ң орт Торғай қаласы.Ру-р мен тайпа-р әлеуметтік маңызына қарай бөлінді.Мүлік теңсіздігі болды.Қыпшақтардың ханд-ерте феод. мемл. болды,ол көне түрік мемл-ң дәстүрін дамып,жалғ.қыпшақтардың Қарахан-мен аса күрделі қарым-қатынас болды.Олар жер үшін соғысты 12ғ 2 жарт. қыпшақ ханд. ыдырай бастады.Себебі-көрші тайпа-р Хорезм ханд-ң әскерін нег. қыпшақ-р құрды.Қыпшақ ханд ыдырауының 2-ші себебі ішкі қайшылықтар.Монғол шапқыншылығынан кейін қыпшақ ханд түбегейлі жойылды.

15.VI - XII ғ. Қазақстан мәдениетінің дамуы.

Орт.қаз-да Отырар, Йасы, Сауран, Сығанақ т.б қалалар. 9-10ғ-да Жетісудың солт 12 қала болған. Түріктер кен қорыту ісімен 5ғ-дан бастап игерді. Шу, Іле бойлары мен Қаратауда түсті металдар да өндірілген. 8-9 ғ күміс зат-ды шығару ісінің нег түріне айналған аймақ:Жетісу. 7-8 ғ-да бітпей қалған Ақыртас ғимаратның тастан қаланган іргетасы. 6-11ғ-да салынған екі сардоба белгілі. Мырзарабат, Якка. 6-11 ғ-р арасын Ислам дініне дейінгі киіз үйге ұқсас-Дың ескерткіштер. Мүсін өнері, балбал тастар-мүсін тас(орт қаз, жетісу)ю көне түрік әліппесі(35 әріп). Көне түрік тілінде 200-н астам жәдігер табылған. Күлтегін, Тоныкөк ескетркіштері 8-9 ғ-да жататын Қорқыт ата, оғызнама. Оғызнаманы Рашид-ад-дин(13) толық жазған Әбілғазы(17) Қорқыт ата кітабы 12 жырдың қосындысынан тұрады.