2.Взводтың саптары.

Взводты жайылма сапқа үйрету үшін алдымен бір қатарлы сапқа тұрғызудан бастаған жөн. Взводтың командирі немесе әскери оқытушы саптық тұрысқа байланысты Саптық жарғыдағы талаптарды түсіндіріп, әр бөлімшенің өз орнын көрсетеді.

Взводтың жайылма сабы бір немесе екі қатарлы болуы ғажап емес. Взводтың жайылма сапқа тұруы «Взвод, бір қатарға (екі қатарға) – САПТАЛ» пәрменіне байланысты жүзеге асырылады. Осы пәрмен бойынша взвод командирінің жағына таман бір қатарға бірінші бөлімше, одан солға таман – екінші және сол қапталда – үшінші бөлімше орналасады, взвод командирінің орынбасары взводтың сол қапталында тұрады.

Бұл орайда, барлықтарында аяқ киім ұштары бір сызықта, ал дененің қалпы саптық тұрыстағыдай болуы керек. Взводтың жеке құрамы осы талаптарды бірінші бөлімше Жарғының барлық талаптарын сақтай отырып тұрғанда ғана орындай алады. Сондықтан, взводтың командирі бірінші кезекте бірінші дұрыс тұруын талап етеді, сонан соң барып – екінші және үшіншіге кезек келеді.

Жаттығудың басында взводты алаңда белгіленген сызықтың бойында бірнеше рет тұрғызуға болады. Дегенмен, жеке құрам жабдықталмаған орындарда дұрыс сапқа тұра алатындай жаттықтырылуы керек.

Б iр қатарлы саптағы взвод.

Взводтың сапқа тұруы кезінде, бөлімше командирлері оз бөлімшелеріне сапқа тұруларына пәрмен бермейді. Жеке құрам саптағы өз орындарында взводтың командирі берген пәрмен бойынша тұрады. Бастапқыда бөлімше командирлеріне өз орындарынан қарамағындағылардың іс-қимылдарына қадағалауға және кемшіліктерді түзеуге рұқсат беруге болады.

Жеке құрам бір қатарлы сапқа тұрудан жеткілікті жаттығу алғаннан кейін, взводтың командирі взводты екі қатарлы сапқа тұруды үйретуге кіріседі.

Мұнда «Взвод, екі қатарға - САПТАЛ» пәрмені бойынша бөлімше взвод командирінен солға таман, әрқайсысы – екі қатарға орналасады. Бөлімшелердің ара қашықтығы, жанында тұрған екі әскери қызметшінің арасындай алақан көлемінде болады. Қатарда студенттер (артқы қатардағылар) бірінші қатарда тұрғандардың ту сыртында болуы керек.

Екінші қатардағы әскери қызметшілердің аяқ киім ұштары да бір сызықта болуы тиіс.Бөлімшелерге екі қатарлы сапта әр бөлімшенің соңғы қатары толық болу керектігін ескерту керек.

Екі қатарлы саптағы взвод.

Взводты екі қатарға тұрғызып, әр әскери қызметшінің саптағы орнын ескертіп взвод командирі жаттығуға кіріседі. Жаттығудың басында взводтың командирі студенттер сапта өз орындарына дұрыс ара-қашықтық сақтай отырып тұруларына және керексіз қимылдар жасамауын, аяқ киім ұштарын түзеу үшін бастарының еңкеймеуін талап етуі қажет. Сонан соң сапқа тұру жылдамдығы өсе түседі. Жаттығу студенттер тез, әрі дұрыс орындағанда ғана тоқтатылуы керек.

Взводтың бөлімше сонымен екі қатарлы жайылма сабы

а - үш адам; б – төрт адам.

Бөлімшелерінде төрт немесе үш адамнан тұратын жеке құрамды взводтарға Жарғымен бірнеше басқа екі қатарлы сап қарастырылған.

Мәселен, танк взводында, яғни үш адамы бар үш танктен тұратын екі қатарлы сап көрсетілгендей болады, ал атқыштар взводында, төрт адамға есептелген взводта

Бір мезетте жайылма немесе екі қатарлы сапқа тұруды оқытуды бұрын үйретілген тәсілдерді орындауға келесі ерекшеліктерді ескере отырып жаттықтыру керек:

а) түзелу, барлығы түзету жағына қарай бір мезетте және тез бастарын бұру керек, студенттер біршама алға артқа немесе шетке қарай қозғала алады, студенттер арасындағы ара-қашықтық жазылған саптағы түзелу барысында өзгертілмейді;

ә) солға немесе оңға бұрылыстарда, бөлімше командирлері оңға немесе солға жартылай адым жасауы тиіс;

б) айналу бұрылыстарында, бөлімше командирлері мен әскери қызметшілер (толық емес қатардан) екінші қатардың сызығына өтуі тиіс;

в) бір қатардан екіге қайта тұруда, барлық бөлімшелерде бір мезетте бірінші мен екінші санау жүргізіледі, бөлімше командирлері есепке кірмейді;

г) взводты сызылған екі қатарлы саптан бір қатарлыға қайта тұрғызуда, алдын-ала взвод бір адымға жазылады, екінші қатардың әскери қызметшілері қайта тұру кезінде қолдардың қозғалысын жасамайды;

ғ) «Қаруды – ҚОЙ» және «Қару» пәрмендерін орындауда, дене еңкейген кезде алдына тік қарау керек, оң аяқтың тізесін бүктеу керек, қарудан шегіну үшін алдын-ала жеке құрамды оңға немесе солға бұрып, алға қозғалысы үшін пәрмен беріледі;

д) жазылу және сығылуда, барлық студенттер жазылу немесе сығылу жағына бұрылуды бір мезетте орындауы керек, сондай-ақ жазылу барысында басты бірдестен бұру керек, қолдың қозғалысы адыммен жүргізіледі;

ж) «Белдікті - БОСАТ» пәрменін орындауда, белдікті оң қолмен алған кезде және дененің түзуленуі кезінде, барлық студенттер қимылды бір уақытта атқаруы тиіс.

Егер жаттығу барысында тәсілдерді орындауда көп қателіктер жіберілсе, тәсілді бірнеше рет взвод немесе бөлім бойынша орындауға болады.

Взвод командирі немесе әскери оқытушы саптық тұрысты қабылдап және пәрменді беріп взводтың саптың маңдай шебі жағына бетін бұрады, сонан соң бөлімшелер әскери оқытушыдан солға қарай екі қатарлы сапқа тұрады.Мұнда, айта кететін мәселе, яғни әрбір бөлімшенің соңғы қатары толық болу қажетін білу шарт.

Бөлімшелердің сапқа тұруы басталысымен взводтың оқытушысы саптан шығады және қарамағындағыларының әрекеттерін бақылайды. Төрт және үш адамы бар бөлімшелерден тұратын взвод екі қатарлы сапқа тұруы ләзім.

Взводтың жайылма саптағы түзуленуі, бұрылуы, қайта сапқа тұруы және басқа да әрекеттері бөлімшелерге арналған ережелер және пәрмендер бойынша орындалады. Осыған сәйкес взводтың бір қатарлы саптан екі қатарлы сапқа керісінше қайта тұруы Жарғының ережелеріне қатысты жүзеге асырылады. Взводтың бөлімшелеріндегі бірінші екіншіге санау кезінде бөлімшелердің командирлері санаққа кірмейтінін ескерген абзал.

Взвод командирі оқу мен жаттығу уақытында пәрмен беруге және басқалардың іс-қимыл әрекеттерін бақылауға өзіне ыңғайлы жерде тұруына болады. Бар болғаны студенттер немесе әскери қызметшілер оны көре алатындай болуы керек

4. Бақылау сұрақтары:

1. Бөлімше кұрамында бір қатар сапқа тұру

2. Бөлімше құрамында екі қатар сапқа түру.

3. Бөлімше кұрамында екі қатар саптан бір қатар сап түзеу

4. Екі қатарлы саптағы взвод.

5. Взводтың жайылма сапқа тұруы

6. Взводтың жайылма саптағы түзуленуі

7. Бөлімшенің жайылма сапқа тұруы

5.Аудиториялық тапсырманы орындау тәртібі:

1. Сабақтың тақырыбы мен жоспарына сай.Бөлімшенің саптары,взводтың саптарына тұрғызып әдіс тәсілдерін үйренуді дағдыландыру.

.2.Студенттерді бағалау.

6.Студенттердің аудиторияда тапсыратын тақырыбы:

1.Бөлімшенің саптары.

2.Взводтың саптары.

7.Үй тапсырмасы: ҚРҚК-дегі талаптарға сай. Бөлімшенің саптары,взводтың саптарына тұрып әдіс тәсілдерін үйренуді меңгерту,дағдыландыру

8.Сабақ тақырыптарына сәйкес әдебиеттер және Web сайттар тізімі:

1.Қазақстан Республикасы қарулы күштерінің жалпы әскерлік жарғылары.

2.Б.Ахметов,Б.Байжұманов Саптық дайындық оқытып үйрету әдістемесі 2003ж

http://mod.go.kz-Қорғаныс министрлігі. asker.kz-Қазақстан Әскері сайты

№12.Практикалық/семинар сабақ тақырыбы: «Жайылма саптары».