1:1 000 000 Масштабты картаның номенклатурасы жеке беттерге бөлудің сызбасы

1:1 000 000 масштабты картаның атауы номенклатурасын белгілеу 4° параллельдер жолағы қатардың әрпі мен 6° ме­ридиандар доғасының жолағы калонаның санынан тұрады. Мысалы, 44°-48° с.е аралығын қамтитын 4° параллельдер жолағы L қатары мен 78°-84° ш.б. 6° меридиандар жолағы 44 калонадағы Талдықорған қаласы орналасқан 1:1000000 мас­штабты картаның бетінің номенклатурасы L -44 (Суерт 3.19).

Полюске жақындаған сайын трапециялар біршама жіңішкеретіндіктен 60-76° ендіктерде карталардың беттерін 4° параллельдер жолағымен меридиандар жолағы екі еселенген 12° қосарланған трапецияларды құрайды. Ал 76-90° ендіктерде картаның беттері 4° параллельдер жолағы мен ме­ридиандар жолағы төрт еселенген 24° трапецияны құрайды. Бұрынғы КСРО карталарының масштабтық қатарлары 1:10 000, 1:25 000, 1:50 000, 1:100 000, 1:200 000, 1:500 000, 1:1 000 000 тұрды. Экономиканың даму қарқынына байланысты болашақта карталардың масштабы іріленіп, жаңарып отырады (Кесте 3.3).

Егер санайтын болсақ, тек бұрынғы КСРО да ғана барлық масштаб қатарларының бір-бір бетінің саны 1 790 000 немесе 80 м3 құрайды.

Кесте 2.2

Халықаралық 1:1 000 000 масштабты карталардың қатарын латынның бас әріптерімен белгілеу жүйесі

Қатардың реттік саны	Қатардың ендігі,0	Әліппенің әріптері	Қатардың реттік саны	Қатардың ендігі,0	Әліппенің әріптері
1	0-4	A	13	48-52	M
2	4-8	B	14	52-56	N
3	8-12	C	15	56-60	O
4	12-16	D	16	60-64	P
5	16-20	E	17	64-68	Q
6	20-24	F	18	68-72	R
7	24-28	G	19	72-76	S
8	28-32	H	20	76-80	T
9	32-36	I	21	80-84	U
10	36-40	J	22	84-88	V
11	40-44	K	23	88-90	Z
12	44-48	L

Бұл дәйектің мәні экономикалық мүмкіндікпен ғана емес,орман ағаштарын кесуді қамтитын экологиялық сипатымен және одан туындайтын басқа түйінді мәселелерменде тығыз байланысты болуы тиіс. Осыған орай қымбат тұратын қағазды үнемдеудің басқа да тиімді жолдарын іздеу қажет.

Орта және ірі масштабты топографиялық карталардың номенклатурасы. Орта және ірі масштабты карталардың номенклатурасы 1:1 000 000 масштабты картаның әр бетін бүтін санды бөліктерге бөлу арқылы құрылады. 1:500 000 масштабты картаны құру үшін 1:1 000 000 масштабты картаның параллельдері мен меридиандарын тең ортасынан екіге, бөліп әр бөлігін орыс әліпбиінің бас әріптерімен белгілейді.

Алынған 1:500 000 масштабты картаның төрт бетінің әр бірінің ендігі 2°,бойлығы 3° болады (Сурет 2.19).

Топографиялық карталардың номенклатурасы оның солтүстік бұрыштамасының үстіне жазылып, оң жақ бүйіріне ең үлкен елдімекеннің аты жақшаның ішіне жазылады. Қажетті аумақтың ірі масштабты топографиялық картасының әр бетін құру жинақталған кесте арқылы жүргізіледі. Ол үшін картаның масштабьша сәйкес келетін жинақталған кестеге қажетті ауданның шекарасын түсіреді. Содан соң кестеде белгіленген беттердің номенклатурасын жазады (Кесте 2.3).

Кесте 2.3

Топографиялық картаның беттерінің номенклатурасы мен мөлшері туралы деректер

Картаның масштабы	Трапецияны бөлуден алынады	Қанша бөлік-ке бөлін-ді	Беттерді қосым-ша белгілеу	Номенклатурасының мөлшері	Бұрыштама-сының өлшемі		440 енділік-тегі қамтыл-ған аумақ-тың орташа ауданы 1м2
					Ендік бойыша	Бойлық бойынша
1:1000000		-	L-44		40	60	75104
1:500000	1:1000000 масштабты картаны 4 бөлікке бөлу арқылы	4	А,Б,В,Г	L-44-B	20	30	43776
1:200 000	1:1000000 масштабты картаны 36 бөлікке бөлу арқылы	36	І,ІІ...ХХҮ	L-44-ХХҮ	40'	30	4864

Кесте 2.3 жалғасы

1:100000	1:1000000 масштабты картаны 144 бөлікке бөлу арқылы	144	1,2...144	L-44-109	20'	30'	1216
1:50000	1:100 000 масштабты картаны 4 бөлікке бөлу арқылы	576	А,Б,В,Г	L-44-109-В	10'	15'	306
1:25000	1:50 000 масштабты картаны 4 бөлікке бөлу арқылы	2304	А,Б,В,Г	L-44-109-В-в	5'	7'30''	76
1:10 000	1:25 000 масштабты картаны 4 бөлікке бөлу арқылы	9216	1,2,3,4	L-44-109-В-в-03	2'30''	3'45''	19