6.9 Энергоресурстарды картографиялау

Энергоресурстардың тематикалық карталары отызыншы жылдары құрылып, шығарылды. (энергетикалық ресурстар атласы, 1934 ж).

Соғыстан кейінгі 60 ж – 70 ж – ы жанар жағар – май өнеркәсібінің даму перспективалары мен жетістіктерін көрсететін демонстрациялық, оқу және пропогандалық карталар шығарыла бастады. сонымен қатар жанар жағармай кешеніне ерекше көңіл бөлінді.

Энергоресурстар жаңартылатын және жаңартылмайтын болады. Бірінші топқа гидроэнергетикалық ресурстар, жел энергиясын жатқызады, ал екіншіге – табиғи газ, көмір, жанатын сланутар, торф т.б. Экологиялық проблемалардың өсуіне сәйкес энергоресурстарды экологиялық салдарды өңдеу арқылы қолдану қажеттілігі туады.

СССР – дың құлауына сәйкес бұл проблемаларды шешу жолдары қиындай түсті. Энергоресурстардың салалық картасынан үзінді 14 суретте көрсетілген.

6.10 Транспорттық – экономикалық карталар

Қазіргі кездегі индустрия мен тауарлы шаруашылық транспорттық байланыс жүйелерінің дамуынсыз қызмет ете алмайды.

Негізгі транспорттық – экономикалық көрсеткіштердің бірі – қатынас жолдары, яғни судағы жолдар арқылы (өзендік, теңіздік), темір жолдары және автомабиль жолдары, сондай – ақ автожелілер (15 сурет)

Арнайы транспорттық карталарда автомабиль және темір жолдардың рұқсаттамалық қабілеттерін, олардың сапалық сипаттамасын көрсетеді. Автожолдар класы, өту жолдарының кеңдігі, толтыру материалы т.б. автожелілер негізінен аэропорттар мүмкіндігімен сипатталады).

Транспорттық желідегі экономикалық карталардағы бейненің дұрыстығы мен толықтығы – басты шарт. Сондықтан экономикалық карталардағы қатынас жолдары (жүк айналымдарына қатысты) сондай масштабтағы жолын географиялық карталардағыдай толық бейнеленуі қажет.

Әрине, масштабы аз болса, транспорттық желіні толық көрсетуге болады. Бастысын бұл жерде төрт бағыт бойынша көрсетуге болады: маңызды магистралдарды іріктеу, жүк айналымына қатысты, шартты белгінің суретін мазмұның мағынасы бойынша қамтылғанына өзгерту және сапалық өзгерістер санын қысқарту.

Ал салалы транспортты карталар жиі құрылмайды. Мысалы, темір жол, ішкі су жолдары, автомабильдік жолдар карталары. Жаңа транспорттық құрылыс объектілерін көрсететін ерекше карталар болады.

Ресейде алғашқы тарнспорттық – экономикалық үлкен атлас 1876 жылы шығарылған.

Өнеркәсіптік және ауылшарушылықтың салалық экономикалық карталарда күш ағымын сипаттайтын тақырыптық карталар кездеседі.

80 жылдары экономикасы дамыған елдерде электрондық карталарды кең қолдана бастады, әрі екі вариантта: санды транспортты экономикалық үлгі түрінде және кезекші диспетчерлік карта түрінде.

Біріншілері транспортты – экономикалық процестерді жоспарлау мен болжау мақсатында қолданылса, екіншісі жүк ағынының қозғалысының жедел анашуі үшін, олардың диспетчерлін реттеу мен бақылауы үшін.

Аудан аралық жүк айырбастау көрінісі үшін сызбалық карталар қолданылады.