6.7 Өнеркәсіптік карталар

Өнеркәсіптік карталар әлемдік картографияда кең таралған. Қандай да бір өндірістік орналасуын бейнелейтін жалпы өнеркәсіптік, салалық және аз салалық бойынша топтық карталар шығарылады. Ірі картографиялық шығармаларды ерекше айтуға болады, ол теметикалық (тақырыптық) атластар. Тақырыптық атластар өнеркәсіптің жан – жақты кешенділігін сипаттайды. Мысалы, бестомдық “СССР өнеркәсібінің атласы” (1951 ж), “Әлемдік үлкен атлас” (1937 ж), “2 – ші бесжылдықтың басындағы СССР өнеркәсібі” (1934 ж).

50 – ші қайта құру жылдарындағы (30 – шы – 80 жылдар) тақырыптық атластардан басқа толығымен және бәрідерлік бейнеленген географиялық жағдай, әлемдік және отандық өнеркәсіптік дамуы көрсетілген мамандандырылған, сондай – ақ салалық және кешенді экономикалық карталар саны көп болып шығарылды.

Осыған нақты көз жеткізу үшін Новосибирск облысының және Алтай аймағының (1939ж) экономикалық карталарын, Швецарияның экономикалық – географиялық картасын (1940ж), Кавказ және Қазақ ССР Республикаларының экономикалық карталарын (соғыстан кейінгі 60 жылдары шығарылған) қарау жеткілікті.

Өнеркәсіптік карталарда бейнеленген толықтылықпен бәрідерлік деңгейі, сондай – ақ картадағы құбылыстар мен объектілердің бейнелену әдісін таңдау көптеген факторларға тәуелді болады: құрастырылған картаның мастабы мен мақсатты тағайындалуы, бейнеленген территориялық өндірістік дамуының ерекшеліктері.

Сонымен жедел – шаруашылыққа тағайындалған карталар бөлшектендірудің максималды мүмкіншілігімен өнеркәсіптік объектілерді оқшаулы шектеуін нақты талап етеді, ал оқу картасында салалық орналастырудың жалпы ареалымен шектеуге болады. Өнеркәсіптің картографиялы бірлігі болып жеке кәсіпорын (завод, фабрика, қазбалар, электростанция), немесе салалық бірлестік (кәсіпорын тобы), немесе толығымен өнеркәсіптік тармақ, немесе өнеркәсіптік аудан (туыс кәсіпорындардың бірігуі) табылады.

Картографиялау бірлігін таңдау негізінен картаның масштабы және мақсатты орналастыруына байланысты.

Егер картографиялау бірлігі ретінде өнеркәсіптік кәсіпорындар ұсынылса, онда оларға өндірістік тұқымы бойынша сипаттама беріледі. Егер базалық бірлік ретінде өнеркәсіптік орталық алынса, онда сапалық сипаттамасы салалық құрылым бойынша беріледі. Өнеркәсіптік аудандар салалық құрылымды сақтап қалатын түр – түспен сипатталады. Әрбір өнеркәсіп саласына белгілі стандартты түр сәйкес келеді. Мысалы, электрлік өнеркәсіп – ақ түсті, жанар – жағар май өндіруші – қара – қоңыр, химиялық – фиолетовый, металлургиялық – қызыл, текстильдік – көкшіл, азық – түлік – сары б.т.

6.8 Пайдалы қазбалар орындарының картографиялануы

Өнеркәсіптіктің көптеген салалық карталарының басты элементі пайдалы қазбалардың орны б.т. Экономикалық карталарда бұл объектілер олардың шаруашылық мағынасының міндетті сипаттамасын көрсетеді, яғни олардың қорларын, бағытын және пайдалану деңгейін есептей отырып.

Пайдалы қазбалар жеке орындары немесе аймақтары бойынша картографиялайды, мысалы, көмір бассейін немесе аумақтық - өндірістік кешен (АӨК). Кеңестік оқу карталарында пайдалы қазбаларды картографтар мен методист – оқытушыларынан біріздендіру жүйесі бойынша бейнелеу қабылданды. Сондықтан бұл жүйеден ауытқудың болмауы дұрыс, өйткені ол осы тақырып картасының шатасуына әкеледі.

Сапалы бағалау әдістемесімен орналасқан жердің сипаттамасы әлі әзірленбеген.