- •Картография және топография негіздері
- •Астана – 2016
- •Isbn _____________
- •Геодезия ғылымының мәні және негізгі міндеттері
- •Геодезия ғылымының даму тарихы
- •1.1 Жердің негізгі сызықтары мен жазықтықтары
- •1.2 Жердің пішіні мен мөлшерлері
- •1.3 Координаталар жүйесі
- •1.4 Гаусс проекциясы және оған сәйкес координаталар жүйесі
- •1.5 Жер бетіндегі сызықтарды бағдарлау
- •1.6 Проекция әдісі
- •2.1 Топографиялық пландар мен карталар, көлденең қима-сызбалар және ірі масштабты карталарда қолданылатын масштабтың түрлері
- •2.2 Топографиялық карталардың ішкі картографиялық мазмұнының сипаты
- •2.3 Ірі масштабты карталардың геодезиялық негіздері. Топографиялық карталардың номенклатурасы
- •1:1 000 000 Масштабты картаның номенклатурасы жеке беттерге бөлудің сызбасы
- •2.4 Топографиялық карталарда қолданылатын координаттар жүйесі. Топографиялық картаның координаттар торлары
- •3.1 Карта арқылы нүктенің географиялық және тік бұрышты координаталарын анықтау
- •3.2 Картадағы сызықтарды бағдарлау
- •3.3 Горизонтальдар арқылы нүктенің биіктігін анықтау
- •Картадағы бағыт бойынша профиль сызу
- •3.5 Горизонтальдар арқылы құламаның тіктігін анықтау
- •3. 6 План мен карта арқылы жердің ауданын анықтау
- •IV Тарау. Картография. Картография және оның қолданылуы туралы жалпы мәселелер. Ауылшаруашылығын карталандыру және оның атқаратын міндеті.
- •4.1. Картография туралы анықтама
- •4.2 Карталардың мазмұны
- •4.3.Жергілікті жерде картаның көмегімен бағдарлау
- •4.4 Карталарды бөлу, жіктеу (классификация)
- •4.5 Картаның математикалық элементтері
- •4.6 Картаның масштабы
- •4.7 Картаның жақтауы
- •4.8 Картадағы жер бедерін бейнелеу
- •4.9 Шартты белгілер және географиялық карталардағы шрифт
- •4.10 Географиялық карталарды жазу
- •4.11 Арнайы карталардың географиялық негіздері
- •4.12 Арнайы карталардағы денелердің сипаты және құбылыстарды кескіндеудің тәсілдері
- •4.13 Картограмма және картодиаграмма
- •4.14 Карта жазудағы негізгі кезеңдер
- •4.15 Картографиялық бастапқы материалдар. Қазақстандағы картографиялық-геодезиялық қызметті ұйымдастыру
- •4.16 Жер бедері (рельеф)
- •4.18 Картаға түсетін ауданды зерттеу
- •4.19 Редакциялық жоспар, картаның бағдарламасы
- •4.20 Құрастыруға дайындық
- •V Тарау. Табиғат жағдайларындағы тақырыптық карталар
- •5.1 Отандағы тақырыптық картографияның пайда болуы және дамуы
- •5.2 Гипсометриялық карталар
- •5.3 Геоморфологиялық карталар
- •5.4 Геологиялық карталар
- •5.5 Климаттық карталар
- •5.6 Гидрологиялық карталар
- •5.7 Топырақ карталары
- •5.8 Геоботаникалық карталар
- •5.9 Зоогеографиялық карталар
- •5.10 Ландшафтты карталар
- •Vі Тарау. Қоғамдық құбылыстар карталары (әлеуметтік – эконмикалық)
- •6.1 Жалпы ережелер
- •6.2 Саяси карталар
- •Саяси - әкімшілік карталар
- •6.4 Әкімшілік карталар
- •6.5 Экологиялық карталар
- •6.6 Экономикалық карталардың сипаттамасы
- •6.7 Өнеркәсіптік карталар
- •6.8 Пайдалы қазбалар орындарының картографиялануы
- •6.9 Энергоресурстарды картографиялау
- •6.10 Транспорттық – экономикалық карталар
- •6.11 Жалпы экономикалық карталар
- •6.12 Басқа әлеуметтік – экономикалық карталар
- •6.13 Тарихи карталар
- •6.14 Теңіз карталары
- •Vііі Тарау. Ауыл шаруашылығының тақырыптық карталары
- •7.1 Тақырыптық картографиядағы жаңа бағыттар
- •7.2 Ауылшаруашылығын картаға түсіру
- •7.3 Жедел – шаруашылық карталарының мәні мен мағынасы
- •7.4 Ауыл шаруашылық карталарын сыныптау жүйесіндегі экологиялық – экономикалық карталар. (сыныпталған жүйелерді қалыптастыру шолуы)
- •7.5 Жедел шаруашылыққа бағытталған ауыл шаруашылық карталарының тақырыбы
- •Әдебиеттер
- •010011, Астана қ., Жеңіс даңғылы, 62а, т.: 39-39-17
IV Тарау. Картография. Картография және оның қолданылуы туралы жалпы мәселелер. Ауылшаруашылығын карталандыру және оның атқаратын міндеті.
4.1. Картография туралы анықтама
Картография (гр. chartes — папирус қағазы + grapho — жазамын, сызамын) — географиялық карта, оны құрастырудың, басып шығарудың және қолданудың әдістері мен процестері (тәсірлері) жөніндегі ғылыми пән.
Советтік географиялық картографиялық мектепті құрушы, картографиялық білім берудің ұйымдастырушысы, Халықаралық картографиялық ассоциацияны басқарған көрнекті ғалым - картограф К.А.Салищев (1905–1980): «картография - табиғат пен қоғамдағы құбылыстарды, олардың орналасу жағдайын, қасиеттерін, өзара байланыстылықтарын, кеңістікте және уақыт санатында өзгерулерін картографиялық бейнелеу арқылы кескіндеу және зерттеу жөніндегі ғылым», — деп берген толыққанды анықтама осындай. Немесе картография — табиғат пен қоғамда кеңістікті таралған объектілер мен құбылыстарды кейіпкескінді сүлбілер (картографиялық белгілер) көмегімен бейнелеу және зерделеу жөніндегі ғылым.
Картография негізінен төмендегідей бөлімдерге бөлуге болады:
Картаны жүргізу (картаның құрылымы оның мәнін зерттеу)
Математикалық картография (картографиялық жобаны талдау және қолдану)
Картаны құрастыру және тексеру (жобалау, талдау, түп нұсқа негізінде құрастырудың әдістерін меңгеру және мазмұны)
Картаны безендіру
(оның ішінде өрнектеу тәсілдерін қолдану)
Картаны қолданысқа шығару(өнім өндірудің әдістерін меңгеру және оны сұранысқа көбейту)
Бұдан басқа,картография саласының, қолданылуаясы, құрастырылуы жөнінен тбірнше салаларға бөлінеді.
Атап айтқанда:
-негізгі картография.(жалпы қолдныстағы және топографиялық карталарды шығару мәселелері)
Экономикалық және ауылшаруашылық картография;
Геологиялық картография;
Теңіз картографиясы (навигационные және басқа теңіз карталары);
Тарихи карталар және оларды құрастыру.
Картография көптеген ғылымдармен тығыз байланысты,соның ішінде атап айтқанда, оны геодезия мен топография ғылымдарынан ажыратуға болмайды.
Геодезия мен картография карта шығару мәселелерін шешеді.
Алайда, геодезияның басты мақсаты жердің түрі мен көлемін анықтау болса, картографияның мақсаты карта шығару.
Картографияда, геодезиялық жұмыстардың нәтижелері қолданылады. Атап айтқанда, геодезиялық координаттар, меридиан, параллелдер карта жасаудағы басты негіз болып табылады.
Топографияның негізгі мақсаты белгілі бір жердің бейнесін түсіру. Осы түсірілім, яғни жердің бейнесі ірі масштабтағы карта жасауға пайдаланылады.
Топографиядан картографияның айырмашылығы, оны жасаудағы техникалық әдістер, мазмұны, карталардың түрі оны топтап тұжырымдау болып табылады.
Ауылшаруашылығы саласында картография маңызды рөлге ие. Жерге орналастыру саласы бойынша да солай.
Жерге орналастыру мекемелерінде жерді пайдалану үшін, ауылшаруашылығы саласында да түрлі мақсатқа қолданылу үшін де карта жасалады.
Ауылшаруашылығын картаға түсіру жұмысы оны құрастыру, безендіру, және шығару әдістерін топтастырады.
Ал топографиялық карталарды жасаудың әдістері, жалпы барлық карталардың, оның ішінде ауылшаруашылық карталарын да жасалуының негізі болып табылады.
