7.2 Ауылшаруашылығын картаға түсіру

Ауылшаруашылығын жоғарғы деңгейде дамыту үшін, оны картаға түсіру маңызды да кезек күттірмейтін жұмыстардың бірі.

Осы жұмыс арқылы ауылшаруашылық өнімдерінің сапасы артып, халық сұранысын қанағаттандырды.Сондықтан да, бұл салаға арналып жер телімінің, жерді пайдалану және жер кадастрының ірі масштабтағы карталары түсіріледі.

Бұл карталар алдын-ала ғылыми жұмыстар жүргізіп, зерттеу, сөйтіп, өнімнің өзіндік құнының арзандап, мол өнім өндірілуіне қызмет етеді.

Ауылшаруашылық карталары талданып, бір жүйеге түсіріліп, жетілдіріліп барып қолданысқа жіберіледі, сонымен қатар шаруашылықтың түрлі саласын насихаттауға да қызмет етеді.

Қоғамның өзгертуіне байланысты акционерлік қоғамның, фермерлік меншіктің де карталары жасалады.

Сонымен бірге әкімшілік аудандардың да картасы түсіріледі.

Карт жасаудағы басты міндеттердің бірі оның сапасы мен қызмет ету деңгейін жетілдіру, ғылыми талдау жұмыстарының нәтижелерін пайдалану, қол жұмыстарын ығыстырып, оны барынша механикаландыру, сөйтіп, түп нұсқа мен баспа түрінің айырмашылығын барынша азайту болып табылады.

Жалпы географиялық карталардың мазмұны әлеуметтік – экономикалық қатынастарды айқындап жер бөлігінің (территория) жалпы сипаттамасын көрсетеді.

Жалпы географиялық карталар төмендегідей бөліктерден тұрады:

1.Математикалық (картографиялық және (км), масштаб, картаның шегі (рамка) сызығы (разгафка) және белгілі бір мақсатқа оны жасау (номенклатура)).

2.физико-географиялық (гидрография жер бедері, өсімдік жамылғысы, топырақ құрамы және басқа физико-географиялық көрсеткіштер – мәңгі қар, мұздақ, жанар тау).

3.Әлеуметтік – экономикалық (елді мекендер, жол қатынастары мен байланыс, өндірістік көрсеткіштер, ауыл және орман шаруашылығы, мәдениет және саяси әкімшілік элементтер);

4.Сурет безендіру (графикалық, бояу, жазу);

Гносеология тұрғысынан тану теориясы географиялық карта дара белгіленген моделі ретінде қарастырылады. Басқа бейнеулерден ерекшелігі географиялық карта жылдықтың кеңістік моделін көрсетеді.

Шындықты картографиялап модельдеу арқылы тану үш кезең бойынша қарастырылады, олардың әрбіреуі нақты, тиісті картографиялық модельдің белгілі бір нысанын ұсынады.

Бірінші нысан материал әлемі бөлігінің кеңістік моделі тәрізді алғашқы карталдарды құрумен шектеледі. Мысалы: экологиялық – экономикалық картаның географиялық негізін жасау.

Екінші нысан географиялық негізден туындайтын экологиялық – экономикалық карталарды құрастырудан тұрады. Осындай жүйеде экономикалық сипаттама беріледі. Картографиялық әдістің үшінші нысаны экологиялық – экономикалық карталарды ғылыми сипаттау, картографиялық модель арқылы нақты шындықты талджау және тану үшін пайдалануды ұсынады. Мұнда бұл карталар зерттеу құралы, сондай – ақ нақты жылдық объектілерін зерделеу құралы ретінде қолданылады.

Географиялық карталар жылдықтың кеңістік моделі,әлемнің объектілерінің кеңістік қатынастарын математикалық қалыптастырады. Сондықтан тақырыптық карталар бағалы гиосеологиялық «танымдық) қасиеттерге жатады. Бірінші қасиеті картографиялық модельдің және жылдықтың нақты объектісінің кеңістік – уақытша ұқсастықтарымен шектеледі. Картаның модель ретіндегі екінші маңызды қасиеті – жылдықтың мазмұнынның түрі мен құрылысы бойынша сәйкес келуі. Егер карта бойынша нысаны бойынша дөңгелек, су құрамы бойынша тұзды болса, онда жылдығында жерлерде дөңгелек нысанды және тұзды сумен толтырылған.

Сондай-ақ тақырыптық карталарға мынадай маңызды қасиеттер тән: көрнектілігі, мағыналылығы, ақпараттылығы, көлемі және бір маңыздылығы, үздіксіздігі.