- •1 Негізгі ұғымдар
- •1.1 Жаңашылдық - фирмалардың бәсекелестік басымшылығының негізгі факторы ретінде
- •1.1 Сурет – Жаңашылдықтың, фирманың бәсекелестік басымдығы ретінде, басымдық негіздемесінің логикалық сызбасы
- •1.2 Инновация және инновациялық үрдіс
- •1.2 Сурет – Инновация ұғымы
- •1.3 Суреті Инновациялық үрдістің кезеңі
- •1.3 Инновациялық үрдістің түрлері
- •1.4 Инновациялық қызметтің субъектілері
- •1.5 Инновацияның классификациясы
- •1.4 Сурет – Инновациялық қызмет субъектілері
- •1.5.1 Ұйым қызметінің саласы ескерумен классификациясы
- •1.5 Сурет – Инновация классификациясы
- •1.5.2 Инновацияны пайдалану сипатына қарай классификациясы
- •1.5.3 Ұйымның иерархиялық деңгейі бойынша инновациялардың классификациясы
- •1.6 Сурет – Ұйымның үш деңгейі Бақылау сұрақтары
- •2 Инновация көздері. Ұйымның инновациялық потенциалы
- •2.1 Инновациялық идеялардың көздері
- •2.1 Сурет – Инновация көздері
- •2.2 Ұйымның инновациялық потенциалын бағалау
- •2.3 Инновацияны жүргізудің орындылығын бағалау
- •2.2 Сурет – Ұйымның инновациялық потенциалы мен инновацияны жүргізудің орындылығын бағалау
- •3 Инновацияның өмірлік циклы (инновациялық үрдіс фазалары)
- •Фундаменталды ғылым – Қолданбалы ғылым – Жасалым (Жобалау) – Өндіріс – Тұтыну (Қолданысқа беру)
- •3.1Сурет – Инновациялық үрдіс диаграммасы
- •3.2 Сурет – Инновацияның өмірлік циклының қисығы
- •4 Инновациялық қызметтің үш нарығы
- •4.1 Сурет – Инновациялық қызметтің үш нарығы
- •4.1 Зияткерлік өнім нарығы (инвенциялар мен жаңалықтар)
- •4.2 Нарық инновациясы
- •4.3 Капитал нарығы (инвестициялар)
- •4.4 Инновациялық қызметтегі мемлекеттік саясат
- •5 Инновациялық инфрақұрылым
- •5.1 Инкубаторлар
- •5.2 Технопарктер
- •5.3 Технополистер
- •5.4 Ақапараттық-технологиялық жүйелер
- •5.5 Инновациялық инфрақұрылым элементтерінің интеграциялануы
- •6 Жекеменшік жүйесіндегі зияткерлік жекеменшік
- •6.1 Авторлық құқық
- •6.2 Сабақтас құқықтар.
- •6.3 Өнертабыс, пайдалы үлгі, өнеркәсіптік үлгі құқығы
- •6.4 Ашылмаған ақпаратты заңсыз қолданудан қорғау құқығы
- •6.5 Азаматтық айналым қатысушыларын, тауарлар мен қызметтерді жекелеу құралдары
- •6.5.1 Фирмалық атау
- •6.5.2 Тауарлық белгі
- •6.5.3 Тауардың шығарылған жерінің атауы
- •7 Коммерциялық құпия
- •7.1 Коммерциялық құпия деген не және оны қорғау қандай заңнамалық актілермен реттеледі?
- •7.2 Коммерцялық құпияны қорғау нені білдіреді?
- •7.3 Коммерциялық құпияны бұзған үшін жауапкершілік
- •7.4 Кәсіпкерге коммерциялық құпияны қалай қорғауға болады?
- •8 «Know how» (ноу-хау) туралы негізгі ұғымдар
- •8.1 Заңсыз бәсекелестік және ноу-хау туралы келісімдер
- •9 Мемлекеттік құпиялар
- •9.1 Мемлекеттік құпиялар туралы заңнаманың дамуы
- •9.2 Мемлекеттік құпиялар ұғымы
- •9.3 Мемлекеттік құпияларға жататын мәліметтер
- •9.4 Мәліметтерді құпиялау және құпияны ашу тәртібі
- •9.5 Мемлекеттік құпия болып табылатын мәліметтерді қолдану
- •9.6 Мемлекеттік құпияға рұқсат беру салдары
- •9.7 Мемлекеттік құпияларды қорғау органдары
- •10 Өндірістік жекеменшік нысандарына құқығын беру
- •10.1 Лицензиялық келісім. Лицензиялық келісімдердің түрлері
- •10.2 Патентті, патентсіз және кешенді лицензиялар
- •10.3 Лицензиялық келісім шарттарының мазмұны
- •10.4 Лицензялық төлемдер
- •10.5 Тауарлық белгіні беру
- •10.6 Кешенді кәсіпкерлік лицензия (франчайзинг)
- •11 Зияткерлік жекеменшікті қорғау саласындағы халықаралық ынтымақтастық
- •11.1 Париж конвенциясы
- •11.1.1 Париж конвенциясының гегізгі тұжырымдамалары
- •11.1.2 Конвенцияны қабылдаудың артықшылығы
- •11.1.3 Конвенция мен өнертабыстар
- •11.1.4 Конвенция мен тауарлық белгілер
- •11.1.5 Конвенция және әділетсіз бәсеке
- •11.2 Патенттік кооперация туралы келісім шарт
- •11.2.1 Келісім шарт пен өнертабыстар
- •11.2.1 Рст рәсімінің басымдықтары
- •11.2.2 Рст рәсімінің кемшіліктері
- •12 Зияткерлік меншіктің бүкіләлемдік ұйымы (змбұ)
- •12.1 Змбұ негізгі тұжырымдамасы
- •12.2 Змбұ стандарты
- •13 Аймақтық конвенциялар мен келісімдер
- •13.1 Еуропалық патенттік конвенция
- •13.2 Зияткерлік меншіктің ұйымын құру туралы Африкалық келісімі
- •13.3 Зияткерлік өндіріс меншігін қорғау бойынша Латын Америка елдерінің келісімі
- •13.4 Өнеркәсіптік меншіктің интеллектуалды күзет сұрақтары бойынша Евразиялық келісім
- •Әдебиеттер тізімі
5 Инновациялық инфрақұрылым
Инновациялық үрдістің күрделі, кешенді сипаты, инновациялық қызметтің жоғарғы деңгейдегі техникалық, өндірістік, коммерциялық және басқа тәуекелділігі арнайы қолдау көрсететін инфрақұрылым қалыптастырусыз, инновациялық қызмет субъектілері үшін қолайлы орта жасаусыз инновациялық ұйымдардың табысты қызмет етуі мүмкіндігін жояды. Мұндай инфрақұрылымның элементтері болмаған кезде инновациялық жобаларды табысты жүзеге асыру кездейсоқ жою болады, осылайша ол инновациялық климатқа қолайсыз әсер етеді.
Инновациялық үрдістерге қызмет көрсету және ықпал ету функцияларын атқаратын инновациялық қызметтің көптеген ұйымдары мен субъектілері инновациялық инфрақұрылымды құрайды. Басқаша айтқанда, инновациялық инфрақұрлым – бұл инновациялық қызметті жүзеге асыруға ықпал ететін ұйымдар.
Инновациялық инфрақұлым – бұл инновациялық үрдістерге қызмет көрсету және ықпал ету функцияларын атқаратын инновациялық қызметтің көптеген ұйымдары мен субъектілері |
Инновациялық инфрақұрылымның түрлі элементтерінің көмегімен инновациялық қызметтің ақпараттық қамтамасыз ету, инновациялық қызметті өндірістік-технологиялық қолдау сияқты негізгі міндеттері, сонымен қатар инновациялық өнімді сертификатату мен стандарттау, табысты жасалымдарды алға жылжыту мен инновциялық жобаларды жүзеге асыруға ықпал ету, инновациялық жобалар мен өнімдердің көрмесін жасау, кеңестік көмек көрсету, инновациялық қызмет үшін кадрлардың біліктілігін арттыру және қайта даярлау және басқа міндеттері шешіледі.
Транспорт инфрақұрылымы бойынша да инновациялық инфрақұрылым – бұл жаңа идеялардың практикада жүзеге асырылуына жетуіне және өз қолданысын табуға көмектесетін барлық ақпараттық, ұйымдастырушылық, маркетингтік, білім беру және басқа жүйелер деп айтуға болады.
Көптеген елдердің инновациялық инфрақұрылымының табысты даму тәжірибесі оның басты элементтері деп технопарктік құрылым мен ақпараттық – технологиялық жүйелерді қарауға мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта әлемде технопарктік құрылымның көптеген түрі бар – ғылыми парктер, технологиялық және зерттеу парктері, инновациялық, инновациялық-технологиялық және бизнес-инновациялық орталықтар, технологиялық трансферт орталықтары, бизнес инкубаорлары мен технология инкубаторлары, виртуалды инкубаторлар, технополистер және т.б.
Технопарктік құрылымның негізгі үш тобын бөліп қарауға болады: инкубаторлар, технопарктер және технополистер.
Осылардың әрқайсысының ерекше белгілері мен олардың түрлі елдерде қолданылуын қарастырайық.
5.1 Инкубаторлар
Инкубаторларға жататын инновация инфрақұрылымы элементтерінің алуан түрлілігі мен кең спектріне қарамастан оларға пайда болу және даму кезеңінде тұрған жаңа инновациялық фирмаларға түрлі қызмет көрсететін көп функционалды кешендер түрінде сипаттама беруге болады. Басқаша айтқанда, инкубаторлар жаңа инновациялық кәсіпорындарға олардың дамуының алғашқы кезеңдерінде ақпараттық, кеңестік қызмет көрсету, ғимарат пен құрылғыларды жалға беру және басқа да қызметтерді ұсыну арқылы көмек көрсетуге арналған. Инкубатор әдетте бір немесе бірнеше ғимараттарға орналасады. Клиент-фирманың инкубациялық кезеңі әдетте 2 жылдан 5 жылға дейін созылады, бұдан кейін инновациялық фирма инкубатордан кетіп, қызметін өз бетімен жалғастырады.
Жаңа инновациялық фирма инкубатордан алатын нақты қызметтер тізілімі көп жағдайда фирманың технологиялық профилімен анықталады, бірақ бұл жиынтыққа инкубаторда ғимаратты жалға алу да жатады. Осылайша, инкубаторлар істерін жаңа бастап жатқан және қаржылық қиындық көретін кәсіпкерлерге жеңілдетілген түрде қызметтер көрсететіні, өзі сияқты кәсіпкерлермен қарым-қатынас жасауға және қызметтерін пайдалануға мүмкіндік беріп отыратыны маңызды.
Инкубатор, инновациялық инфрақұрылымның түрі мен элементі ретінде үнемі даму үстінде, оның логикасын түсінуге инкубаторлардың пайда болу мен таралу тарихы көмектеседі.
Инновациялық қызмет саласындағы инкубаторлардың ата тегі деп архитекторлардың, дизайнерлардың, суретшілер мен ұлттық қолөнер шеберлерінің «шығармашылық коммынасы» деп санауға болады. Бұл коммуналар әдетте өздері алып отырған ғимараттарын шығармашылық пен өзара қарым-қатынас жасауға қолайлы етіп қайта салып отырған. Отаны Ұлыбритания болып саналатын бұл коммуналардың айырмашылығы оларда ұжыммен қолданылатын белгілі бір қызметтер жиынтығы бар.
Инновациялық саладағы инкубаторлардың пайда болуы мен дамуына ықпал еткен «жаңа мүмкіндіктер аймағы». Алғашқы мұндай аймақтарды құру 1970 жылдары металлургия, көмір және басқа өндірістік саладағы ірі кәсіпорындардың жабылуымен, жұмыссыздықтың өсуімен, сонымен қатар жұмыссыз мамандарды ынталандыру қажеттілігінің нәтижесі ретінде кіші кәсіпорындарды дамытумен байланысты болған. Түрлі елдердегі көптеген корпорациялар (мысалы, «Бритиш стил», «Шелл», «Филипс»), мемлекеттік билік органдары (мысалы, Ұлыбританияның ұлттық көмір өндірісінің басқармасы), университеттер мен қоғамдық ұйымдар жаңа шағын фирмалардың пайда болуы үшін қолайлы орта жасалынатын көп кеңселі ғимараттар мен өндірістік құрылғылардың құрылысына қатысқан. Бұл аймақтардың аясында оларға түрлі көмектер мен қызметтер ұсынылған. Осылайша, 1979 жылы «Бритиш стил» корпорациясының қолдауымен Глазго қаласына жақын маңда осындай ғимарат (инкубатор) салынған, ал кейінірек жаңадан құрылып жатқан шағын өндірістер үшін ұжымдық қолданыстағы қызметер ұсынылатын тағы тоғыз ғимарат салынған.
Жаңа бизнес-бірдіктерді өндіру бойынша инкубаторлар АҚШ-та кеңінен таралған (қазіргі уақытта бұл елде Бизнес инкубаторларының ұлттық ассоциациясына біріккен 660-ға жуық инкубаторлар бар). Инкубаторлық құрылым қызметінің бағыттарының жан-жақта шашылуына қарамастан (мысалы, өнер және ауыл шаруашылық инкубаторлары құрылған), олардың түрлі мамандануы (мысалы, инновациялық кәсіпкерлік үшін инкубаторлар тек бағдарламалық қамтамасыз ету саласында немесе биотехнология саласында болады), осы елдегі барлық инкубаторлардың төрттен үш бір бөлігіне жуығы ең жақын университеттермен тығыз қарым-қатынаста, олардың қызметкерлері мен күшін шағын бизнесті қалыптастыру, халықтың әлеуметтік және экономикалық белсенділігін арттыру, инновациялық ортаны дамыту мақсатында қызмет көрсету үшін тартады.
Жаңа инновациялық компанияларды қолдау, инновациялық кәсіпкерлікке көмек көрсету үшін құырлған және қызмет ететін инкубаторларды екі негізгі топқа бөлуге болады. Біріншісіне, жеке ұйым ретінде қызмет ететіндер жатады. Екіншісіне – технопарк құрамына кіретін инкубаторлар.
Соңғы кезде электронды бизнестің дамуына байланысты, өндірістік және басқарушылық тәжірибеде Интернет пен басқа жаңа ақпараттық технологияларды белсенді пайдалануда виртуалды инкубаторлар немесе «қабырғасыз инкубаторлар» ретінде бөліп қарайды. [Технологияларды коммерцияландыру: ресейлік және әлемдік тәжірибе, 1997, 348 б.]. Мұндай инкубаторлар жаңа компанияны құрудың негізі ретінде қаралатын инновациялық жобаның коммерциялық потенциалын бағалауға; қажетті маркетингтік зерттеулер жүргізуге; бизнес-жсопар мен бизнестің жалпы стратегиясын жасауға; инновациялық өнімді жеткізуші немесе тұтынушы ретіндегі серіктес ұйымдарды табуға және т.с.с. көмектеседі. Әрине, «қабырғасыз инкубаторлар» клиент-фирмаларға жалға ғимарат ұсынбайды. Алайда, виртуалды түрдің құндылығы мұндай инкубаторды құру дәстірлі түрлерге қарағанда неғұрлым қарапайым инвестициялармен түйіндесуінде.
Қазіргі кезде әлемде екі мыңнан астам жеке (яғни технопарк құрылымына кірмейтін) инкубаторлар бар.инновациялық инфрақұрылымның элементі ретінде инкубаорт идеясының дамуы технопарк сияқты неғұрлым күрделі және кешенді түрде өз бейнесін табады.
