Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Курс лекций_каз готовый_ОИДиП.doc
Скачиваний:
2
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

7.4 Кәсіпкерге коммерциялық құпияны қалай қорғауға болады?

Қолданыстағы заңнамамен коммерциялық құпия болып табылатын бөтен біреудің ақпаратын заңсыз жариялаған, таратқан немесе қолданған тұлғалар үшін айтарлықтай қатаң жазалар қарастырылғанымен, көріп отырғандай, мұндай тұлғаларды жауапқа тарту, оның үстіне шығыннның орнын толтырту шын мәнінде қиынға соғады.

Осыдан заңды қорытынды шығады: кінәлі тұлғаларды жазалау және шығынның орнын толтыртудан коммерциялық құпияны сақтау бойынша шаралар қабылдау анағұрлым жақсы.

Ашылмаған ақпараттың заңсыз таралуының алдын алу бойынша кейбір шаралар:

  • кәсіпкердің коммерциялық құпия болып табылатын мәліметтерінің тізімін нақты белгілеу;

  • ақпаратты қорғаудың техникалық құралдары мен әдістерін қолдану (криптография, шифрлау және т.б.). Таң қаларлығы, көптеген кәсіпкерлер олардың компьютерлеріндегі ақпараттың бәсекелестер мен басқа да теріс ниетті тұлғалар үшін айтарлықтай құнды болуы мүмкін екені жөнінде ойланбайды;

  • бақылау-қадағалау органдарына ақпаратты әдепті түрді мөлшермен ұсыну қажет. Кәсіпкер қандай ақпаратты беруге міндетті, ал қай ақпаратты беруге міндетті емес және қандай себептермен беруіне міндетті емес екенін анық білуі тиіс, өзінен алынған ақпаратты ресми сұрау, тексеру туралы ұйғарым ретінде рәсімделуін талап етуі тиіс.

  • бизнес бойынша серіктесті таңдағанда абай болу, кез келген салада коммерциялық құпияны қорғау туралы ережені бекіту, жасалынатын келісім-шарттарда жабық ақпаратты жариялағаны үшін жауапкершілік, коммерциялық құпия болып саналатын мәліметтер тізімін анықтау (құпияның өзін жарияламай).

  • жұмысшыларды жұмысқа қабылдау кезінде коммерциялық құпияны қорғау бойынша қатынастарды сауатты түрде реттеу.

Коммерциялық құпияның таралуының кең таралған себебі кәсіпкердің жұмысшыларының таратуы болып табылғандықтан, бұл сұрақ пен мүндай мәселені шешу жолдарын толық қарастыру қажет.

Коммерциялық құпияны қорғауда жұмыс беруші мен жұмысшы арасындағы қарым-қатынастағы негізгі қиындығы құпия иесі жұмысшы болып табылғанымен, құпия болып табылатын ақпараттың өзін жұмыскер қолданады. Оның үстіне, жұмыс беруші мен жұмыскердің мүдделері сай келе бермейді.

Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» Заңы жұмыс берушінің коммерциялық құпиясын қорғау туралы не айтады?

Қолданыстағы Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» Заңының бірнеше баптарында коммерциялық құпия туралы айтылады. Аталған Заңның 7 бабында жұмыскердің негізгі міндеттерінің бірі жеке еңбек келісіміне сәйкес оған сеніп тапсырылған қызметтік, коммерциялық және басқа заңмен қорғалатын құпия мәліметтерді жарияламау міндеті болып табылады.

Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» Заңының 26 бабының 12 тармақшасына сәйкес жеке еңбек келісіміне сәйкес оған сеніп тапсырылған қызметтік, коммерциялық және басқа заңмен қорғалатын құпия мәліметтерді жариялау жұмыскерді жұмыс берушінің бастамасымен жұмыстан шығаруға негіз болып табылады. Оған қоса, Заңның 91 бабына сәйкес коммерциялық құпияны жариялау нәтижесінде зардап келтірілсе, жұмыскер келтірілген шығынның толық көлеміне сәйкес материалдық жауапкершілікке тартылады.