3.1 Тактылы синхрондау әдістері

ЦБЖ қабылдау және беру станцияларының ГЖ синхронды жұмысын және станциялық, желілік регенераторлардың сапалы жұмыс істеуін қамтамасыз ететін құрылғылар кешенін тактылы синхрондау құрылғысы (ТСҚ) деп атайды. ТСҚ іске асыру көбінесе синхросигналдың құрылу әдістеріне және оның соңғы станциялардың ГЖ синхрондау үшін қолдануына тәуелді болады. Бұл үшін келесілерді қолдануға болады:

1) арнайы кабель жұбы бойынша немесе жеке арна бойынша тактылы синхрондау арналарын беру (немесе тактылы жиілікпен жүретін, импульстардың периодты кезектілігін). Бұдан анық болғаны бұл әдіс үнемсіз және тасымалдаушы, хроникалық ақпараттың жиіліктік құраушылары үшін өтудің бірдей топтық уақытын алу мақсатында фазалық қатынастардың нақты коррекциясымен қиындықтар туындайды;

2) қабылдау станциясында хроникалық сигналды топтық ИКМ сигналдан бөліп алу. Топтық ИКМ сигналдан тактылы жиілікті бөліп алу немесе фильтрация мүмкіндігі – импульстардың кездейсоқ бір полярлы кезектілік спектрлерінде (сурет 3.1, а) (олардың ұзақтығы олардың жүру ұзақтығының периодынан Т аз), тұрақты құрамдас бөлігі болады - тактылы жиілік.

Тактылы жиілікті бөлгіш және одан синхросигнал құрушыдан тұратын, ТСҚ құрылымдық сұлбаларының бірі 3.1 суретте көрсетілген.

3.1 Сурет. Тактылы синхрондау құрылғысының құрылымдық сұлбасы

Топтық ИКМ сигнал тактылы жиіліктің тар жолақты фильтріне түседі ТЖТЖФ, ТЖТЖФ топтық ИКМ сигналдың құрамынан тактылы жиілікті бөліп алады. Қарапайым жағадайда ТЖТЖФ резонансты контур болып табылады. ИКМ сигналдың импульстерінің әсерінен контурдың шығысында тактылы жиілігі бар өшетін гармоникалық тербелістер пайда болады. Ары қарай бұл гармоникалық тербелістер күшейткіш – шектегіште КШ күшейтіледі және амплитудасы бойынша шектеледі. КШ шығысында амплитудасы бойынша шектелген гармоникалық сигнал пайда болады. Шектелген сигналдың дифференциалды тізбек ДТ арқылы өткеннен кейін екі полярлы стробтайтын импульстар кезектілігін аламыз, ол f_т жиілігімен жүретін, бір полярлы импульстар кезектілігіне түрленеді. Ары қарай бұл кезектілік тік бұрышты импульстардың периодты кезектілігін құраушы ТИПКҚ кірісіне түседі. Қарапайым жағдайда ТИПКҚ берілген формасы, амплитудасы және ұзақтығы бар импульстарды құратын – күтуші мультивибратор болып табылады, бұл импульстардың жиілігі қоздыратын сигнал жиілігімен анықталады.

Синхросигналдың тактылы жиілігінің фазасын және синхрондалатын ГЖ тактылы жиілігін реттеу үшін реттелетін бөгеу желісі РБЖ қолданылады.

ТСҚ қарастырылған сұлбасы тактылы жиілікті бөлудің резонансты әдісін қолданады, бұл әдістің артықшылығы іске асырудың. Резонансты типтегі ТСҚ кемшіліктері: байланыс үзілісі кезінде тактылы жиіліктің тез жоғалуы (резонансты контурды – ТИПКҚ қоздыратын импульстардың болмауы) немесе қабылданатын топтық ИКМ сигналда нольдің ұзақ сериясының пайда болуы; бөлінген тактылы жиіліктің тұрақтылығының (яғни фазалау нақтылығы) нольдер сериясының ұзақтығына және ТИПКҚ параметрлерінің тұрақтылығына тәуелділігі, және ТИПКҚ шығысында өтімді процесс парамерлерімен шектелген топтық ИКМ сигналды беру жылдамдығына тәуелді болады. Қарастырылған ТСҚ құрылу негізінде пассивті фильтрация әдісі жатыр.

Қарастырылған ТСҚ сұлбасынан жақсы бірақ күрделі сұлба - қабылдаушы жабдықтың немесе ТСҚ тактылы жиіліктер генераторларының жиілікті фазалық автоматты реттеуші (ЖФАР) қолданатын ТСҚ. Бұл ТСҚ ЦБЖ көп түрлерінде және әр түрлі иерархиясында өзінің артықшылықтарының және іске асыру қарапайымдылығының арқасында кең қолданысқа ие болды. ЖФАР құрылғысы - қабылдау пунктінде тактылы жиілікпен беруші генераторға БГ тікелей әсер етеді және импульстардың тактылы кезектіліктерімен аралық түрлендіргішке әсерімен болуы мүмкін.

Активті фильтрациясы бар ТСҚ құрылымдық сұлбасы 3.2 суретте көрсетілген.

БГ тікелей әсер ету сұлбасында (сурет 3.2,а) тактылы жиілікті бөлгіш ТЖБ шығысынан жылдамдығымен жүретін импульстардың периодты кезектілігі фазалық дискриминатордың ФД бір кірісіне түседі, ал екінші кірісіне қабылдау станциясының БГ жиілігі бар периодты кезектілік түседі. Егер сигналдар және фаза бойынша бірдей болса, онда ФД шығысындағы басқарушы кернеу және БГ жиілікті генерациялайды, ол жиілік ары қарай сәйкес ИКМ сигнал құрушы құрылғысына түседі. Егер жиіліктері бірдей болмаса (фазалары әр түрлі), онда басқарушы кернец ФД шығысында нольге тең емес, оның мағынасы және белгісі сигнал фазаларының айырмасына тәуелді.