- •1 Клеткаларды in vitro жағдайында өсіру.
- •2Клетканың тотипотенттілігі
- •3.Каллус және регенерант өсімдіктің биологиясы
- •2Билет.
- •1.Клеткалык суспензия
- •2Биотехнологияның даму тарихының негізгі кезеңдері
- •2Қоректік ортаның құрамы
- •3.Өсімдікті залалсыздандыратын заттар.
- •3.Өсімдіктер клеткасын өсіру әдістерін дамытуға өз үлестерін қосқан ғалымдар
- •3.Билет
- •1Клетканы өсіру үшін қажетті жағдайлар
- •1.Дифференциялану және дедифференциялану.
- •2.Клеткалар суспензиясын дайындау.
- •3.Сұйық ортада өсетін клеткалардың қатты ортада өсетін клеткалардан артықшылығы.
- •1. Сұйық ортада клеткалар суспензиясын өсірудің тәсілдері.
- •6.Билет.
- •1. Гендер активтілігінің реттелуі.
- •7.Билет
- •8.Билет
- •9.Билет
- •1.Генетикалық тұрғыдан өсімдіктерді жақсарту үшін клеткаларды in vitro жағдайында өсіру.
- •2.Жасанды қоректік ортада өсірілетін клеткалар өсімдіктерді көбейту және сақтандыру.
- •3.Өсірілетін клеткалардан экономикалық маңызы бар заттар алынуы.
- •10.Билет
- •1.Өсірілген клеткаларды биосинтездік өндірісте пайдалану.
- •2.Иммобильденген клеткалар және бұл әдістің ұтымдылығы.
- •11. Билет
- •1.Клеткалардың жоғары өнімді линияларын шығару
- •3.Клонды микрокөбейтудің артықшылықтары
- •12Билет
- •1.Морфогенез процесінің нәтижесінде регенерант өсімдіктері алу әдістері.
- •2. Қолтық бүршігінің меристемаларыныңклондық микрокөбейтуде қолдану
- •3.Жасанды тұқым алу
- •1.Өсімдіктерді клондық микро көбейту технологиясы
- •2. Өсімдіктерді микрокөбейтуге әсер ететін факторлар.
- •3. Клонды әдістердің жетістіктері мен болашағы.
- •1.Вирустар қоздыратын аурулармен күресуде биотехнологияны пайдалану.
- •2. Каллустардың биологиялық ерекшеліктері.
- •3. Өсімдіктердегі вирустік ауруын анықтау әдістері.
- •1.Вирустан аластатылған көшеттердің көбеюі.
- •2. Картоптың сауықтырылған көшеттерін шығару технологиялары.
- •– Билет.
- •1.Әріден будандастыру кезінде пайда болған ұрықтың ерекшелігі.
- •3. Бөліп алған будан ұрпақтары ин витро жағдайында табысты өсіру.
- •1.Ұрықты ин витро жағдайында өсіру әдісі
- •2. Гаплоидтарды шығарудың эксперименталдық әдістері
- •3. Микроспоралардың табиғи дамуы
- •1.Микроспоралардың ин витро жағдайында дамуы
- •2. Андрогездің өсуіне әсер ететін факторлар
- •1.Клеткалық инженерия
- •2. ПРотопластарды бөліп алу жолдары.
- •3.Протопласттың тіршілік икемділігін анықтау
- •1.Протопластарды өсіру технологиясы
- •2.Протопластардан регенерант өсімдіктердің шығуына әсер ететін факторлар.
- •3.Протопластардың құйылып қосылу әдістері.
- •1.Жыныстық будандастырумен салыстырғанда сомалық будандастырудың айырмашылығы.
- •2.Будан клеткаларымен будан өсімдіктерінің сұрыпталуы
- •3. Сомалық будандарды генетикалық талдау әдістері.
- •2. Андрогездің өсуіне әсер ететін факторлар.
- •3.Ин витро жағдайында өсірілетін клеткаларда болатын өзгерістер.
- •1.Клеткалық селекция және оның артықшылықтары.
- •2. Клеткалық селекцияның әдістері.
- •3.Қажетті белгісі бар клетканың сұрыпталуы
- •1.Белгілері тұрақталған клеткалар линияларын шағару жолдары.
- •2.Ин витро жағдайында клеткаларда жүретін мутация.
- •3.Сомаклондық варианттарды пайдалану жолдары.
- •1.Сомаклондық варианттар және олардың ин витро жағдайында пайда болуы.
- •2.Клеткалық технологияларды дайындау жұмысының негізгі кезеңдері
- •3.Клеткалардың мутагенездерін индукциялау.
3.Клеткалардың мутагенездерін индукциялау.
Сомалық клеткалар қосылғанда, алынған буданда хромосомалар саны екі еселенеді. Вегетативтік жолмен көбейетін кей өсімдіктерге бұл еш қауіп туғызбайды. Ал көп ауылшаруашылық дақылдары жыныстық жолмен көбейетіндіктен оларға бұл зиян болады. Будандастыру кезінде аталық пен аналық өсімдіктердің геномдары қосылып бір ядрода оорналасады да гомологиялық хромосомалар арасында кроссинговер өтеді. Сонда өз бойының әр жерлерімен гомологиялық хромосомалар жанасып, қайтадан ажырасқанда ұзынды – қысқалы бірінің бөлшектері біріне ауысады. Соның салдарынан сол бөлшектерде орналасқан гендер де алмасады. Генаралық рекомбинация хромосомалық кроссинговер негізінде өтеді. Бұл жағдайда хромосомадағы гендердің бірнеше тобы ғана жабайы түрден мәдени түрге көшеді. Солардың қатарында пайдвлы геннің де болуы ықтимал. Бірақ кроссинговер кездейсоқ өтетіндіктен, селекционер көздеген нақтылы генді бақылап көшіру мүмкін емес. Соған байланысты қажетті геннің алмасуыда кездейсоқ уақиға болады. Қажетті генді будан клеткаға енгізуді қатаң бақылауға да болады. Ол үшін құрамына нақ сол ген кіретін хромосоманы бүтін күйінде жабайы түрден мәдени өсімдікке көшіру керек.
Сомалық будандастыру өте күрделі, нәтижесін алдын ала болжауға болмайтын және тікелей басқаруға көнбейтін процесс. Сомалық будандардың генотипі генетикалық өзгерістерге жеткізетін бірнеше уақиғалар нәтижесі. Ю.Ю.Глеба әріптестерімен темекінің бір түрінің протопластарында сомалық будандастыру кезінде ядролық гендердің жүріс тұрысын зерттеген. Олар құйылысқан протопластарды механикалық жолмен бөліп алып, оларды бөлек өсірген. Бұл тәсілдің арқасында жеке клеткаларда өтіп жатқан генетикалық оқиғалардыжәне әрбір клонның көптеген ұрпақтарнын зерттеуге болады.глеба тәжірибелердің нәтижесінде мынадай негізгі қорытындыға келді: протопламтарды қосыпбудан өсімдіктерді алғанда, олардың ядролық гендері ата ананың екеуіненде қалай тұқым қуаласа, солай ақ біреуіненде тұқым қуалай алады. Г.Мельхерс пен Г.Лабиб ядролары қосылған кездегі хромосомалардың жүріс тұрыстарын анықтадлы. Олар темекі мезофилінен алынған гаплоидтық протопластарының құйылысуынан шыққан будандардың хромосомалық санын зерттеді. Темекі жапырағының мезофиль клеткалары жалпы гомоплоидтық болады, ал гаплоидтық өсімдіктерінде гаплоидтық болады. 55 түрлі будан каллустардан шыққан регенеранттың ішінде 30-ы диплоидтық,5-і үшплоидтық, 6-ы тетраплоидтық болған. Бұл жағдай клеткалар қосылғанда ядролардың да қосылуын дәлелдейді. Ал анеуплоидтардың пайдап болуы клеткалар ин витро өсіргендегі генетикалық өзгергіштік себебінен.