- •1 Клеткаларды in vitro жағдайында өсіру.
- •2Клетканың тотипотенттілігі
- •3.Каллус және регенерант өсімдіктің биологиясы
- •2Билет.
- •1.Клеткалык суспензия
- •2Биотехнологияның даму тарихының негізгі кезеңдері
- •2Қоректік ортаның құрамы
- •3.Өсімдікті залалсыздандыратын заттар.
- •3.Өсімдіктер клеткасын өсіру әдістерін дамытуға өз үлестерін қосқан ғалымдар
- •3.Билет
- •1Клетканы өсіру үшін қажетті жағдайлар
- •1.Дифференциялану және дедифференциялану.
- •2.Клеткалар суспензиясын дайындау.
- •3.Сұйық ортада өсетін клеткалардың қатты ортада өсетін клеткалардан артықшылығы.
- •1. Сұйық ортада клеткалар суспензиясын өсірудің тәсілдері.
- •6.Билет.
- •1. Гендер активтілігінің реттелуі.
- •7.Билет
- •8.Билет
- •9.Билет
- •1.Генетикалық тұрғыдан өсімдіктерді жақсарту үшін клеткаларды in vitro жағдайында өсіру.
- •2.Жасанды қоректік ортада өсірілетін клеткалар өсімдіктерді көбейту және сақтандыру.
- •3.Өсірілетін клеткалардан экономикалық маңызы бар заттар алынуы.
- •10.Билет
- •1.Өсірілген клеткаларды биосинтездік өндірісте пайдалану.
- •2.Иммобильденген клеткалар және бұл әдістің ұтымдылығы.
- •11. Билет
- •1.Клеткалардың жоғары өнімді линияларын шығару
- •3.Клонды микрокөбейтудің артықшылықтары
- •12Билет
- •1.Морфогенез процесінің нәтижесінде регенерант өсімдіктері алу әдістері.
- •2. Қолтық бүршігінің меристемаларыныңклондық микрокөбейтуде қолдану
- •3.Жасанды тұқым алу
- •1.Өсімдіктерді клондық микро көбейту технологиясы
- •2. Өсімдіктерді микрокөбейтуге әсер ететін факторлар.
- •3. Клонды әдістердің жетістіктері мен болашағы.
- •1.Вирустар қоздыратын аурулармен күресуде биотехнологияны пайдалану.
- •2. Каллустардың биологиялық ерекшеліктері.
- •3. Өсімдіктердегі вирустік ауруын анықтау әдістері.
- •1.Вирустан аластатылған көшеттердің көбеюі.
- •2. Картоптың сауықтырылған көшеттерін шығару технологиялары.
- •– Билет.
- •1.Әріден будандастыру кезінде пайда болған ұрықтың ерекшелігі.
- •3. Бөліп алған будан ұрпақтары ин витро жағдайында табысты өсіру.
- •1.Ұрықты ин витро жағдайында өсіру әдісі
- •2. Гаплоидтарды шығарудың эксперименталдық әдістері
- •3. Микроспоралардың табиғи дамуы
- •1.Микроспоралардың ин витро жағдайында дамуы
- •2. Андрогездің өсуіне әсер ететін факторлар
- •1.Клеткалық инженерия
- •2. ПРотопластарды бөліп алу жолдары.
- •3.Протопласттың тіршілік икемділігін анықтау
- •1.Протопластарды өсіру технологиясы
- •2.Протопластардан регенерант өсімдіктердің шығуына әсер ететін факторлар.
- •3.Протопластардың құйылып қосылу әдістері.
- •1.Жыныстық будандастырумен салыстырғанда сомалық будандастырудың айырмашылығы.
- •2.Будан клеткаларымен будан өсімдіктерінің сұрыпталуы
- •3. Сомалық будандарды генетикалық талдау әдістері.
- •2. Андрогездің өсуіне әсер ететін факторлар.
- •3.Ин витро жағдайында өсірілетін клеткаларда болатын өзгерістер.
- •1.Клеткалық селекция және оның артықшылықтары.
- •2. Клеткалық селекцияның әдістері.
- •3.Қажетті белгісі бар клетканың сұрыпталуы
- •1.Белгілері тұрақталған клеткалар линияларын шағару жолдары.
- •2.Ин витро жағдайында клеткаларда жүретін мутация.
- •3.Сомаклондық варианттарды пайдалану жолдары.
- •1.Сомаклондық варианттар және олардың ин витро жағдайында пайда болуы.
- •2.Клеткалық технологияларды дайындау жұмысының негізгі кезеңдері
- •3.Клеткалардың мутагенездерін индукциялау.
7.Билет
1. in vitro жағдайында клеткалардың өсу заңдылығы.Клеткалардың жасанды ортада өсуін зерттеп график жасағанда, өсу процесі S тәріздес қисық сызықпен бейнеленеді.1)лагфаза немесе латенттік фаза бұл кезде көзге көрінерлік өсу байқалмайды,бірақ су мен қоректік заттарды сіңіру процесі және бөлінуге дайындылық белсенді өтіп жатады.2)үдеу фазасы,бұл кезде клеткалар бөлініп,созылып өсе бастайды3)экспоненциялық немесе логарифмдік фазасы,бұл кезде өсу жылдамдығы өте қарқынды, уақыт өткен сайын екі еселеніп үдейеді, графикте түзу сызық болады.4)өсудің бәсендеу фазасы,өсу жылдамдығы төмендейді. 5)стационарлар немесе бір сарынды фазалар, өсу тұрақты жүреді. 6) клеткалардың біртіндеп жойылып, құру фазасы.
2. in vitro жағдайында өсетін морфогенез жолдары. Морфогенезге қабілетті каллус клеткаларын алу үшін: оптимальдік қоректік орта, экзогендік және эндогендік гормондардың балансы, басқа стимуляторлар, сигналдық белоктар мен акцепторлық белоктар, физикалық факторлар.Негізгі шарт ол экзогендік гормондарды пайдалану. Қоректену заттардың арасында құрамында азоты бар минералдық тұздарды атауға болады.Аминқышқылдары әсіресе тирозин морфогенездік қоректік ортаға қосылса редифференциялану басталады.Морфогенезге стресс факторлардың ерекше әсері байқалған, мысалы,төмен температура,тұздар.Мүмкін клеткалар стресс жағдайында бұрынғы даму бағдарламасынан шығып кетіп,морфогенез бағдарламасына ауысады.
3. Эмбрионттардың пайда болуы.Сәбіз клеткаларын сұйық ортада өсіргенде эмбриогенезді алғаш 1958 жылы Стюард пен Рейнарт байқаған еді. 1)Жалғыз оқшауланған клеткалардан тікелейэмбриод түзіледі.2)Жалғыз оқшауланған клеткадан алдымен ЭКК п.б. кейін одан эмбриод түзіледі 3).ЭмбриодЭККның жалғыз клеткамынан түзіледі.4)Эмбриод ЭККның бір топ клеткаларынан түзіледі.
8.Билет
1.Морфогенез бен регенерация процестеріне әсер ететін факторлар. Морфогенездің жиілігі мен типіне айтарлықтай әсер ететін факторлар болып эпигенотип көрсетіледі.Маңызды дәнді дақылдарды генетикалық жақсарту үшін клеткалық технологияны жасау және кең масштабты қолдану соңғы кезге дейін екі фактормен шектеліп келеді.Біріншіден, in vitro жағдайында өсімдіктің регенерация процесі генотиптен тәуелді болды және регенерацияға қабілетті ұлпа типтерін алу үшін әрқашан комерциялық маңызды бола бермейтін бірнеше сорттармен шектеледі.Екіншіден, көптеген каллус ұлпалары қоректік ортада бір үш субкултивацияланғаннан кейін морфогенездік қабілетін жоғалтады.
2.Өсімдіктер биотехнологиясының негізгі салалары. Өсімдіктер биотехнологиясы– ғылым мен өндірістің өсімдік органдары мен оларда жүретін биологиялық процестердің негізінде түбегейлі жаңа технологиялар құрып, адамға қажетті өнімдерді алуға мүмкіндік беретін жаңа саласы.Өсімдіктер биотехнологиясы саласындағы алғашқы зерттеулерді 19 ғасырдың аяғында неміс ғалымдары К.Рехингер мен Х.Фехтинг жүргізді.
Бұл зерттеулердің негізгі бағыттары:
гендік және клеткалық инженерия
гаплоидты биотехнология
клондық көбейту
биологиялық активті заттар алу, фиторемедиация, гендік банк жасау, т.б.
3.Регенерант өсімдіктер биотехнологиясы.Регенерант –(лат жаңғырту) in vitro жағдайында қоректік ортада өсімдік клеткалары мен ұлпаларын өсіргенде пайда болып шыққан өсімдік. Өсірілген клеткаларда мутацияларды қоздырып,оларды сұрыптап алып,кейін регенерант өсімдіктерді шығару,генетикалық базисті кеңейтудің бір жолы.Ол клетка деңгейінде өткізілетін селекция. Пракика үшін ең маңыздысы,осы әдіспен жоғары және төмен температураға, тұздарға, гербицидтерге,патотоксиндерге төзімді мутант клеткаларын сұрыптап алу.