9.Билет

1.Генетикалық тұрғыдан өсімдіктерді жақсарту үшін клеткаларды in vitro жағдайында өсіру.

Клеткаларды in vitro жағдайында өсіру әдісі генетикалық базисты кеңейтуге, селекция процесін жеңілдетуге және тездетуге, генетикалық алуан түрлілікті байытуға және тіпті табиғатта бұрын соңды болмаған жаңа формаларды жасауға керемет мүмкіншіліктерді ашады. Ерекше атап өтетін мәселе, клетка өсіру әдісі арқылы генетика тұрғысынан өзгертілген өсімдіктерді дағдылы селекцияның әдістеріне қарағанда едәуір тезірек алуға болады. Клеткаларды өсіру әдісі селекцияның тиімділігін ең алдымен генетикалық базисты кеңейту жолымен арттырады. Оған селекция процесіне мәдени өсімдіктердің жабайы тұқымдарын қарастыру арқылы жетеді.

2.Жасанды қоректік ортада өсірілетін клеткалар өсімдіктерді көбейту және сақтандыру.

Жасанды ортада ұрық өсіру әдісі будандаспаушылықты жеңетін таптырмайтын әдіске айналып барады. Жыныс жолымен будандаспайтын өсімдіктерден сомалық будандастыру арқылы будан алуға болады.Протопластар қабығы жоқ клеткалар. Олар белгілі жағдайда бірімен бірі құйылысып қосылып будан клеткасын түзеді.Сол клеткадан кейін будан өсімдік пайда болады. Бұл жаңа формаларды шығаратын толық жасанды әдісті клеткалық инженерия д.а. Тікелей ДНҚ ның деңгейінде өткізетін жасанды өзгерістер арқылы нәсілдік қасиеті өзгерген өсімдіктерді, тіпті мүлде жаңа формаларды шығаруға болады.Бұндай тәжірибелерді ген инженериясы атқарады.Қазір бағалы картоп сорттарының, жүзімнің, көкеністердің, жеміс-жидек, әсемдік өсімдіктердің,ағаш тұқымдастарының көшеттерін мол шығаратын рентабельді технологиялар жасалды. Бұл технологиялар сауықтырылған өсімдік шаруашылығының негізін қалады.

3.Өсірілетін клеткалардан экономикалық маңызы бар заттар алынуы.

Дағдылы өсімдік өнімдері	Жаңа активті заттар	Биотрансформация өнімдері
Алкалоидтар	Фитовирустардың ингибиторлары	Метилдигоксин Дигоксин
Стероидтар,терпендер, терпеноидтар	Ісікке қарсы заттар Коптомицин	Ментол
Бетаниндер, гликозидтар,полифенолдар,полисахаридтер, Эфир майлары	Протеиназалардың ингибиторлары	Неоментол,гераниол,нерол, цитронеллол
Табиғи бояулар
Убихинон
Татымды қосымшалар,инсектицидтер
латекс

Дағдылы биотехнологиялар бағалы биологиялық активті заттарды алу үшін бүтін организмдерді пайдаланса, осы заманғы биотехнологиясы ерікті немесе иммобилизденген өсімдік клеткаларын өсіруге сүйенген клеткалық технологияларға негізделген.

10.Билет

1.Өсірілген клеткаларды биосинтездік өндірісте пайдалану.

1)қоршаған ортаның әр түрлі факторларының (климат,ауа райы, топырақ жағдайы,зиянкестер)2)өсіру жағдайларын өте жақсы деңгейде үзбей қамтамасыз ету арқасында өнімнің мөлшері мен сапасы жоғары 3)егіс көлемі үнемделеді.Тиімділігі жоғары технологиялардың жасалуы өсімдіктерде қосымша зат алмасу процестерінің генетикалық,биохимиялық,физиологиялық реттелуі жөніндегі теориялық білімнің жетіспеушілігімен шектеліп тұр.Өсімдіктерде алуан түрлі қосымша заттар синтезделінеді.Қосымша зат деп аталсада олардың өсімдіктегі зат алмасудағы орны зор. Олардың көптегені медицинада, техникада, тамақ, парфюмерия өнеркәсібінде, ауыл шаруашылығында кең пайдаланылады.