4 Тақырып. Әртүрлі жағдайларда автомобильдердi жүргізу ерекшелiктерi

Автомобильдердiң шектiк өлшемдерi және маневрлiгi. Салмақтың доңғалақтарға бөлiнуi, ауырлық центрiнiң орналасуы. Қозғалыстағы автомобильге әсер етушi күштер. Доңғалақтардың жолмен iлiнiсуi, iлiнiстi төмендететiн шарттар. Тежеу кезiнде әсер етушi күштер. Тежеу кезiнде күш салмақтың автомобиль осьтерiне динамикалық қайта бөлiнуi. Тоқтау жолы және оның құрастырушы элементтерi. Тежелу жолының ұзындығына әсер етушi факторлар. Құрғақ және тайғанақ жолдардағы, тiк өрлеу және ылди жолдардағы тежеу. Трансмиссиядан ажыратылмаған қозғалтқыш көмегiмен тежеу ерекшелiктерi. Тежеу тиiмдiлiгiн сипаттаушы көрсеткiштер. Автомобиль күш салмағының көлемiнiң және бөлiнуiнiң тежеу тиiмдiлiгiне әсерi. Кенеттен тежеудiң қауiптiлiгi. Бүйiрлiк сырғанаудың алдын алу. Тежегiштiң қызуының тежеу тұрақтылығына әсерi. Автомобильдiң тұрақтылығын (орнықтылығын) жоюшы себептер және автомобильдiң басқарымдылығын төмендетушi факторлар. Автомобильдерге артық жүк арту қауiптiлiгi. Автобус салонында тұрған жолаушылардың оның орнықтылығына әсерi.

Автобустарды, жеңiл автомобильдердi және жүк автомобильдерiн жүргізу ерекшелiктерi, тұрған орнынан жайлап, бiр қалыпты қозғалу мәнi және кенеттен, шұғыл тежеусiз тоқтату. Қажеттi қозғалыс жылдамдығын таңдау және жүргізуiшiнiң күндiз және түнгi мезгiлдегi, тiк өрлеу мен ылдилаулардағы, шұғыл бұрылысты жолдардағы, көше қиылыстарындағы, темiр жол өткелдерiндегi, көпiрлердегi, жол белгiлерiнiң әсер ету аймақтарындағы, жаяу жүргiншiлер өткелдерiндегi көлік құралдарының қарама-қарсы қозғалысы кезiндегi iс-әрекеттерi. Автобустарды, жеңiл автомобильдердi және жүк автомобильдерiн күрделi ауа-райы жағдайларында (боран, нөсер, жаңбыр, көк тайғақ, тұман) жүргізу әдiстерi. Автомобильдердi көлік ағыны құрамында жүргізу ерекшелiктерi, қауiпсiз ара қашықтық және интервалдар.

5 Тақырып. Қызмет көрсетудiң жоғарғы мәдениетi және жүктер мен жолаушыларды тасымалдау қауiпсiздiгi

Тапсырыс берушiлерге жоғары дәрежеде, мәдениеттi қызмет көрсету – жүргізушiнiң жұмыс сапасының маңызды көрсеткiшi. Еңбектi ғылыми түрде ұйымдастырудың еңбек өнiмдiлiгiн, қызмет көрсету мәдениетiн және жолаушылар мен жүктердi тасымалдау қауiпсiздiгiн арттырудағы маңызы.

Автомобильдердiң желiдегi жұмысы барысындағы техникалық пайдалану Ережелерiнiң негiзгi қағидалары. Жол-көлік оқиғаларының алдын-алу және оларды есепке алу бойынша нұсқаулардың негiзгi ережелерi. Жалпы пайдаланудағы автомобиль көлігімен жүктер мен жолаушыларды тасымалдау Ережелерi. Автобус, жеңiл автомобиль және жүк автомобилi жүргізушiсiне арналған жеңiл автомобиль-таксилерге және жүк автомобильдерiне отырғызу кезiндегi қауiпсiздiк талаптары. Отырғызу барысына бақылау жасау, балалы жолаушыларға, үлкен кiсiлерге және мүгедектерге көмек көрсету. Қозғалыстың жүру кестесiнің және бағыттық кестенiң дұрыс орындалуы – қызмет көрсету мәдениетiнiң басты көрсеткiшi. Жүргізушiлердi қозғалыстың бағыттық кестесiн орындағаны үшін материалдық жағынан марапаттау. Сапар барысындағы мәлiметтер. Автомобильдердiң қозғалысы кезiнде есiктердi ашудың қауiптiлiгi. Шұғыл бұрылыстардың қауiптiлiгi. Жолаушылардың немесе кондуктордың белгi беруi бойынша шұғыл тоқтау. Автомобильдердегi өртке қарсы қауiпсiздiк шаралары. Жолаушылардың автомобильдерден түсуiне бақылау жасау, жолаушыларға көмек көрсету. Сапар барысында ауырып қалған жолаушыларға көмек көрсету. Шұғыл метеорологиялық өзгерiстер және басқа да күрделi жағдайларда қауiпсiздiктi қамтамасыз ету. Жолаушыларды автобустардан төтенше жағдайларда тез сыртқа шығару.