Сызбалар, есептер, ситуациялар
1.Windows ОЖ, ДК-нің сыртқы құрылғылары, антивирус туралы теориялық материалды қайталау.
2. Doctor Web программасын жүктеу. Doctor Web программасын іске қосу үшін Пуск>>Программы>>Doctor Web>> DRWEB әдісін қолдану.
3. Файлдарды сканерлеу.
Doctor Web іске қосылғаннан бастап жедел жадыны вирусқа тексеру басталады. Esc пернесінің көмегімен жедел жадыны сканерлеуді тоқтатуға болады.
Жадыны сканерлеуден кейін Doctor Web программасы қосымша антивирустық базаларды автоматты түрде іске қосады.
Файлдарды сканерлеу Тест>>Тестирование ( F10 пернесі) жүйелік мәзірі арқылы басталады. Пайда болған сұқбат терезесінде тестілеу жолын таңдап, ОК пернесін басамыз.
3.1. “DrWeb” бумасын вирусқа тексеру. Ол үшін F10 пернесін басып, жүйелік мәзір арқылы Тест>>Тестирование жолын таңдаймыз. Сұқбаттық терезеде “C:\DrWeb” тереміз, Ok пернесін басамыз. Кейде үлкен көлемді файлдары бар бумалар сканерленген жағдайда вирусқа сканерлеу әрекеті көп уақытты алады. Сондықтан файлдарды вирусқа сканерлеуде алдымен файлдардың сканерленетін типтерін анықтау қажет. Кейбір файлдарды сканерлеуден өткізбеуге болады. Себебі, суреттерден, аудио-немесе видео-клиптерден тұратын файлдарда вирустар болмауы мүмкін
3.2. Windows бумасын вирусқа тексеру. Ол үшін Doctor Web іске қосып, F10 пернесін басамыз. Жүйелік менюден Настройки>>Файлы таңдалады. Пайда болған сұқбаттық терезеде Тестировать тобындағы Программы жалаушасын қондырамыз, ОК пернесін басамыз. Жүйелік меню арқылы Тест>>Тестирование таңдалады. Пайда болған сұқбаттық терезеде “C:\Windows” тереміз, Ok пернесін басамыз.
Тексерілетін файлдар саны көп болғанда файлдарды әрі қарай талдау және өңдеу үшін сканерлеу нәтижесін файлдық есеп беру түрінде сақтаған пайдалы. Doctor Web программасы қолданушыға ыңғайлы түрде есеп беруді қарастырады.
3.3. С: дискісін вирусқа тексеру және тексеру нәтижесін “report.txt” файлға енгізу. Ол үшін Doctor Web іске қосып, F10 пернесін басамыз. Жүйелік менюден Настройки>>Интерфейс таңдалады. Пайда болған сұқбаттық терезеде Дополнительные параметры тобындағы “Ok для чистых файлов” жалаушасын қондырамыз, ОК пернесін басамыз. Жүйелік меню арқылы Настройки>>Файлы таңдалады. Пайда болған сұқбаттық терезеде Имя файла отчета жолға есеп беру файлының атын - “C:\report.txt” енгіземіз, Ok пернесін басамыз.
Жүйелік менюден Тест>>Тестирование таңдап, сұқбаттық терезеде “C:\” теріп, Ok пернесін басамыз. Сканерлеу соңында Doctor Web-тен шықпай түрып есеп беру файлын қарауға болады.
3.4. С: дискісін вирусқа тексеру және тексеру нәтижесін “report.txt” файлға енгізгеннен соң есеп беру файлының мазмұнын қарау. Ол үшін Doctor Web іске қосып, F10 пернесін басамыз. Жүйелік менюден Тест>>Файл отчета таңдалады. Пайда болған сұқбаттық терезеде есеп беру файлының мазмұнын қараймыз және Esc пернесін басамыз.
4. Windows ОЖ, ДК-нің сыртқы құрылғылары, архивтеу программалары туралы теориялық материалды қайталау.
5. WinRAR программасын іске қосу. WinRAR дұрыс қондырылған жағдайда оны іске қосу бірнеше жолдармен орындалады. Ең қарапайым түрі: тапсырмалар тақтасы арқылы ПУСК>>Программы>>WinRAR>>WinRAR командасы орындалады (суретті қара).
WinRAR жүктелгеннен кейін мына терезе пайда болады:
WinRAR –дың жұмыс терезесі мынадай элементтерден тұрады.
Негізгі меню (жүйелік).
Құрал-саймандар тақтасы (батырма).
Ағымдағы диск, жұмыс директория жолы.
Директория терезесі.
Вертикаль және горизонталь айналым жолақтары.
Статус жолдары.
6.WinRAR-да мәліметтерді архивтеу. Ол үшін файлдар тобын бір архивтік файлға жинақтау қажет. Файлдар тобы үшін «ABBA» тобының белгілі өлеңдері фонограммаларының жинағы алынсын. Тапсырманы орындау үшін:
WinRAR-ды іске қосамыз.
Ағымдағы фонограмманың директориясын анықтаймыз:
F
ile>>Browse
to folder
Пайда болған терезеденMidi директориясын таңдаймыз
П
айда
болған терезеде Shift және басқару
курсорының пернелерінің көмегімен
архивтелетін файлдарды ерекшелеу
қажет.
Құрал-саймандар тақтасында Add пернесін басу керек:
Пайда болған сұқбат терезесінде архивтік файлдың атын енгіземіз (ABBA) және ОК пернесін басамыз.
Н
әтижесінде
WinRAR
программасы “abba.rar”
архивтік файлын құрады. Бұл файлды
“Midi” директориясынан табуға болады.
Алғашында архивтік файлға енгізер алдында 146кб орынды файл архивтелгеннен кейін бар болғаны 39кб орын алатындығын атап көрсетуге болады.
7.WinRAR-да архивтелген мәліметтерді архивтен шығару. WinRAR архивтелген файлдарды қайта орнына ағымдағы директорияға немесе басқа директорияларға да шығара алады. Өткен тапсырмадағы архивтелген “abba.rar” файлын архивтен шығарып кез-келген директорияға орналастыру керек болсын. Ол үшін мынадай әрекеттерді жасау керек:
«Midi» директориясынан “abba.rar”файлын тауып, ерекшелейміз.
Құрал-саймандар тақтасынан Extract to пернесін басамыз.
Пайда болған сұқбат терезесінен архивтен шыққан файл баратын директорияның атын (мысалы, «Temp») енгіземіз.
Егер мұндай директория жоқ болған жағдайда WinRAR осындай атпен директорияны автоматты түрде құрады. Осындай әрекеттер нәтижесінде “abba.rar” файлы архивтен шығып, “Temp” директориясына орналасады.
8.WinRAR-да архивтермен жұмыс жасау командалары: Protect, Lock, SFX (бұл командалар құрал-саймандар тақтасына шығарылған). Protect командасы архивтелген файлдарды тосын бүліну жағдайларынан қорғайды. Бұл команда орындалғанда WinRAR архивтелген файлға қорғаныш жазуын енгізеді.
8.1. “abba.rar” файлының жұмысы тосын тоқтап қалудан қорғау керек. Ол үшін мынадай іс-әрекеттер орындалады:
“Midi” директориясындағы “abba.rar” файлын тышқанмен екі рет шертеміз.
Құрал-саймандар панелінде Protect батырмасын басамыз. Сонда
“abba.rar” файлының көлемі шамалы ұлғайып, тосын тоқтап қалудан қорғалады.
8.2. Lock командасы архивтелген файлдардағы ақпараттардың бүлінуінен, жойылып кетуінен қорғайды.
“abba.rar” файлындағы ақпараттың өзгеріске ұшырауынан сақтау үшін мына әрекеттер орындалады:
“Midi” директориясындағы “abba.rar” файлын тышқанмен екі рет шертеміз.
Құрал-саймандар панелінде Lock батырмасын басамыз. Енді
“abba.rar” файлындағы ақпаратты өшіру әрекетін жасап. Тексеруге болады.
8.3. SFX (Self File Extraction) командасы архивтелген файлды өздігінен архивтен шыға алатын SFX.EXE файлына айналдырады. Бұл команда WinRAR компьютерде қондырылмаған жағдайда архивтелген файлды архивтен шығару үшін орындалады.
“abba.rar” файлын SFX файлына айналдырайық. Ол үшін мына әрекеттер орындалады.
“Midi” директориясындағы “abba.rar” файлын тышқанмен екі рет шертеміз.
Құрал-саймандар панелінде SFX батырмасын басамыз. Енді
“Midi” директориясында екі бірдей архив “abba.rar” және “abba.exe” орналасады. “abba.exe” архиві өздігінен архивтен шыға алады. Проводник көмегімен “abba.exe” файлын кез-келген бумаға орналастырып, орындауға жіберу керек. Ал “abba.rar” архивтен шығу үшін WinRAR керек.
Глоссарий
Антивирус - вирустарды тауып, олардың кері әсерін (зақымын) жоятын программа.
Антивирустік бағдарлама – компьютердің вирустармен зақымдануын қорғайтын және вирустың іс-әрекетін тоқтатуға арналған.
Вирус – арнайы жазылған шағын көлемді компьютерлік бағдарлама, ол өзінен-өзі басқа программалар соңына немесе алдына қосымша жазылады да, оларды бүлдіруге кіріседі, сондай-ақ компьютерде келеңсіз тағы да басқа әрекеттерді істеуі мүмкін. Олар файлдарды немесе дискідегі файлдардың орналасу кестесін бүлдіреді, жедел жадыдағы бос орындарды жайлап алады. Ішінде вирусы бар бағдарлама «зақымдалған» деп аталады.
Вирус «елес» – ішіндегі кодының бірде бір тұрақты бөлігі жоқ вирус (шифрлау кезінде әр түрлі мүмкіндіктер (кілт) қолданылады).
Вирус «көрінбейтін» – DOS-тың зақымдалған файлдарға және диск аймағына арналған командасын өзіне қарататын вирус.
Вирус «черви» - копьютердің жедел жадында өзін көбейте бастайды. Бірден компьютердің жұмысын жайлатады, тіпті компьютер жұмысын сал етеді.
Вирус желідегі – компьютерлік желі бойымен тарайтын вирус.
Архив - әдетте, көлемдерін кішірейту мақсатында сығылған күйде сақталатын деректер немесе программалар жиынтығы.
Архиваторлар - WINARJ – дара жұмысқа арналған архиватор.
WINRAR - көп мақсатты жұмысқа арналған архиватор.
WINZIP - кәсіпшілік жұмысқа арналған стандартты архиватор .
Архиваторлар – дискідегі орынды үнемдеу үшін файлдың көлемін кішірейтіп, сақтауға мүмкіндік беретін бағдарламалар тобы.
Архивтен алу - архивтелген файлдарды бастапқы күйіне келтіру процесі.
Архивтеу - файлды немесе файлдар тобын тығыздап қысу, сығу процесі.
Архивтеуші программа - тығыздап қысу арқылы файл көлемін кішірейтетін программа.
Архивтік файл – тығыздалған түрде біртұтас файлға орналастырылған бір немесе бірнеше файлдардың архивтелген көшірмесі.
Әдебиеттер: [1], [14], [15], [16], [21], [22], [23], [24]