7.Нейролептиктер.Дәрілердің клиникалық сипаттамасы.

Нейролептикалық препараттардың жүйелілігі және клиникалық сипаттамасы. Емдік әсеріне қарай нейролептиктерді 3топқа бөледі.1)Седативті әсері бар нейролептиктер.2)Антипсихозды әсері бар нейролептиктер )Жүріс-тұрысты (мінез-құлық) түзеу.Седативті әсері бар нейролептиктер.Бұл топтың препараттары айқын жалпы тыныштандырғыш,тежегіш,қобалжуға қарсы,ұйықтататын аздаған антисандырақты және антигалюцинаторлық белсенділік кезінде миорелаксациялық қасиеті бар.Хлорпроназин(аминазин)-күшті нейролептик –седативті препараттардың бірі болып табылады,Антипсихотикалық жалпы әсері бар.Түрлі сөз-қозғалуының қозуында,жедел галюцинаторлы-сандырақтық психоздар,үрей кезіндегі тағатсыздану,аффективті шиеленісушілік,ашулану,агрессия,психикалық ауытқуы бар науқастардың ауыр ұйқы бұзылыстарында бұлшықет ішілік инекция түрінде қолданылады.Қозғалыстың шегіндірілген тежелуі,аздаған үрей,қозуы кезінде таблетка түрінде беріледі.Айқын гипотензивті әсері анықталған.Кей-кездері депрессияны шақырады.Тәуліктік дозасы 300-600 мг.

Леюмепромазин(тизерцин) клиникалық әсерімен белсенділігі бойынша аминазинге ұқсас.Аминазиннен ерекшелігі депрессияны шақырмайды.Қолдану көрсеткіштері аминазиндегідей.Инекциялық формасы бар.Тәуліктік дозасы 75-200мг. Сульпирид (топрал) маниакальді және басқа қозу түрлерінде жедел галлюцинаторлы сандырақты психоздарда,қарқынды үрей және агрессивті жағдайларды тоқтату үшін қолданылады.Таблеткалармен инекцияға арналған ерітінді ретінде шығарылады.Тәуліктік дозасы 400-1200мг .Клозапин (азалептин,лепонекс) айқын седативті және антипсихогенді әсерлерді біріктіреді.Жедел және көбіне созылмалы галлюцинаторлы сандырақтық психоздар кезінде қолданылады.Неврологиялық кері әсерлерін шақырмайды,бірақ соматикалық тұрғыда басқа нейролептиктерге қарағанда ауыр әсер етеді.Ең ауыр асқынуы-агронулоцитоз.Таблетка және инекция түрінде шығарылады.Тәуліктік дозасы 100-600мг.

Хлорпротиксен(труксал) тыныштандыратын және де азырақ антипсихикалық әсері бар препарат.Алкагольді делирий ,шаршау,қозу, үрейтену,қозғалыстық уайымдаулар,қимыл әрекеттің бұзылуы кезінде қолданылады және де құзуға қарсы қасеті бар және де инекциялық түрі бар.Тәуліктік дозасы 50-200мг.

Промазин (пропазин)клиникалық әсеріне қарай аминазинге ұқсайды, бірақ белсенділігі аз және де науқастар жақсы көтереді ,депресиогенді қасиетінен айырылғпн.Инекция арқылы қолданылатын түрі сөйлеу,қозғалыстық қозуда соматикалық әлсіреген науқастардың шатасуында және де егде жастағы науқастарды қолданылады.Тәуліктік дозасы 100-600мг.

Антипсихикалық әсер ететін нейролептиктер психикалық симптомды жояды,кейбір препараттар антипсихикалық және де тыныштандыратын әсер береді,ал қалғандар. белсендіретін ,қозуды басатын әсерге ие.Бұл топтағы нейролептиктер тән неврологиялық жанама әсерлер жатады

Тиопроперазин(мажептил) ең күшті нейролептик болып саналады.Жалпы антипсихикалық әсері бар.Сандыраққа,галлюцинаға қарсы және де қабілетінің төмендеуі кезінде қолданылады.Жалпы антипсихикалық әсері бойынша шоктық емдік тәсілді қолданады.Таблетка түрінде және инекцияға арналған түрінде қолданылады. Галлюцинациялы, паранойдты, катотоникалық бұзылыстары бар шизофрениямен ауратын науқастарды қолданылады.Мажептилді нейролепсия кезінде ,кейбір неврологиялық әсерлер көрсетілген кезде қолдану шектеледі .Тәуліктік дозасы 20-60мг.

Галоперидол кеңінен қолданылатын нейролептиктерге жатады.Тыныштандыратын және антипсихикалық қасиетке ие.Жедел және созылмалы галлюцинациялық сандырақтық бұзылыстар кезінде ,маниакальді синдром кезінде, психоматорлы қозулардың басқада түрінде қолданылады.Таблетка түрінде және тамшы,инекцияға арналған ерітінді түрінде шығарылады.Тәуліктік дозасы 10-60мг. Пролонгирленген түрдегі препаратта бар.Ол галоперидолдеканоат бұлшықетке 2-4 апта да 1 рет енгізіледі.

8.Антидепресанттар.Қолданылуы.Антидепресанттар тағайындауға басты көрсеткіш әр түрлі этиологиялы көңіл-күйдің тұрақты төмендеуі (депрессия ) болып табылады.Антидепресанттардың психотропты белсенділік спектрі олардың негізгі қасиеттерінің қосылысы арқылы құралады: тимоаналептикалық,ынталандырушы және седативті әсерлері.Көптеген антидепресанттар да қарама-қайшы қасиеттері антифобиялық,антиобсессия байқалады.

Қолдану көрсеткіштері.Негізгі тағайындау көрсеткіштері антидепресанттарды әр түрлі депрессияның(психотикалық,психотикалық емес) клиникалық ерекшеліктерімен және кез-келген этиологияда(эндогенді, экзогенді-органикалық, соматикалық, интоксикациялық, психогендік).Сонымен қатар тимоаналептик кезінде және обсессивті-фобиялық бұзылыстар,алкогольдік, жүйкелік анорексия мен булемия,психосоматикалық бұзылыстар,созылмалы аурулар, асқазан-ішек жолдары аурулары кезінде қолданылады.Кіші (жұмсақ) және қуатты антидепресанттарды невроз және басқа да психикалық емес бұзылыстары кезінде аз мөлшерде тағайындалады.

9.Жағымсыз әсері және асқынуы. Көбінесе жағымсыз әсері және асқынуы уш циклді антидепрессанттарды(имипрамин, амитриптилин, кломи-прамин) артық дозада көрінеді. Бул препараттар антихолинергиялық белсенділікке ие. Оларды қабылдағанда тахикардия ұстамасы, экстрасистола, тербелістіартериялыққанқысымы, сілекейлі,сулы қабықтың қурғауы. Уш циклді антидепрессанттар қарсы көрсеткіш ауыр жағдайдағы журек-қантамыр аурулары , глаукома, ішек атонииясында және қуықасты безінің аденомасында қолдануға болмайды. Серотониннің ұсталуын таңдамалы тежейтін препараттар (пароксетин, флуоксетин, флувоксамин, сертралин, циталопрам) жақсы әсер көрсетеді. Олардың жағымсыз әсері деспепсиямен білінеді. Сирек жағдайда серотониндік синдром диспепсиялық және неврологиялық (тремор, акатизия, миоклонические проявления, дизартрия )бұзылыс турінде көрініс беруі мумкін. Кейде ақырғы мерзімінде серотониндік синдром бұлшықеттің құрысуымен, гипертермиямен,журек-қантамыр бұзылыстарымен жалғасады. Көп жағдайда серотониндік синдромның көрінісі 3—4 кундежойылады. Әсер ету механизмі. Депрессия кезінде тимоаналептиктердің әсер механизмы әртурлі. Алдымен депрессия басталуын, нерв импульстерінің синаптикалық берілуінің әлсіреуінен, норадренергиялық, серотонинергиялык белсенділіктің аздаған өлшемде дофаминергиялық жуйенің бас миынашартты жеткіліксіздігімен тусіндіреді. Трициклдік антидепрессант тар серотонин мен норадреналиннің нейроналды ұсталуын тежейді. Бұл Трициклдік антидепрессант нейромедиатрларды қайтадан фолликулдағы орнына жібермейді, бөгеп тастайды. Сондыктан синапстік тесікте жиналып мембрананы қоздырады.

10. Антидепрессанттар. Дәрілердің клиникалық сипаттамасы. Антидепрессанттарды клиникалық ерекшеліктеріне байланысты 3 топка бөлеміз 1) ынталандырушы қасиетті антидепрессанттар; 2) седативті әсерлі антидепрессанттар; 3)Теңдестірілген әсерлі антидепрессанттар. Ынталандырушы қасиетті антидепрессанттар . Бул препараттар депрессивті симптоматикаға оң әсерін тигізеді, наукастарды бір уакытта белсендіріп,тежейді. Соныменбіргеынталандырушыантидепрессанттаргаллюцинаторлы-сандыракбұзылысынкушейтуімумкін, коркыныш, суицидтік ой тудырады, кешкіуакыттақабылдауурейшакырады.Танертеңжәнекундізкабылдайды. Имипрамин (мелипрамин) бірденбіркушті антидепрессант. Қайғы,мұңаю, адинамиялық, апатиялықдепрессия, кейдеқорыныш пен жабысқас ой қолданылады. аз дозадабалаларғатундеэнурезкезіндеколдануғаболады. Пероральды, бұлшықетке, көктамырғатамшылатыпқабылдаймыз. Тәуліктік доза - 75—300 мг. . Флуоксетин (прозак, продеп). Қолданылукөрсеткішіимипраминсияқты. Бұлпрепараттықолданаралдынданауқастыңпсихикалықжағдайынмұқиятбакылаукерек ,суицидтікойдыжоғарылатуымумкін . Әдеттекуніне 1 реттаңертентағайындайды. Стандарттытәуліктік доза — 20 мг. Кейде 60 мгғадейінкөбейтугеболады. Моклобемид (аурорикс) депрессия жәнеәлеуметтікқорқыныш( социальных фобиях) кезіндеқолданылады. Тәуліктік доза — 300—600 мг. Антидепрессанты с седативтіәсерліТимоаналептиктектобыантидепресанттыкжәнежалпытыныштандыратынкасиеткөрсетеді. Қоркынышкакарсыәсергеие,қимылмазасыздығынжояды, түнгіұйкынытереңдетеді.Солмезеттежиіәлсіздік,кундізгіұйкышылдык,психикалыкжәнеқимылреакциясыныңқарқынынбәсеңдетеді. Әсіресебіріншікуніжәнеқабылдағанаптада. Амитриптилин (саротен, саротен-ретард, триптизол) — кеңқолданылатынседативті антидепрессант. Тимоаналептикалыкәсерініңкушіжағынанимипраминненқалыспайды. Урей, қорқынышипохондриялык депрессия кезіндеқолданылады. Енгізілуіпероральдыжәнепарентеральды. Тәуліктік доза — 75—300 мг (саротен-ретард — 50—150 мг). Флувоксамин (феварин) антидепрессивтікбелсенділігіамитриптилиннентөмендеу, біракжаксыкабылданады. Амитриптилин сияктыкөрсеткіштеколданылады. Тәуліктік доза — 100—300 мг.) Миансерин (леривон) — жеңілқасиетті антидепрессант ,айқын седативті қасиетке ие. Геронтологиялық психиатрияда кеңінен қолданылады. Көбіне 1 рет тунге тағайындайды .Тәуліктік доза — 30—150 мг. Азафен — тандаулы препарат типтікшағын антидепрессант болыпсаналады. Негізінен амбулаторияда психикалық емес депрессияның емінде қолданылады. Ережеге сәйкес жағымсыз әсер тудырмайды. Тәуліктік доза — 75—300 мг. Тендестірілген әсерлі антидепрессанттар. Осы топтағы препараттардың негізгі тимоаналептикалык әсері психостимулдайтын және урейге карсы касиетпен бірге теңдестірілген әсер көрсетеді. Кломипрамин (анафранил) гимоаналептикалық белсенділік жағынан имипрамин мен амитриптилиннен қалыспайды.Депрессиянын әртурлі клиникалык ерекшеліктерінде және де урей-қоркыныштык терапия емінде кеңінен қолданылады . Таблетка турінде, бұлшықеткежәне көктамырішіне тағайындаймыз. Тәуліктік доза — 75—300 мг. Пароксетин (рекситин, паксил) — серотониннің керіұсталуын тежейтін белсенді гимоаналептик, антидепрессивтік, анксиолитикалык және ынталандырушы әсерге ие.Жағымсыз әсер мен аскынуын сирек шакырады. Баска біршама препараттармен әсер ету механизмі уқсас , әсіресе кең қолданылатын урей кезінде, ипохондриялық и атипиялық әртурлі этиологиялы депрессияда қолданылады. Тәуліктік доза — 20—60 мг.

11. Нормотимиктер қайталамалы аффективті бұзылыс кезінде ұстамалардың арасын ұзартатын және клиникалык көрінісін төмендететін препарат . Бұл қайталамалы аффективті бұзылыс кезіндегі екіншілік профилактикалықамал. Қолдану көрсеткіші Бұл топтағы препараттар жиі қайталанатын депрессия мен мания кезіндеманиакальды-депрессивтіпсихозда, циклотимияда, ұстама тәрізді шизофренияда қолданылады. Нормотимиктер тек қана депрессия мен манияның« таза түрінде» екіншілік профилактикалык әдіс емес, және де ұстамалы аффективті бұзылыстарда, сонымен бірге басқа да психоптологиялық көріністерде (галлюцинаторлы-сандырақ, гебефренді, психопат тәрізді бұзылыс, жабысқақтық) қолданылады. Ұзақ уакыттық нормотимик тағайындаудан ауқастардың жартысынан көбі депрессия н/е манияның кезекті шабуылынан алшактайдыжәнесимптомдарынжояды. Кейбір науқастар нормотимик көмегімен аффективті бұзылыстарды көптеген жылдардан кейін тоқтатады. Әсер ету механизмі. Кезекті аффективті ұстамалар кезінде нормотимиктер ГАМК-ергиялық жуйесімен тежеуші әсер көрсетеді. Препараттың клиникалық сипаттамасы . Литий тұзы Литий карбонаты және литий оксибутираты . Тек қана нормотимикалық емес, сонымен антиманиакальды эффекткеие. Қан плазмасындағы литий тұзының тығыздығын тәуліктік дозада бакылауда ұстау. Мания мен депрессияның екіншілік профилактикасы ретінде Литий карбонатының орташа тәуліктік дозасы 0,9-1,2г құрайды . Литий оксибутираты манияның негізгі еміретінде қолданылады .Парентеральды енгізіледі. Тәуліктік дозасы 1,6-3,2гр. Литий тұзының жанамаәсері астения, тремор, атаксия, шөлдеу, диспепсия, дене салмағының жоғарылауы көрінеді. Қарсы көрсеткіші. Бүйрек қызметінің жеткіліксіздігі мен декомпенсациялық жүрек-қантамыр ауруларында қолдануғы болмайды. Карбамазепин (финлепсин) нормотимикалық қасиетпен қатар,кейбір антидепрессивтіжәне айкын құрысуға қарсы әсер көрсетеді. Аффективті бұзылыстың қайталануының алдыналу ушін тәуліктік дозада 0,4—1,0 г пайдаланылады . Жанама әсері болуы мумкін: аккомодация бұзылысы, ұйқышылдық, бас ауруы, атаксия, диспепсиялықбұзылыс, лейкопения. Вальпроат натрия (конвулекс, депакин) тек қан агимостабилизирлеуші емес, антиманиакальды және антиконвульсивті әсер етеді. Аффективті бұзылыстың қайталануының алдын алу ушін тәуліктік дозада 0,6—1,4 г пайдаланылады . Жанама әсері көбінесе диспепсия, ұйқышылдық, тері аллергиясымен көрінеді. Сирек жағдайда бауыр қызметінің бұзылысы, ұйқы безінің және қан ұюының төмендеуі .