2. Қылмыстық кодекстің құрылымы.

1995жылықабылданғанҚазақстанРеспубликасыныңКонституциясықылмыстықзаңнаманыҚазақстанРеспубликасыныңжаңаНегізгізаңыныңталаптарынасәйкестендірудіталапеткен,еліміздегісаясижәнеэкономикалыққатынастардыңжаңажүйесінбекітті.

ҚолданыстағыҚазақстанРеспубликасыныңҚылмыстықкодексі7бӛлім,

16тараужәне393баптыбіріктіргенекібӛлімнен:ЖалпыжәнеЕрекшебӛлімнентұрады.

Жалпыбӛлімдеқылмыстыққұқықтыңжалпытүсінігіменнегіздерібаяндалады,алЕрекшебӛлімқылмыстыңнақтытүрлерінжәнеолардыжасағаныүшінжазаныңтүрлерінбекітеді.

ЖалпыжәнеЕрекшебӛлімбір-біріментығызбайланысты,ЕрекшебӛлімніңнормасынЖалпыбӛлімгесүйенбейдұрысқолданаалмаймыз,себебідәлбұлбӛлімдекінәлітұлғанықылмыстықжауаптылықпенжазағатартудыңнегіздеріментәртібі,сондай-ақоданбосатудыңшарттарыайқындалады,қылмысжасаукезеңдері,кінәнысандары,іс-әрекеттіңқылмыстылығынжоятынмән-жайларжәнетағыбасқаларыанықталады.

СоныменқатарҚылмыстыққұқықтыңЖалпыбӛліміЕрекшебӛлімсіз,ондабекітілгенміндеттердіжүзегеасыраалмаседі,себебінақтықылмыстыңбелгілеріменолүшінтағайындалатынжаза(санкция)түріЕрекшебӛлімменанықталады.

ҚазақстанРеспубликасыҚылмыстықкодексініңЖалпыбӛлімі7бӛлімнен,95баптан,алЕрекшебӛлім16тарау,298баптантұрады.

Жалпыбӛлімдегібӛлімдерталданушытүсініктергесәйкесбӛлінеді(мысалы,II-бӛлім«Қылмыс»),алЕрекшебӛлімде-қолсұғушылықтыңтектікобъектісінебайланысты(мысалы,жекетұлға-1-тарау«Жекеадамғақарсықылмыс»).

Ерекшебӛлімніңтарауларыбаптардантұрады.Ӛзкезегіндебұлбаптарарабсандарыменбелгіленгенбӛлімдерге,албұлбӛлімдерсандықбелгіменбелгіленгентармақтарға(мысалы,ҚРҚК-нің96-бабының2-бӛлімінің«в»тармағы)бӛлінеді.

ҚРҚК-ніңЖалпыбӛлімініңқұрылымыныңерекшелігі,ондақылмыстық-құқықтықнорманыңқұраушыэлементтерібӛлініпшығарылмайдыжәнекейбірбаптардағанагипотеза барболады.

Ерекшебӛлімдекерісінше,диспозицияменсанкциянақтыайқындалған,гипотезаболсамүлдемжоқ.Диспозициядепқылмыстықіс-әрекеттіңтүсінігінашатын,Ерекшебӛлімбабыныңбӛлігінайтамыз.Алсанкцияжазаныңтүрлері,мерзіміжәнемӛлшерібекітілгенЕрекшебӛлімбабыныңбірбӛлігі.

Ерекшебӛлімніңбаптарыныңдиспозициясыжай,сипаттамалы,сілтемеліжәнебланкеттіболады.

Жайдиспозициядақылмыстысипаттайтынбелгілеркӛрсетілмей,текатығанааталады. Мысалы,ҚРҚК-нің125-бабы-адамдыұрлау.

Сипаттамалыдиспозицияіс-әрекеттіқылмысретіндеатайдыжәнеоныңбелгілерінашады.Мысалы,ҚРҚК-нің96-бабының1-бӛлімініңдиспозициясы,оныңбасқаадамғақасақанақаза келтіруекендігінашады.

Сілтемелідиспозиция-бұлсипаттамалыдиспозицияғақарағандақылмыстыңбелгілерінашпайды,қылмыстыңбелгілерінанықтауүшінҚылмыстықкодекстіңбасқатиістібабына,бабыныңбӛлігіненемесетармағынасілтейді.Мысалы,ҚРҚК-нің104-бабының1-бӛлігі«Денсаулыққақасақанаорташаауырлықтағызиянкелтiру»адамныңӛмiрiнеқауiптiемесжәнеосыКодекстiң103-бабындакӛрсетiлгензардаптарғаәкепсоқпаған,бiрақденсаулықтыұзақуақытқабұзылуғанемесежалпыеңбекқабiлетiнiңкемiндеүштенбiрiнайтарлықтайтұрақтыжоғалтуғаәкепсоққанденсаулыққақасақанаорташаауырлықтағызиянкелтiру.

Бланкеттікдиспозиция-қылмыстықзаңныңӛзіндеқылмыстыатайотырып,оныңбелгілерінанықтамайдыжәнебасқазаңдарғанемесеӛзгеқұқықсалаларыныңзаңғанегізделгенқұқықтықактілерінесілтемежасайтындиспозицияныңтүрі.Мысалы,ҚРҚК-нің152-бабының1-бӛлігі«Қауiпсiздiктехникасын,ӛндiрiстiксанитарияережелерiннемесееңбектiқорғаудыңӛзгедеережелерiн...».

Қолданыстағықылмыстықзаңдасалыстырмалы-анықталғанжәнебаламалысанкцияларбӛліпкӛрсетіледі.

Салыстырмалы-анықталғансанкциядажазаныңмерзіміменоныңмӛлшерікӛрсетіледі.

Баламалысанкцияекінемесеодандакӛпжазаныңтүрінкӛрсететінсанкция.