2. Қылмысқұрамыныңтүсінігіжәнемәні

Қылмысқұрамы-бұлжасалғаніс-әрекеттіқылмысретіндесипаттайтын,қылмыстықзаңменбелгіленгенбелгілердіңжиынтығы.ҚылмысқұрамыныңбелгілеріҚылмыстықкодекстіңЖалпыбӛліміндеде,Ерекшебӛліміндедеайқындалған.

Қылмысқұрамықылмыстықжауаптылықтыңбірден-бірнегізі.Қылмысқұрамыменқылмысбір-біріментығызбайланысты,алайдаұқсастүсінікболыптабылмайды.Қылмыс-бұлобъективтішынайықұбылыс,алқылмысқұрамы-олжӛніндегізаңитүсінік,солсебептіқылмысқылмыстықжауаптылықтыңнақтыкӛрінісі,алқылмысқұрамы-текзаңменбелгіленгендіктензаңикӛрінісіболыпсаналады.

Қылмысқұрамыныңмәнідеоныңқылмыстысаралаудыңдұрысшартыболуыменайқындалады.

Қылмыстысаралау-бұлнақтыжасалғаніс-әрекетпенҚылмыстықкодекстіңбаптарында(нормаларында)кӛзделгенбелгілердің,яғниқылмысқұрамыныңбелгілеріарасындағыүйлесімділіктіанықтау.

Егерүйлесімділікпроцесікезіндебұлбелгілердәлкелсе,ондасаралаудұрысжүзегеасырылғандегенқорытындығакелугеболады.

Қылмыстықкодекстеқылмысқұрамдарыныңжеткіліктітізімікелтірілген,сондықтанегержасалғаніс-әрекетзаңдабелгіленгенқылмысқұрамыбелгілерініңешқайсысынадакелмесе,ондақылмыстықжауаптылықтуындамайды.

3. Қылмысқұрамыныңбелгілеріжәнеэлементтері

Қылмыстыңбелгілері-бұлбірқылмысқұрамынекіншісіненбӛлугемүмкіндікберетін, қылмыстықзаңдабелгіленгенқылмыстыңнақтысипаты.

Қылмысқұрамыныңэлементтерінебелгілердіңтобыжатадыжәнеқылмыстыңтүрліжақтарына:оныңобъектісіне,объективтікжағына,субъектісіменсубъективтікжағынасәйкесболады.Сондықтандақылмыстыңобъектісі,қылмыстыңобъективтікжағы,қылмыстыңсубъектісі,қылмыстыңсубъективтікжағыдепбӛледі.

Соныменқатарқылмыстыңбелгілерітӛрттопқабӛлінеді,олар:қылмыстыңобъектісінсипаттайтынбелгілер;қылмыстыңобъективтікжағынсипаттайытнбелгілер;қылмыстыңсубъектісінсипаттайтынбелгілер;қылмыстыңсубъективтікжағынсипаттайтынбелгілер.

Барлыққылмысқұрамдарыэлементтерібойыншаұқсайды,алайдаәртүрлібелгілергеие.

Қылмыстыңобъектісі-бұлқоғамғақауіптііс-әрекетқолсұғатын,қылмыстықзаңменқорғалатынқоғамдыққатынастар.ҚазақстанРеспубликасыныңҚылмыстықколексінің2бабындабұлобъектілердіңтізімі

келтірілген,олар:адамменазаматтыңқұқықтарыменбостандықтары;меншік;қоғамдықтәртіппенқауіпсіздік;қоршағанорта;ҚазақстанРеспубликасыныңконституциялыққұрылысы.

Қылмыстыңобъектісіненқылмыстыңзатынайыруӛтемаңызды.Қылмыстыңзатыболыпқоғамдыққатынастаремес,қылмысжасалатынобъективтікшындықтағынақтызаттар.

Қылмыстыңобъективтікжағы-бұлқылмыстыңсыртқыкӛрінісі.Қылмыстыңобъективтікжағыныңбелгілеріне:қоғамғақауіптііс-әрекет,қоғамғақауіптізардаптар,себептібайланыс,қылмыстыжасаутәсілі,қылмыстыжасаудыңорны,уақыты,құралдарыменамалдарыжатады.

Қылмыстыңсубъектісі-бұлқылмысжасағанжәнеқылмыстықзаңныңнегізіндежасалғанәрекетіүшінқылмыстықжауаптылықтартуғақабілеттіфизикалықтұлға.Қылмыстыңсубъектісініңбелгілеріне:тұлғаныңфизикалықтабиғаты,оныңақылесідұрыстығыменбелгілібіржасшамасынажетуіжатады.Кейбіржағдайлардақылмыстықжауаптылықбасталуүшінтұлғадаазаматтық,белгілібірқызметпенайналысужәнет.б.сияқтықосымшабелгілердіңболуықажет.Бұлжердеарнайысубъектжӛніндесӛзетіліпотыр.

Қылмыстыңсубъективтікжағытікелейоныңжасалатынқылмыстықіс-әрекетіменбайланысты,тұлғаныңпсихикалыққызметінсипаттайды.Аталғанқылмысқұрамыэлементтерініңбелгілеріне:қасақанажәнеабайсыздықнысанындаболатынкінә,сондай-аққылмыстыңниеті,мақсатыжәнеэмоционалдықжағдайы жатады.

Қылмысқұрамыныңбарлықэлементтерінетәнміндеттіқылмыстыңбелгілері.

Нақтыіс-әрекеттегіміндеттібелгілердіанықтамау,қылмысқұрамыныңжоқболуынабайланыстытұлғанықылмыстықжауаптылыққатартумүмкінемес.

Әрбірқылмысқұрамыныңэлементіүшінӛзініңміндеттібелгілеріболады:объектүшін-олқылмыстықзаңменқорғалатынқоғамдыққатынастардыңбарболуы;объективтікжақүшін-қоғамғақауіптіәрекет;субъектүшін-физикалықтұлға,ақылесідұрыстықжәнебелгілібіржасшамасы;субъективтікжақүшін-кінә.

Соныменқатарқылмысқұрамыныңэлементтеріндефакультативтібелгілерболуымүмкін.

Факультативтібелгілер-бұлқылмысқұрамыныңкейбіреуінеғанатәнбелгілер.Оларқылмысқұрамыныңэлементтерінқосымшасипаттайды.Оларға:объектүшін-қосымшаобъектжәнеқылмыстыңзаты;объективтікжақүшін-қоғамғақауіптізардаптар,себептібайланыс,сондай-аққылмыстыжасаудыңорны,уақыты,жағдайы,тәсілі,құралыменамалы;субъектүшін-арнайысубъект;субъективтікжақүшін-ниет,мақсатжәнеэмоционалдықжағдайжатады.

Факультативтібелгілердіңмаңызы,егерзаңшығарушыонықылмыстықжауаптылықтыңпайдаболуыүшінқажеттішартыретінденақтықылмыстыңқұрамынаенгізсе,оларміндеттіболыптабылады.Оныменқоса,мұндай

белгілерқылмыстықжауаптылықтыжеңілдететіннемесеауырлататынмән-жайларретіндетанылаалады.