Плотин. - Третья эннеада. - 2004

470 Плотин. Эннеады. Трактат III. 9

сущие — есть умопостигаемое [этих деятельностейумов, т. е. души]. Их мышление дает [нам] образ.

7.Первое есть сила [возможность] движения и покоя, так что оно — по ту сторону их; второе покоится

идвижется вокруг первого; Ум есть в сфере второго,9 ибо он есть иное сущее, имеющее свое мышление на­ правленным к иному; Единое же мышления не имеет. Мыслящий двойствен, даже если мыслит себя, и не­ достаточен, ибо имеет благо в своем мышлении, а не в своей ипостаси.

8.Бытие-в-действительности для всех переходя­ щих из возможного в действительное, пока они есть, всегда тождественно. Поэтому и телам свойственно совершенство, например, огню; но он не может быть вечно, ибо есть вместе с материей; только не состав­ ленное сущее в действительности есть всегда. [Одна­ ко,] одна и та же вещь существует в действительнос­ ти и в возможности согласно иному.

9.Но Первое, будучи по ту сторону сущего, не мыс­ лит; Ум есть сущие, и движение здесь есть и покой. Первое ни к чему не относится, но иные вещи вокруг него приходят в покой и движутся; движение есть стремление, Первое же ни к чему не стремится; чего могло бы возжелать наивысшее? Разве оно не мыслит даже себя? Неужели оно не мыслит даже в том общем смысле, как об этом говорится, что оно не обладает

собой? Но говорится, что нечто обладает собой не бла­ годаря тому, что оно мыслит, но благодаря тому, что видит Первое. Есть первая деятельность, и она есть мышление. Но если она и в самом деле первая, она не нуждается в предшествующем. Однако же, то, что продуцирует ее — по ту сторону, так что мышление — второе после того. Ибо мышление не первично чтимо, поскольку чтимо, конечно же, не все мышление, но мышление Блага, так что Благо — по ту сторону мыш­ ления. Тогда Благо не будет сознавать самого себя. Что же будет его сознанием? Будет ли это сознание сознанием благого сущего или нет? Если будет созна­ нием благого сущего, тогда прежде сознания [будет существовать] Благо; если же само сознание про­ изводит благо, то прежде сознания не будет блага, но тогда не будет и сознания, поскольку сознание есть сознавание Блага. Что же, Первое и живым не будет? Не должно говорить «живой», но только «дающий жизнь». Сознание себя и мыслящий себя — вторич­ ны, ибо сознают себя для того, чтобы этой деятельно­ стью соединиться с собой. Значит, если кто-то понял себя, то прежде не понимал, что свидетельствует о недостаточности его природы, усовершающейся по­ средством мышления. Значит, понимание должно уво­ дить [от Единого], ибо это прибавление производит лишение и ущербность.

472 Плотин. Эннеады. Трактат III. 9

ПРИМЕЧАНИЯ

1.См.: Платон. Тимей, 39е7-9.

2.Эта точка зрения, которую Плотин оспаривает не только здесь, одно время была принята Порфирием (см.: Жизнь Плотина, гл.18, 11; Proclus. In Tim. I. 322. 22-4). Лонгин же считал эйдосы не только внешними Уму, но и последующему — т. е. Демиургу (см., напри­ мер, у Прокла).

3.См.: Платон. Федр, 247с-е.

4.Возможно, это неверное толкование или слишком смелое прочтение Тимея, 30с7-8.

5.См.: Платон. Тимей, 39е10 - 40а2: «Всего же их четыре: из них первый — небесный род богов, второй — пернатый, плывущий по воздуху род, третий — водный, четвертый — пеший и сухопутный род». Каждому из родов соответствует определенная стихия: огонь, воздух, вода, земля.

6.Здесь Плотин очень смело толкует Тимей, 35а. Порфирий придерживался точки зрения, что Душа есть Демиург, и считал, что это согласуется с Плотиновой мыслью (Proclus. In Tim. I. 306. 32 - 307. 2), что мы и видим в данном случае, хотя в других местах (Епп. II. 3

[52]18. 15 и Епп. V. 9 [5] 3. 26) Плотин отождествляет Демиурга с Умом. Здесь он ясно высказывает, что это Душа, которая фактически творит видимый космос; Ум же есть «истинный Демиург и создатель» в том смысле, что «снабжает» Душу эйдосами, в согласии с которыми она и творит.

7.См.: Платон. Тимей, 36d9-el.

8.Это место вызывает серьезные затруднения. Вряд ли его стоит понимать буквально, пространственно: так, что и высший, и низший космос в равной степени следу­ ют за Душой.

9.См.: Платон. Письма, II. 312еЗ.

ΕΊ3ΕΠ3 ΕΠ3 L3cJ ЕГЗЕГЭЕГЭ В Э Б Э ΕΈΙΕΓΞ

ГД СП |Д гт| рд g] гд g| гд ci |Д g) уд Е7| ГД СП 1Д СП ГД СП ГД

La сЛд cJ La cJ ΕΊ3 ΕΊ3ΕΠ3ΕΊ3 ΕΊ3 ΕΓΞ LacJLscJ

[Π Ε7| ГДЕ] ГД g] |ДС1 ГД Cl ГДЕ] |Д СТ| ГД Gl ГДЕ] ГД С] |Д СП

ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΟΙ

1. Νους, ψησιν, ορφ ενούσας ιδέας εν τω ο εστί ζωον είτα διενοφη, ψησίν, ο δημιουργός, α ο νους ορφ εν τω ο εστί ζωον, και τάδε το παν εχειν. Ούκοΰν ψησιν ηδη είναι τα εΥδη προ του νου, οντά δε αυτά νοειν τον νουν; Πρώτον οΰν εκείνο, λέγω δε το ζωον, ζητητεον ει щ νους, αΚΚ έτερον νου9 το γαρ $εώμενον νους* το τοίνυν ζωον αυτό ου νους, άλλα νσητον αυτό ψησομεν και τον νουν εζω ψησομεν αύτοΰ α ορφ εχειν. Είδωλα αρα και ου τάληθη έχει, ει εκεί ταλτ]^η. Εκεί γαρ και την άλη^ειάν ψησιν είναι εν τω οντι, ου αυτό εκαστον. "Η, καν έτερον εκάτερον, ου χωρίς αλλιηλων, αλλ" <η μόνον τω έτερα. Έπειτα ουδέν κωλύει όσον επι τω λεγομενω εν είναι αμφω, διαιρούμενα δε vfj νοτίσει, είπερ μόνον ως ον το μεν νοητόν, το δε νοούν* ο γαρ κα&ορφ ου ψψιν εν ετερω πάντως, άλλ" εν αύτω τω εν αύτω το νοτητον εχειν. Ή το μεν νοητον ούδεν κωλύει και νουν είναι εν στάσει και ενότητι και Ίγτυχιφ, τψ δε του νου φύσιν του ορώντος εκείνον τον νουν τον εν αύτω ενεργειάν τίνα άπ" εκείνου, η ορφ εκείνον ορώντα δε εκείνον <ε?να/> οίον [εκείνον είναι] νουν εκείνου, οτι νοεί εκείνον νοούντα δε εκείνον και αύτον νουν και νοητον αΚΚως είναι τω μεμιμήσ^αι. Ύοΰτο ουν εστί το διανοτη&εν, α εκεΐόρφ,

ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΟΙ lib

εν τφδε τφ κόσμφ ποιήσαι ζφων γένη τέσσαρα. Δοκει γε μην το διανοούμενον έπικεκρυμμΑνως έτερον εκείνων των δύο ποιεΐν. "Αλλοις δε δόξει τα τρία εν εΊναι, το ζφον αυτό ο εστίν, 6 νους, το διανοούμενον. Ή , ώσπερ εν πολλοίς, προτείνων άλλως, ο δε άλλως νοεί τρία είναι. Και τα μλν δύο εϊρηται, το δε τρίτον τι, ο διενοηδη τα όρώμενα υπό του νου εν τφ ζφω κείμενα αυτό έργάσασ$αι και ποιήσαι και μερίσαι; Ή δυνατόν τρόπον μεν άλλον τον νουν εΊναι τον μερίσαντα, τρόπον δε έτερον τον μερίσαντα μη τον νουν είναν % μλν γαρ παρ" αύτοΰ τα μερισ$έντα, αυτόν είναι τον μερίσαντα, $ δ% αυτός αμέριστος μένει, τα, δ' απ4 αυτού έστι τα μερισ$ίντα ταχπα δε έστι φυχαί ψυχην είναι την μερίσασαν εις πολλοίς ψυχάς. Δίο και ψησι του τρίτου είναι τον μερισμόν καί έν τω τρίτω,

οτι διενοτβγ, ο ου νου έργον ή διάνοια άλλα ψυχής μεριστην ένέργειαν έχούσης έν μεριστή φύσει.

2.Οίον γαρ μιας επιστήμης τ*ης όλης ο μερισμός εις τα θεωρήματα τα καθέκαστα ου σκεδασ^είσης ουδέ хага- κερματισ^είσης, έχει δε εκαστον δυνάμει το όλον, ου το αυτό αρχή και τέλος, και ούτω χρη παρασκευάζβΐν αυτόν, ως τάς άρχους τας έν αύτφ και τέλη είναι και αλα και πάντα εις το της φύσεως άριστον ο γενόμενος έστιν εκεί* τούτω γάρ τω άρίστω αύτοΰ, όταν εχχ}, άψεται εκείνου.

3.Ή πάσα ψυχή ούδαμοΰ έγένετο ουδέ ηλ&εν ουδέ γαρ <ην οπού' αλλά το σώμα γειτονησαν μ^τέλαβεν αύτης* διό ούκ έν τω σώματι ούδ* ο Πλάτων ψησί που, αλλά το σώμα εις αύτην. Ал δ" άλλα/ εχουσιν ο$εν από γαρ ψυχής και εις ο, καί κατελ^είν καί μετελ&είν οΒ-εν καί άνελ^εΐν.

Ήδ' αεί ανω έν ω πεφι;χεν είναι ψυχή· το δε εφεξής το

476 Плотин. Эннеады. Трактат III. 9

παν, οίον το πλησίον ήTOύφ* ηλίω. Φωτίζεται μεν συν ή μερική προς το προ αυτής φερομένη οντι γαρ εντυγχάνει εις δεтоμετ αυτήν εις το μ/η ον. Ύοΰτο δε ποιεί, όταν προς αυτήν προς αυτήν γαρ βουλομενη το μετ" αυτήν ποιεί εϊδωλον αυτής, το μ/η ον, οίον κενεμβατοΰσα και αοριστοτέρα γινομένη* και τούτου το εϊδωλον το αόριστον πάντη σκοτεινόν αλογον γαρ και άνόητον πάντη και πολύ του οντος αποστατούν. Είς δε το μεταξύ εστίν εν τω οίκείω, πάλιν δε ιδοΰσα οίον δευτερφ προσβολή το εϊδωλον εμόρφωσε και ήσΒ'είσα έρχεται εις αυτό.

4.Υίώς ούν εζ ενός πλήθος; "Οτι πανταχού9 ου γαρ εστίν οπού ου. ΥΙάντα ουν πληροίπολλά ούν, μάλλον δε πάντα ήδη. Αυτό μεν γαρ ει μόνον πανταχού, αυτό αν ήν τα πάντα* επει δε και ούδαμοΰ, τά πάντα γίνεται μεν δι" αυτόν, οτι πανταχού εκείνος, έτερα δε αύτοΰ, οτι αυτός ούδαμοΰ. Δία τι ουν ουκ αυτός μΜνον πανταχού και αυ προς τούτω και ούδαμοΰ; "Οτι δεΐ προ πάντων εν είναι. ΥΙληροΰν ουν δεΐ αυτόν και ποιειν πάντα, ούκ είναι τά πάντα, α ποιεί.

5.Ύήν φυχ?ην αυτήν δει ωσπερ οφιν είναι, όρατόν δε αυτή τον νουν είναι, αόριστον πριν Ιδειν, πεφυκυΐαν δε νοειν υλην ούν προς νουν.

6.Νοοΰντες αυτούς βλίπομεν δηλονότι νοούσαν φύσιν,

ήφευδοίμε^α αν το νοειν. Ε/ ούν νοούμεν και εαυτούς νοοΰμ^εν, νοεράν ούσαν φύσιν νοοΰμεν προ άρα τής νοήσεως ταύτης άλλη εστί νόησις οίον ήσυχος. Και ουσίας δή νόησις και ζωής νόησις* ώστε προ ταύτης τής ζϋύής και ουσίας άλλη ουσία και ζωή. Ταυττα άρα εϊδεν, οσα ενεργειαι. Ε/

δε νόες α\ ενεργειαι ai κατά το νοειν ούτως εαυτούς, το

vorfTOV ημείς οι όντως. Ή δε νόησις η αυτών την εικόνα φέρει.

7. Το μεν πρώτον δύναμίς εστί κινήσεως και στά/τεως, ώστε επεκεινα τούτων το δε δεύτερον εστηκε τε και κι­ νείται περί εκείνο* και νους δε περί το δεύτερον άλλο γαρ

ον προς άλλο έχει την νόησιν, το δε εν νόησιν ουκ έχει. Διπλούν δε το νοούν, καν αυτόν νοη, και ελλιπές, οτι εν τω νοειν έχει το ευ, ουκ εν τη υποστασει.

8. Το ενεργείς παντι τω εκ δυνάμεως εις ενεργειαν ο εστί ταύτόν αεί, εως αν η* ώστε και το τελειον και τοις σώμασιν υπάρχει, οίον τω πυρί* αλλ* ου δύναται αεί είναι, οτι μεθ" ύλης- ο δ' αν άσύνθετον ον ενεργείφ η, αεί "εστίν.

τα οντά, και εστί κίνησις ενταύθα και στάσις. Περί ούδεν γαρ αυτό το πρώτον, τα άλλα δε περί αυτό άναπαυομενα εστηκε και κινείται· η γαρ κίνησις εφεσις, το δε ούδενός εφίεταν τίνος γάρ το γε άχρότατον; Ού νοείουν ουδέ εαυτό;

"Εστί δε πρώτη ενέργεια και αύτη η νόησις. Ε/ ουν αυτή πρώτη, ούδεμίαν δε? προτεραν. Το ουν παρέχον ταύτην επεκεινα ταύτης· ώστε δευτέρα η νόησιςμετ εκείνο. Ουδέ γαρ το πρώτως σεμνόν η νόησις· ουκουν ουδέ πάσα, άλΚ η του αγαθού· επεκεινα άρα νοήσεως τάγαθόν. 'Αλλ' ού παρακολουθήσει αύτω. Ύί ουν η παρακολούθησις αύτω; 'Αγαθού οντος η ου; Εί μεν γαρ οντος, ηδη εστί προ της παρακολουθήσεως τάγαθόν εί δ' η παρακολούθησις ποιεί, ούκ αν είη προ ταύτης το αγαθόν ώστε ούδ" αύτη εσται

478 Плотин. Эннеады. Трактат III. 9

щούσα αγαθοΰ. Τ/ ουν; Ούδε ζη; 'Ή ζην μεν ου λεκτεον, ειπερ δε, ζατην δίδωσι. Το δε παρακολουθούν εαυτφ και το νοούν αυτό δεύτερον παρακολουθεί γαρ, Ίνα τη ενεργειφ ταύτη συνη αυτό. ΔεΓ ουν, ει καταμανθάνει αυτό, ακαταμΑθτητον τετυχηκεναι είναι αύτοΰ και τη αύτοΰ φύσει ελλιπές είναι, τη δε νοήσει τελειοΰσθαι. Το αρα κατανοεΐν εξαιρετεον η γαρ προσθήκη αφαίρεσιν και ελλειφιν ποιεί.

СОДЕРЖАНИЕ