55

3 ҚОСЫМША

“ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ КЕДЕН ҚҰҚЫҒЫ” курсының

ТИПТІК ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫ

1-тақырып. Кеден саласы – Қазақстандағы мемлекеттік басқарудың жаңа саласы. Мемлекеттік тәуелсіздік алу Қазақстан Республикасында кеден саясаты мен кеден ісін қалыптастырудың алғышарты ретінде.

Егеменді мемлекетте кедендік саланы мемлекеттік басқарудың жалпы мәселелері. Қазақстан Республикасының кейбір мемлекеттік және өзге де салалары арасындағы өз ара қатынас. “Қазақстан 2030” – стратегиясы. Барлық қазақстандықтардың өсіп, өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы. Кеден саласының құрылымы.

Егеменді Қазақстанның ішкі және сыртқы саясатының жалпы сипаттамасы. Кеден саясаты ішкі және сыртқы саясаттың құрамдас бөлігі ретінде.

Кеден ісінің жалпы мәселелері. Кеден ісінің тарихы.

2-тақырып. Қазақстандағы кеден саласының саяси – құқықтық және әлеуметтік аспектілері. Кеден органдары мен орталық мемелекеттік органдардың кеден саясатын жүзеге асыруы. Кеден ісін ұйымдастырудың жалпы мәселелері.

Қазақстанныңкеденсаласыныңсаяси–құқықтықжәнеәлеуметтік аспектілері. Кеден саясатының мақсаттары. Мемлекеттік органдар және кеден саясаты.

Қазақстанның кеден саласында кеден саясаты мен кеден ісінің арақатынасы. Қазақстанда кеден ісін ұйымдастыру.

3-тақырып. Кеден құқығының қалыптасуы мен дамуы. Қазақстан құқығындағы дербес құқық сала ретіндегі кеден құқығының жалпы сипаты.

Кеден құқығының пайда болуы. Кеден құқығы мен нормативті қорының тарихы және даму мәселелері. Кеден құқығының институттары.

Құқықтық реттеудің пәні мен әдістері. Кеден құқығының жүйесі, принциптері және негіздері. Кеден құқығының Жалпы және Ерекше бөлімдері.

191

Кеден құқығының нормалары. Кедендік–құқықтық қатынастар. Қазақстандық кеден құқығының даму жолдары.

4-тақырып.Кеденқұқығыкурсыөзалдынасаламеноқупәні ретінде. Кеден құқығының кешенділігі: кеден саласында жүзеге асыру нысаны мен көрініс алу түрлері.

Кешенді құқықтық түзілімдер әрекет етуші құқықтық ерекшелігі ретінде. Кеден құқығының кешенділігіне сипаттама.

Кеден құқығы оқу пәні ретінде.

Кеден заңын үйлестіру, жақындастыру және бірыңғайлау мәселелері.

5-тақырып. Қазақстан Республикасында ұлттық кеден құқығы мен халықаралық кеден құқығының арақатынасы.

Халықаралық кеден құқығы түсінігі, мазмұны, жүйесі және қайнар көздері.

Еуропалық кеден құқығы. ТМД, Кеден Одағы, Еуразиялық экономикалық қауымдастық (ЕврАзЭС) елдеріндегі кеден құқығы.

Халықаралық кеден құқығындағы Кеден Одақтары (1995), Кеден Одағы жөніндегі келісімдер (1999), Кеден Одағы және біртұтас экономикалық кеңістік туралы шарт (2000 ж. 10 қазан), Еуразиялық экономикалық қауымдастықты құру жөніндегі шарт.

Кеденрәсімдерінжеңілдетуменүйлестіружөніндегіхалықаралық конвенция.

1973жылғыКиотконвенциясыкеденісінеқатыстыжәнебасқада халықаралыққұжаттарТМД-ғақатысушыелдердіңкедензаңдарының негіздері. Модельді заң ретінде (2003 жылғы) Қазақстанның Кеден кодексі.

6-тақырып. Қазақстан Республикасының кеден органдары. Қазақстан Республикасының кеден органдарының мемлекеттік органдармен,сыртқыэкономикалықжәнекеденісісаласындағы өзгедеқызметкеқатысушыларменөзарақатынастары.Қызмет атқару тәртібі.

Кеден органдары кеден құқығының субъектілері ретінде. Кеден органдары оған қарасты құрылымдар мен ұйымдар жүйесі. Мемлекеттікоргандаржүйесіндегікедендікқызметатқарудыңорны, міндеттері, қызметі.

Басқа елдердегі кеден органдарының өкілеттігі. Кеден ісі жөніндегі мәселелер бойынша жауапты органның нормативті құқықты актілері.

192

Кеден органдарының лауазымдыадамдарыныңқұқықтыстатусы. Кеден органдардарында қызмет атқару. Арнаулы атақтар және еңбек сіңірген жылдары.

Кеден органдары мен лауазымды адамдарының жауаптылығы.

7-тақырып. Тауарлар мен көлік құралдарын Қазақстан Республикасыныңкедендікшекарасыарқылыөткізумәселелері. Тауарлар мен көлік құралдарын өткізуге байланысты кедендік операциялар мен рәсімдер, субъектілер.

Қазақстанның мемлекеттік және Кедендік шекарасы. Тауарлар мен көлік құралдарын кедендік шекара арқылы өткізудің жалпы мәселелері.

Тауарлар мен көлік құралдарының әкелімінің және әкетуінің құқы, тыйым салулар және шек қоюлар.

Тауарлар мен көлік құралдарын өткізудің тәртібі мен шарттары. Шекарадағы мемлекеттік бақылау түрлері. Алдын-ала кедендік

рәсімдеу. Кедендік операциялар және рәсімдеу.

Кедендік тасымалдаушы. Ішкі кедендік транзит. Уақытша сақтау.

8-тақырып. Арнайы кедендік рәсімдер. Тауарлар мен көлік құралдарын өткізудің ерекшеліктері.

Арнайы кедендік рәсімдер түсінігі. Көлік құралдарына қолданатын кедендік режимдер.

Жеке тұлғалар мен тауарларды өткізу тәртібі. Халықаралық пошта жөнелтімдерін рәсімдеу және кедендік бақылау.

Шетел мемлекеттері дипломатиялық өкілдігінің, консулдық мекемелері,шетелмемлекеттерініңделегациямүшелерініңтауарларды өткізу рәсімінің тәртібі.

9-тақырып. Тауарлардың кедендік режимдері. Кедендік режимдерге жататын жалпы және арнайы ережелер.

Кедендік режим түсінігі. Кедендік режимдердің қолдану мақсаты және басты мәселелері. Тауарларды еркін айналыс үшін шығару, тауарлардың кері импорты;

-кеден қоймасы;

-бажсыз сауда дүкені;

-тауарларды кедендік аумақта қайта өңдеу;

-тауарларды еркін айналыс үшін қайта өңдеу;

-тауарларды кедендік аумақтан тыс жерлерде қайта өңдеу;

-тауарлар мен көлік құралдарын уақытша әкелу;

-тауарлар мен көлік құралдарын уақытша әкету;

193

-тауарлардың экспорты,

-тауарлардың кері экспорты;

-тауарлар транзиті;

-тауарларды жою;

-мемлекет пайдасына тауардан бас тарту;

-еркін кеден аймағы;

-еркін қойма;

-арнайы кедендік режим.

10-тақырып.Сыртқыэкономикалыққызметтіңтауарномен- клатурасы. Тауарлардың шығарылған елі. Алдын-ала шешім.

Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасын жүргізу. (СӘҚ ТН) Тауарларды сипаттау мен кодтаудың үйлестірілген жүйесі жөніндегі (1985 ж.). Халықаралық конвенция (1995 ж.) Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының Сыртқы экономикалық қызметінің бірыңғай тауар номенклатурасы жөніндегі Келісімі. Тауарларды жіктеудің мәні мен жалпы мәселелері.

Тауардың шығарылған елін анықтау, негізгі ережелері мен ерекшеліктері. Алдын-ала шешім қабылдау процедуралары (алдын-ала шешім қабылдау, оның қолданылу мерзімі мен оған тиісті басқа ережелер).

11-тақырып. Кедендік рәсімдеу. Тауарларды декларациялау. Интеллектуалдық меншік объектілері бар тауарларды кедендік рәсімдеудің ерекшеліктері.

Кедендік рәсімдеуге қатысты негізгі және қосымша ережелер. Декларациялануға жататын тауарлар. Тауарларды декларациялауға қатысты негізгі және қосымша ережелер. Декларациялаудың формалары. Кедендік декларациялардың негізгі мазмұны. Кедендік рәсімдеуге қажетті құжаттар.

Кеденброкерініңқызметі,міндеттеріменжауапкершілігі.Кедендік рәсімдеу жөніндегі маман. Кеден органдарының интеллектуалдық меншік объектілеріне құқықты қорғау мәселелері және осындай объектілерді кедендік рәсімдеудің ерекшеліктері.

12-тақырып. Кедендік статистика. Ақпараттық жүйелер мен ақпараттық технологиялар.

Кедендік статистиканы жүргізудің жалпы мәселелері. Сыртқы сауданың кедендік статистикасы.

Арнаулы кедендік статистика. Статистикалық мақсаттар үшін пайдаланылатын құжаттар мен мәліметтер.

194

Ақпараттық жүйелерді, ақпараттық технологияларды қолдану. Кедендікоргандардаақпараттықресурстардыпайдалану.Ақпаратты және ақпараттандыруға қатысатын субъектілердің құқықтарын қорғау.

13-тақырып. Кеден оргнадарының бақылау функциясы. Кедендік әкімшілік жүргізудің негізгі мәселелері. Валюталық және экспорттық бақылау мәселелері.

Бақылау функциясы – кеден органдарының басты міндеті. Кедендік бақылау, оның формалары мен жүргізу тәртібі. Кедендік бақылау аймақтары.

Тауарлар мен көлік құралдарына жүргізілетін кедендік бақылауға қатысты қосымша ережелер. Кедендік жеңілдіктер және артықшылықтар (преференциялар).

Сыртқы экономикалық қызметке қатысушыларды тексеру тәртібі.

Тәуекелді бағалау және басқару. Валюталық және экспорттық бақылауға тиісті заңдар. Кеден органдары валюталық және экспорттық бақылау органдары ретінде.

14-тақырып. Қазыналық қызметтегі кеден органдарының функциялары.Кедендіктөлемдер.Кеденсаласындағысалықтар. Тауарлардың кедендік құны.

Қазыналық қызметтегі кеден органдарының құзыреті. Кедендік төлемдер түсінігі, құрылымы.

Кедендік төлемдерді есептеудің тәртібі төлеу алымдарының мерзімдері мен тәртібі.

Тауарлардың кедендік құнын айқындаудың ерекшеліктері. Тауардың кедендік құнын айқындау әдістері. Тауарлардың кедендік құнын түзету.

Кедендік төлемдердің және салықтардың төленуін қамтамасыз ету.

Кедендік тариф. Тарифтік жеңілдіктер мен тарифтік преференциялар.

15-тақырып. Кеден органдарының құқық қорғау қызметі. Кеден саласындағы құқық бұзушылық. Кеден органдары анықтау органы ретінде.

Кеден органдарының құқық қорғау функциясы түсінігі. Кеден саласындағы құқық бұзушылық және оның түрлері.

195

Кеден органдары анықтау органы ретінде және олардың құзыры. Кеден ісі саласындағы әкімшілік құқық бұзушылық және олардың құрамы. Жаза түрлері, әкімшілік құқық бұзушылық ісі бойынша жүргізілетін қызмет. Кедендік қылмыстар. Қылмыстық істерді тексерудің ерекшеліктері.

Әкімшілік құқық бұзушылық Кодексі, Қылмыстық Кодексінің, Қылмыстық-процессуалды кодекс және Кеден Кодексінің ережелері.

16-тақырып. Тауарлар мен көлік құралдарын мемлекет меншігінеайналдыру.Кеденорганынжәнекеденорганылауазымды адамының шешіміне, әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағымдану. Жауаптылық мәселелері.

Тауарлар мен көлік құралдарын мемлекет меншігіне айналдырудың жалпы және арнайы мәселелері. Мемлекет меншігіне айналдырылған тауарларға билік ету тәртібі.

Шағымды қарау және шағым бойынша шешім қабылдау. Кеден органы және кеден органы лауазымды адамының шешімдеріне, әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағымданудың оңайтылған тәртібі. Кеден органдары және олардың лауазымды адамдарының жауаптылық мәселелері.

Семинар сабақтарына ұсынылатын тақырыптардың тізімі

1.Кеден саласы – Қазақстандағы мемлекетті басқарудың жаңа саласы. Мемлекеттік тәуелсіздік алу Қазақстан Республикасында кеден саясатын қалыптастырудың және кеден ісін ұйымдастырудың алғышарты ретінде.

2.Қазақстандағы Кеден саласының саяси – құқықтық және әлеуметтік аспектілері. Кеден органдары мен орталық мемлекеттік органдардың кеден саясатын жүзеге асыруы. Кеден ісін ұйымдастырудың жалпы мәселелері.

3.Кеден құқығының қалыптасуы мен дамуы. Қазақстан құқығындағы дербес құқық сала ретіндегі кеден құқығының жалпы сипаты.

4.Кеден құқығы курсы жеке сала мен оқу пәні ретінде. Кеден құқығының кешенділігі: кеден саласында жүзеге асыру нысаны мен көрініс алу түрлері.

196

5.Қазақстан Республикасында ұлттық кеден құқығы мен халықаралық кеден құқығының арақатынасы.

6.Қазақстан Республикасының кеден органдары. Қазақстан Республикасының кеден органдарының мемлекеттік органдармен, сыртқы экономикалық және кеден ісі саласындағы өзге де кызметке қатысушылар мен өзара қатынастары.

7.Тауарлар мен көлік құралдары Қазақстан Республикасының кедендік шекарасы арқылы өткізу мәселелері. Тауарлар мен көлік құралдарынөткізугебайланыстыкедендікоперацияларменрәсімдер, субъектілер.

8.Арнайы кедендік рәсімдер. Тауарлар мен көлік құралдарын өткізудің ерекшеліктері.

9.Тауарлардың кедендік режимдері. Жалпы және арнайы ережелер.

10.Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы. Тауарлардың шығарылған елі. Алдын-ала шешім.

11.Кедендік рәсімдеу. Тауарларды декларациялау. Интеллектуалдық меншік объектілері бар тауарларды кедендік рәсімдеудің ерекшеліктері.

12.Кедендік статистика. Ақпараттық жүйелер мен ақпараттық технологиялар.

13.Кеден органдарының бақылау функциялары. Кедендік әкімшілікжүргізудіңбастымәселелері.Валюталықжәнеэкспорттық бақылау мәселелері.

14.Қазыналыққызметтегікеденоргандарыныңқызметі.Кедендік төлемдер. Кеден саласындағы салықтар. Тауарлардың кедендік құны.

15.Кеден органдарының құқық қорғау қызметі. Кеден саласындағы құқық бұзушылық. Кеден органдары анықтау органы ретінде.

16.Тауарлар мен көлік құралдарын мемлекет меншігіне айналдыру. Кеден органының және кеден органы лауазымды адамының шешіміне, әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағымдану. Жауаптылық мәселелері.

Курстық жұмыстарға ұсынылатын тақырыптар:

1. Қазақстандық кеден құқығына жалпы сипаттама. Кеден құқығының жалпы және ерекше бөлімдері.

197

2.Кеден құқығы пәні және әдістері.

3.Кеден саласы, жалпы ережелер.

4.Кеден саясаты ішкі және сыртқы саясаттың құрамдас бөлігі ретінде.

5.Кеден ісі, түсінігі және құрылымы.

6.Кеден құқығы институттары.

7.Қазақстан Республикасының Кеден Кодексінің құрылымы.

8.Кедендік территория және кедендік шекара.

9.Халықаралық кеден құқығының негіздері. Еуропалық кеден құқығы.

10.Кедендік одақтар және халықаралық ұйымдар.

11.Кедендік мәселелер бойынша қабылданған халықаралық конвенциялар (келісімдер).

12.Қазақстан Республикасының кеден органдары.

13.Кеден органдарының функциялары.

14.Кеден органдарының лауазымды адамдарының құқықтық мәртебесі.

15.Мемлекеттік қызмет және оның кеден органдарындағы түрлері.

16.Тауарлар мен көлік құралдарын кедендік шекара арқылы өткізу туралы жалпы ережелер.

17.Кедендік режимдер (Жалпы сипаттама).

18.Кедендік төлемдер және салықтар.

19.Кедендік рәсімдеу түсінігі.

20.Тауарлар мен көлік құралдарын декларациялау.

21.Кеден брокері.

22.Кеден тасымалдаушы.

23.Кедендік бақылау. Түсінігі мен формалары.

24.Тәуекелді бағалау мен басқару.

25.Интеллектуалдық меншік объектілеріне құқықты қорғау.

26.Кедендік статистика.

27.Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасын жүргізу. (СЭҚ ТН).

28.Кеден ісі саласындағы әкімшілік құқық бұзушылық.

29.Әкімшілік бұзушылықтар ісі бойынша жүргізілетін жұмыс.

30.Кеден саласындағы қылмыстар.

31.Экономикалық контрабанда түсінігі.

32.Контрабанда түсінігі.

33.Кедендік төлемдер мен алымдарды төлеуден бас тарту.

198

ҰСЫНЫЛАТЫН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1.Алексеев С. С. Теория права. М., 1995.

2.Алибеков С. Т. Казахстанское таможенное право (Общая и Особенная части). Алматы, 2003.

3.Баймаханов М.Т. и др. //Взаимодействие правового сознания

сморалью и нравственностью в обществе переходного периода. Алматы, 1995.

4.Бахрах Д.Н., Кивалов С.В. Таможенное право России. Екатеринбург, 1995.

5.Блинов Н.М. и др. От культа таможни к таможенной культуре.

М. 2002.

6.Борисов К.Г. Международное таможенное право. М., 1997.

7.Габричидзе Б. Н. Таможенное право. М., 1995.

8.ГребенщиковаЛ.В.,КубасоваИ.А.,СарсембаевМ.А.Таможенное законодательствоКазахстанаи международные таможенные конвенции. Алматы, 1996.

9.Договоры об учреждении Европейских сообществ. М., 1994.

– Treaties establishing the European Communities (ECSC, EEC, EAEC). Brussels; Luxembourg, 1987.

10.ЗимановС.З.КонституцияиПарламентРеспубликиКазахстан. Алматы, 1996.

11.Моисеев Е.Г. Правовой статус Содружества Независимых Государств. М., 1995.

12.Международные договоры, ратифицированные Республикой Казахстан, в сфере таможенного законодательства: Сборник международных актов / Сост. Э. Б. Мухамеджанов, И.В. Межибовская. Алматы, 1998.

13.Назарбаев Н.А. Казахстан – 2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев: Послание Президента РК народу Казахстана. Алматы, 1997.

14.Поленов Г.Ф. Уголовное право. Алматы, 1997.

15.Сабикенов С. Право и социальные интересы. Алма-Аты,

1986.

16.Сапаргалиев Г. С. Конституционное право Республики Казахстан. Алматы, 1998.

17.Сарсембаев М.А. Таможенное право Республики Казахстан. Алматы, 2001.

199

18.Таранов А.А. и др. Административное право Республики Казахстан.(Частьобщая).Алматы,1996;(Частьособенная).Алматы, 1997.

19.Худяков А.И. Налоговое право. Алматы, 1998.

20.Шалтыков А.И. История таможенного дела. Алматы, 1999.

ТИПТІК ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ АВТОРЛАРЫ

1.С.Т.Әлібеков–заңғылымдарыныңдокторы.Қазақхалықаралық қатынастар және шет тілдері университетінің профессоры;

2.М.А. Сәрсембаев – заң ғылымдарының докторы, Л. Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университетінің профессоры.

200