Қазақстаның пайдалы қазбалары

Қазақстан өзінің табиғи қазбаларымен және адам ресурстарымен дүние жүзіндегі бай елдердің бірі болып есептеледі. Кең байтақ Қазақстанның барлық аймақтары: оңтүстік, солтүстік, батыс, шығыс, орталық аймақтарында Л. Менделеевтің кестесіндегі химиялық элементтердің барлық түрі кездеседі.

Қазақстанның жер қойнауында єлемдегі табиғи қазба байлықтардың барлық түрі (90-нан астам) орасан зор көлемде бар деуге болады. Мысалы: сынап, қорғасын, алтын, көмір, мұнай, болат, мыс, күміс, темір т.б қазба байлықтары мен түсті металдарынан күнделікті тұрмыста қолдануға түрлі тұрмыстық заттармен сәндік әшекей бұйымдар жасауға кеңінен пайдаланылады.

Еліміздің әр аймағынан алынатын пайдалы қазбалар мысалы, батыста Ақтау мен Маңғыстауда мұнай, газ өндірсе, Шығыста Өскеменде фосфор, Орталықта көмір, мыс, түсті металл өндіреді. Соның ішінде Орталық Қазақстанда өндірілетін жер асты пайдалы қазбалар екі түрлі әдіс бойынша өндіріледі. "Арселор Миттал" компаниясының қарамағына кіретін бірнеше шахталардан өндірілген көмір, қара металдар мен түсті металдар әлемнің көптеген елдеріне экспортқа шығарылады. Еліміз тәуелсіздік алғананнан кейін Қазақстанның қара алтыны болып саналатын басты байлығы көмір мен мұнайды шет елдік компаниялалардың бірлесуімен жаңа технологияларды өндірісте қолдану арқылы қазба жұмыстарын жүргізу жүзеге асырыла бастады. Соңғы жылдары "Қазақстанда Жасалған" деген маркамен Қазақстанда өндірілген пайдалы қазбалар мен шикізат өнімдерін әлемнің 70-ке жуық елдері сатып алуға өтініш білдірген.

Тапсырмалар:

1. Мәтін бойынша сөздерді теріп жазып, сөздік құрастырыңыз.

2. Мәтінді оқып аударып, түсінгендеріңіз туралы әңгімелеңіз.

3. «Жер туралы», «Байлық туралы» мақал-мәтелдерді жазып, аударып, жаттап алыңыз.

4. Сынап, қорғасын, алтын, көмір, мұнай, болат, мыс, күміс, темір сөздерін аударып, асты сызылған сөздерді септеңіз.

5. Пайдалы қазбалар, жер қойнауы, түсті металдар, әшекей бұйымдар. Берілген сөз тіркестерін аударып, сөйлем құрастырыңыз.

Қазақ металлургия заводы

Қазақ металлургия заводы Қазақстандағы металлургия өнеркәсібінің тұңғышы. Самарқан поселкісінде (қазіргі Теміртау қаласы) салынған. Қазақ металлургия заводы қайыра өңдеу заводы болды. Басты шикізат ретінде болат сынықтары мен қалдықтар пайдаланылды. Шойын Орал заводтарынан, Қарағанды тас көмір бассейндерінен алынды. Орта Азия республикаларының, Орал мен Сібірдің кейбір аудандарының кәсіпорындарына арнап болат, прокаттың орташа және майда сорттарын, жұқа табақ және қаңылтыр шығарып тұрды.

Құрамында 35 тонналық үш пеші бар мартен цехы, 3 станды прокат цехы, механика, құю және ұста цехтары бар. 1944 жылғы 31 желтоқсанда тұңғыш болат алынды. Мартен пеші қайта құрылып, қорыту мөлшерін 60 тоннаға дейін ұлғайтылды. 90 тонналық төртінші мартен пеші іске қосылды. Мартен цехының өнімділігі барынша артырылып, жылына 41,6 мың тонна болат берді. 1946 жылы 26 мамырда тұңғыш прокат алынды.

Тапсырмалар:

1. Мәтінді аударыңыз.

2. Мәтінді мына жоспар бойынша әңгімелеңіз.

1) Тұңғыш қазақ металлургия заводы.

2) Басты шикізатты өнеркәсіптерден алды.

3) Тұңғыш болат, прокат алынды.

3. Мәтін бойынша пікірлесіңіз.

4. Мәтіннен сан есімдерді теріп жазып, мағынасына қарай анықтаңыз.

5. Мына сөйлемдерді аяқтап жазыңыз:

1) Қазақ металлургия заводы Қазақстандағы металлургия...

2) Қазақ металлургия заводы қайыра... .

3) Шойын Орал заводтарынан , Қарағанды.....

4) 1944 жылғы 31 желтоқсанда...

6. Берілген сөздер мен сөз тіркестерінен сөйлем құрастырыңыз.

Басты шикізат, тұңғыш, мартен пеші, прокат, қаңылтыр.

Ұсынылатын әдебиеттер:

1. Нығметова Н.Т., Нұржанова Қ.Қ.Студенттердің дербес жұмысына арналған мәтіндер жинағы Қарағанды, ҚарМТУ, 2008.

2. Нұрғожина Г.М., Кинбаева А.Б., Әбілқасов Ғ.М. Қазақ тілі және елтану. Оқу құралы. Қарағанды: ҚарМТУ, 2007.

3.Нұрпейісова С.К., Күлейменова Л.М. Техникалық мәтіндер жинағы (машина жасау факультетінің студенттеріне арналған көмекші құрал) Қарағанды, ҚарМТУ, 2009.

СӨЖ арналған бақылау тапсырмалары (1-тақырып) [қосымша 14, 16, 18, 23, 24, 26 ]

1. «Ұлттық байлық» тақырыбына шығарма жазу.

2. «Қазақстанның пайдалы қазбалары» тақырыбына реферат жасау.

3. «Қазақ металлургия заводы» тақырыбына баяндама жасау.

7-тақырып Аралық тест. Экономикалық тәуелсіздік.Металлургия.

Практикалық (семинарлық) сабақтың жоспары

1. №325, №327 кабинеттерде тест тапсыру.

2. Лексикалық тақырыптар бойынша сұрақ-жауап, әңгімелесу.

3. Жаңа сөздермен жұмыс жүргізу.

4. Сөздікті пайдалана отырып, техникалық мәтіндерді аударту.