76. Базидиомицеттер классы саңырауқұлақтарына жалпы сипаттама

Базидиомициттер өте үлкен класс. Базидомициттердің көп жасушалы мицелийлері бар. Олар базидоспоралар арқылы жынысты жолмен, кондийлер арқылы жыныссыз жолмен көбейеді. Оған 20 мыңнан астам саңырауқұлақтардың түрлері біріктіріледі. Оларға қалпақты саңырауқұлақтар, үй саңырауқұлағы, трутовиктер, қара күйе және дат саңырауқұлақтары жатады.

Қалпақты саңырауқұлақтардың қалпағының астыңғы жағында ұсақ, жұқа қатпарлары немесе түтікшелер бар.Осы қатпарлардың бетінде немесе түтікшелердің ішінде базидийлер орналасады. Қалпақты саңырауқұлақтардың ішінде улы түрлері де бар (мухамор, сұр поганка т. б.). Қалпақты саңырауқұлақтардың мицелийі топырақта дамиды да өсімдіктердің тамыр системасына еніп кетеді.

72. Май қышқылдық ашу

Май қышқылды ашу— көмірсулардың май қышқылына дейін ыдырап ашуы. Май қышқылының ашуы. Май қышқылы ашу процесінің биохимиялңқ табиғатын алғаш рет 1861 жылы Луи Пастер зерттеген болатын. Л. Пастер бұл про цесті қоздыратын ауалы жерде тіршілік ете алмайтын ерекше микробтар екендігін ашты. Бұдан кейінгі зерттеулер май қышқылы бактерияларының табиғатта кең тарағандығын дәлелдеді. Олар топырақта, көңде, лас суда, сүтте және басқа да сол сияқты заттарда жиі кездеседі. Ортада қант заттары және сүт қышқылының тұздары болғанда бактериялар май қышқылын жәңе басқа да заттар түзеді: С6Ні20б =СНзСН2СН2СООН+2СО24-2Н2+ 20 ккал қант май қышқылы көмір қышқыл газы энергия Азотты қоректік заты ретінде олар әр түрлі қосылыстарды (пептон, азотты минерал заттар, ал тіпті кейде атмосфералық азот) пайдаланады. Ең қолайлы температура +30—40°. Споралары 1—2 минут қайнатқанда жойылып кетеді. Ортаның қышқылды болуына да төзімсіз. рН 4,7-ден төмендегенде олар тіршілік ете алмайды. Май қышқыл ашу процесінде ортадан көп мөлшерде газ бәлінеді және еткір, аса ұнамсыз иіс пайда болады. Овощтарды ашытқанда сүт қышқьілы өте баяу жиналса май қышқылы бактериялары өсіп дамиды да олардың дәмін езгертіп жібереді. Ал кейде заводта жасалған түрлі тағам консервілерінің сапасының төмендеуі де осы бактериялардың әсерінен болады, егер олар ұнда тіршілік етсе оны ашытып жібереді. Кейбір ауыл шаруашылық өнімдерін алғашқы еңдеуде май қышқылы бактерияларының қасиеті толық ескеріледі. Олардың ейбіреулері клетка аралық заттарды — пектинді ыдыратады. Май қышқылы бактерияларының осы қасиетін талшықты өсімдіктерді (зығыр, кендір т. б.) өңдеуде қолданады. Мұнда олар талшық тіндерін басқа тканьдерден ажыратып алу үшін қажет. Клетка аралық пектин заттарын бұзу үшін алдымен бұл өсімдіктерді ылғалдайды. Осы кезде клостридиум пектиноворум бактерияларын қосса ашу процесі жүріп, талшықтардың өз ара байланысы әлсірейді, сөйтіп олар ажырайды. Бұдан кейін талшықтарды түрлі мехдникалык жолдармен ажыратып алады. Қалдық судың өзін 30 ретке дейін қолдануға болады, өйткені өңдеуден шыққан сұйыққа ерекше бак-терияларды жібереді. Олар сұйықтағы органикалық қышқылдарды метан мен көмір қышқыл газына айналдырады.

73. Фикомицеттер классы саңырауқұлақтарына жалпы сипаттама

Мицелиі жақсы жетілген бір клеткалы саңырауқұлақтар, жынысты және жыныссыз жолдармен көбейеді. Жыныссыз жолмен көбейгенде спорангийде споралар түзіледі, ал жынысты көбейгенде зооспоралар пайда болады. Мұның 700-ге жуық түрі бар. Бұл класка табигатта кең тараған мукор саңырауқұлағы жатады. Мукор тағамдық заттарды бұзатын саңырауқұлақ. Әсіресе ол нан, жеміс және овощ тағамдарын зақымдайды, мукор ылғал тараткан қойма қабырғаларында көп кездесседі. Бұның кейбір түрлері адам мен жануарларды ауруға ұшыратады. Көптеген мукор саңырауқұлақтары қантты спирт және органикалық қышқылдарға айналдырады. Сондықтан олардың кейбіреулері тамақ өнеркәсібінде қолданылады. Сонымен қатар бүл класта фитофтора плазмопара деп аталатын ауыл шаруагылық дақылдарын (картоп, помидор, жүзім) зақымдайтын түрлері бар.

Фикомициттер. Мицелийі жақсы жетілген бір жасушалы саңырауқұлақтар, жынысты және жыныссыз жолдармен көбейеді.Жыныссыз жолмен көбейгенде спорангийде споралар түзіледі, ал жынысты жолмен көбейгенде зооспоралар пайда болады. Мұның 700-ге жуық түрі бар.

Бұл класқа табиғатта кең тараған мукор саңырауқұлағы жатады. Мукор – тағамдық заттарды бұзатын саңырауқұлақ.Әсіресе ол нан, жеміс және овощ тағамдарын зақымдайды. Мукор ылғал таратқан қойма қабырғаларында көп кездеседі. Мұның кейбір түрлері адам мен жануарларды ауруға ұшыратады. Көптеген мукор саңырауқұлақтары қантты спирт және органикалық қышқылдарға айнадырады.Сондықтан олардың кейбіреулерін тамақ өнеркәсібінде қолданады.

Сонымен қатар, бұл класта фитофтора плазмопара деп аталатын ауыл шаруашылық дақылдарын (картоп, помидор, жүзім) зақымдайтын түрлері бар.