115. СаңырауқұлақтарүСаңырауқұлақтардың құрылысы.

Саңырауқұлақтар микроағзалар ішіндегі ең үлкен топ. Олар төменгі сатыдағы өсімдіктерге жатады, жасушасында хлорофилл болмайды, дайын органикалық заттармен қоректенеді. Саңырау құлақтар аэробты ағзалар. Сондықтан олар қоректік заттардың бетінде колония құрып тіршілік етеді.

Сыртқы орта жағдайларына саңырау құлақтар төзімді ағзалар. Төменгі температура, тұздың едәуір концентрациясы және ортаның қышқылдығы аса әсер ете қоймайды. Сондықтан саңырауқұлақтар іс жүзінде барлық жерлерде кездеседі (сурет 6).

Саңырауқұлақтардың құрылысы. Саңырауқұлақтардың денесі өте нәзік жіпшелерден, яғни гифтерден тұрады. Бұл гифтердің өз ара шатасып орналасуынан барып мицелий пайда болады. Кейбір саңырауқұлақтардың денесі жіптерден құралмайды. Мұндай саңырауқұлақтардың басым көпшілігі өсімдіктер ауруларын қоздырады. Мәселен, бұларға картоптың рак аурын қоздыратын саңрауқұлақтар жатады. Саңырауқұлақтар бір жасушалы және көп жасушалы болып бөлнеді. Бір клеткалы саңырауқұлақтың бұтақталған мицелийі бір ғана жасушадан тұрады. Ал көп жасушалы саңырауқұлақтардың гифінде аралық перделер бар.

Жалпы саңырауқұлақтар жасушаларының құрылысы басқа ағзалардың жасушаларына ұқсас. Жасушалары сыртқы қабықтан, цитоплазмадан, бір немесе бірнеше ядродан тұрады. Қабық құрамында клетчатка, пектин және азот тектес заттар бар. Цитоплазмада әр түрлі заттармен бірге вакуоля да бар. Қор заттары ретінде жасушада көмірсулар және май заттары кездеседі.

Сурет 6 – Саңырауқұлақтар морфологиясы

1 – Қырыққабат тамырлары ұлпаларындағы Olpidium brassicae, 2 - Claviceps purpurea, 3 - Sphaerostilbe, 4 - Mucor: 4a — спорангиеспоралары бар мицелий,4б — көбеюдің кезеңі, 5 — Monoblepharis: 5a — зооспорангий, 5б — зооспоралар, 6a, 6б, 6в — аскогенді гифалардан қалталардың дамуы, 7 — Eremascus fertilis, қалталардың дамуы, 8 - Podospora,қалталы перитецийдің кесіндісі, 9 - Tremella, фрагмобазидия и базидиоспоралар, 10 - Exobasidium, мицелий, базидия және базидиоспоралар, 11 - Puccinia graminis, телейтоспораның өсуі.

116.Микроскопиялық зерттеу әдісі.Люминисценттік зерттеу әдісі.

Флуоресцентік (люминсцентгік) микроскопия әдісі (сурет 3) де тірі жасушаларды зерттеу үшін колданылады. Бұл әдіс кейбір заттардың жарық сәулелерінің әсерімен жарық шығаратън касиетіне негізделген. Қозған жарық толқындарының  ұзындығы жарық көзі толқындарының ұзындығынан артық келеді. Жарық көзі ретінде көк немесе ультракүлгін сәулелерді пайдаланады. Жасушадағы көптеген құрылымдар мен заттардың флуоресценцияланатън (жарық бөлетін) қабілеті болады, мысалы өсімдіктер жасушаларының хлоропластылардағы жасыл  пигмент хлорофилдің ашық-қызыл  жарық бөлетін касиеті бар. А және В витаминдер де, бактерия жасушаларының кейбір пигменттері де жарық шығарады. Бірақ та жасушалардағы затардың көпшілігінің мұңдай касиеті болмайды. Ондай заттар жарық бөлу ұшін оларды флуорохромдармен, люминесцентік бояғыштармен өңдеу керек. Бұған жататъндар қызыл-сары акридин, берберин, сульфат, флоксин, т.б. флусрохроматгардың көпшілігі жеке жасушалық құрылымдарды жаппай бояй бермейді, белгілі туске тандап бояйды. Мысалы, қызғылт-сары акридин дезоксирибонуклеин қышқылын (ДНК) жасыл, ал рибонуклеин қышқылын (РНК) қызғылт-сары түске бояйды. Поляризациялық микроскоптың көмегімен зерттелетін анизатропты құрылымдардағы молекулаланың орналасуын  анықтауға болады.

Сурет 3 - Альтами ЛЮМ 1 люминесценттік микроскобы