4. Антидепрессанттар

Антидепрессанттар (тимолептиктер): ниаламид (нуредел), имипрамин (имизин, мелипрамин), амитрептелин (триптизол), флуоксетин (прозак), пиразидол.

Антидепрессанттар депрессияның симптомдарын алып тастайды: апатия, психиканың бұзылыстары, көңіл күй төмен болады, негізі соматикалық дерттер пайда болуы мүмкін. Антидепрессанттар ден саушылығы түзу адамға әсер етпейді. Депрессияның болу формасына қарап әр түрлі препараттар қолданамыз. Мыс: астеникалық жағдайларда ынталандыратын қасиеті бар антидепрессанттар қолданамыз. Егер депрессия үрей шақырса онда психоседативті әсері бар антидепрессанттар қолданамыз.

Ниаламид – моноаминаоксидазаның (МАО), қайрымсыз және таңдамалы емес ингибиторы болып саналады. Ағзада серотиннің жиналуына норадреналин мен дофаминнің нерв жүйесінің аяғында жиналуында және оларды синаптикалық саңлаудан көп мөлшерде шығып орталық жүйке жүйесінде және басқа органдарда жиналуына әкеледі. Осы себептерден бұл дәрілік заттың кері әсері көп болып саналады.

Ниаламид – психостимуляторлық әсер көрсетеді. Егер МАО ингибиторымен ем жасасақ онад рационнан бірнеше тағамдарды алып тастауымыз керек: сыр, сливки, кофе, пиво, вино, копченности, печень птиц, арахис, банан, гарох.

Терамин бұл тағамдардың құрамында кездеседі де тераминді синдром шақырады. Гипертензивті криз болуы мүмкін.

Пиразидол – Pyrazidolum (Б): таб 0,025; 0,05, 1-2 таб күніне 2 мезгіл. МАО-ның А типті қайрымды ингибиторы болып саналады, орталық жүйке жүйесін реттейді, үрей, қорқыныш болған кезед седативті әсер етеді, ал ынталанған (адам шошаңдап кеткен кезде) кезде онда ол тежегіш әсер көрсетеді.

Имипрамин – Imipraminum, Imizinum (Б): таб 0,025; 1-2 таб тамақтан кейін күніне 4 мезгіл, амп 1,25%-ды ерітінді 2мл, бұлшық етке 2мл ден күніне 1-3 мезгіл. Трициклдік антидепрессант болып табылады, селективті емес әсері бар, норадреналин, дофанин, серотониннің ұстап алуын блокироват етеді, синаптикалық саңылауда олардың көбеюіне әкеліп соғады, психостимуляторлық әсер көрсетеді.

Амитритилин – Amitriptylinum (Б): таб 0,025; амп 1%-ды ерітінді 2мл-ден бұлшық етке, көк тамырға. әсер ету механизмі имизимға ұқсайды, жоғары тиімді седативті әсер көрсетеді.

Флуоксетин – Fluoxetinum (Б): капсула 0,02 – 1 капсуладан күніне таңертең бір мезгіл. Селективті әсер көрсетеді, сератиннің нерв жүйелерінің аяғындағы ұсталынып алынуын тежейді. Норадреналин мен дофаниннің ұсталынып алынуына аз әсер етеді, психостимуляторлық әсер көрсетеді.

Кері әсерлері: бұл препараттардың әсерлері холеноблокаторлармен әсерлері өте ұқсас психикалық күйзеліс қан қысымының өзгеруі, диспепсикалық бұзылыстар, гепатотоксикалық әсерлер және аллергиялық реакциялар болуы мүмкін.

Қабылдауға болмайды: бауыр, бүйрек дерттерінде, қан системасы өзгерсе, атеросклерозда (күре тамырлардың кірлеуі), диабет, жүкті болғанда.

5. Нормотимикалық (нормотимические) дәрілік заттары: (лития препараттары).

Литий карбонаты және литий оксибураты – алдын алу шараларында және маниакальды жағдайларда (маникально – депрессивті, шизоаффективті және органикалық аффективті психозда).

Әсер ету механизмі: лития натрий ионының антоганисі болып саналады яғни нерв клеткасының мембранасынан натрий ионының өтуін бұзады. Бұл бір қалыпты жағдай жасап адамның бұршылуын тоқтатады және орталық жүйке жүйесіндегі нейромедиаторлардың процестеріне әсер етеді.

Лития карбонаты – Lithii Carbonas таб 0,3 ішке, тамақтан кейін 2-3 мезгіл қабылдаймыз. Литий оксибураты ішке және бұлшық етке қолданамыз. Негізі ұзақ әсер ететін дәрілік препараттар бар микалит және контемнол.

Кері әсері: қолдың саусақтары дірілдейді, бұлшық еттері әлсіз болады, диспепсия, шөл, жүрек ритмі бұзылады. Терапевтік әсері аз, лития препараттары дозаны дәл беруді талғайды.

Қабылдауға болмайды: бүйрек, жүрек дерттерінде, жүкті болғанда, қалқанша без дертінде.

6. Психостимуляторлар – кофеин, феномин (амфетамин), меридил (центедрин), сиднокарб (мезокарб), сиднофен, бемитил (бемиктор). Психостимуляторлар орталық жүйке жүйесін ынталандырады, ой жұмысын жақсартып, ауыр жұмыс істеу қабілетін де көтереді. Көңіл күйді жақсартады, тітіркендіргіш әсерлерді алмауға ынталандырады, тамақ ішуді және ұйқтауды азайтады бірақ ой және ауыр жұмыс біздің ағзамыздағы резервтерді азайтады. Психостимуляторларды жиі ұзақ қолдансақ психикалық нерв жүйесі тозады. Бір рет қабылдағанның өзінде дем алған дұрыс дәрілік бейімдеушілік пайда болады (әсіресе фенаминнен) сондықтан бұл дәрілік заттарды тек қана рецепт арқылы қолданып қабылдағанда сақ болуымыз керек. Фенамин сыртқы симпатомимикалық әсер көрсетіп: қан қысымын көтереді, тахикардия шақырады жүректің жиырылуы күшейеді, көздің қарасы кейеді, бронхтың бұлшық еттері босайды. Меридиламин сиднокардта бұл әсер аз мөлшерде. Сиднофен антидепрессивті әсер көрсетіп психостимуляторлық әсері аз. Кофеинде психостимуляторлық әсері жоғары бірақ аналептикалық әсер көрсетеді. Психостимуляторлар (сиднгокард, сиднофен, меридил).

Қабылданылуы: апатия, жұмыс істеу қабілеті төмендегенде, депрессия, кішкентай балалардың ойлау қабілеті төмен болса, түнгі энурезде (ұйқтар алдында қабылдайды), ұйқышылдықта.

Кері әсері: ұйқысыздық (сондықтан күндізгі уақытта таңертеңнен түске дейін қабылдайды) тітіркену, бас аурады, жүрек ауырады, қан қысымы жоғарлайды, ауыз қуысы құрғақ болады, психоз көбейеді.

Қабылдауға болмайды: жүрек тамыр дерттерінде, қарт адамдарға психикалық бұршылыста.

Меридил - Meridilum (А); таб 0,01; 1таб күніне 1-2 мезгіл.

Бемитил – (Б): таб 0,125; 0,25; антиоксидантты, антигипоксидантты әсері бар, ауыр жұмыс істеу қабілетін жоғарлатады (актопротекторлық дәрілік зат). Адаптогенді әсер көрсетеді және иммуностимуляторлық әсері бар (иммунитетті көтереді), невроздарда, инфекцияларда, хирургиялық операциялардан кейін, қатты шаршағанда және сынықтарда қолданамыз.

7. Ноотропты дәрілік заттар: пирацетам (ноотропил), аминалон (гаммалон), фенибут, пантогам, пикамилон, пиридитол (пиритинол, энцефабол), ацефен – ми функциясының жоғары инегративті әсерін белсендендіреді, есте сақтау қабілетін жақсартады, мидың істеу қабілетін дұрыстайды және ми әсер ететін кері әсерлерден сақтайды.

Әсер ету механизмі: ноотропты әсер метабалистік әсерлерге байланысты, оны жақсартады және мидағы нейрон аралық қозудың өтуін көбейтеді антигипоксикалық әсер көрсетеді. Психостимуляторлық әсер көрсетпейді.

Қолданылуы: неврология, психотрия, геронтология, педиатрия (мидың жұмыс істеу қабілеті төмен болса, мидағы қан айналы системасы бұзылғанда). Атеросклерозда, инсулттан кейін, бастың ми қабаты зақымдалғанда, интаксикацияда, алькогализмде, детский целебральный паралич және басқада энцефалопатиялық бұршылыстар, мидың еске сақтау қабілетін төмендететін, ойлау қабілетін төментетін, сөйлеу қабілеті төмендеуі мүмкін. Ем ұзақ уақыт қабылданылады, тиімділігі бірден болмайды, ноотропты дәрілік заттар ден саушылығы жақсы адамдарға әсер етпейді.

Кері әсері: аллергиялық реакция, ұқының бұзылуы, диспепсиялық бұршылыстар болуы мүмкін.

Пирацетам – Pyracetamum (Б): таб 0,2; кап 0,4; тамақтан кейін күніне 3мезгіл. Амп 20% ды ерітінді 5мл ден бұлшық етке, көк тамырға күніне 1-2 мезгіл.

8. Жалпы тонизирующие заттар: женьщен настойкасы, элеутерокок сұйық экстрактысы, лимон настойкасы, сұйық левзей экстракты, родиола сұйық экстракты, заманиха настойкасы, стеркулли настойкасы, аралии настойкасы, сапарал, пантокрин, рантарин. Әсер ету механизмі: Бұл препараттар орталық жүйке жүйесіне және жалпы ағзаның тонустық әсер көрсетеді: зат алмасу процесін жақсартады, эндокринді бездердің функциясын, вегетативті инервацияның тонусын (тамыр тонусы төмен болма жоғарлатады және қан қысымды жоғарлатады, жүрек жұмысын жақсартады), жағымсыз жағдайларда жалпы ағзаның қарсы әсерін жақсартады.

Қолданылуы: ойлау және ауыр жұмыс істеу қабілеті төмендесе, инфекциялық дерттерден кейін, ағза қатты жүдесе, неврастенияда, вегетасосудисті дестанияда, гипотензияда.

Қабылдауға болмайды: ұйқысыздықта, гипертонияда, нервтік қозуда.

Кері әсері: жоқ, запас энергияны құртып жібереді.

Настойка женьщеня: Tinctura Ginsengi флакон түрінде 50мл, күніне тамақ алдында 3 мезгіл 25тамшыдан қабылдаймыз.