2. Қалқанша безі гормондарының препараттары (антитиреоидты дәрілер)

Қалқанша безінің гипофункциясында кретинизм (балаларда ой-қимылының жеткіліксіздігі) және микседема (үлкен жастағы адамдарда семіздік, ісінулер, психикалық дамымаушылық) байқалады. Қалқанша безінің гормондары негізгі зат алмасуды реттеп, энергетикалық процесін күшейтеді, ұлпалардың жетілуін және өсуін күшейтіп, ұлпалардың оттегіге сұранысын жоғарлатады.

Тиреоидты препараттар гипотиреозда, микседема, эндемиялық зобта, семіруде, кретинизмде, қалқанша безінің ісігінде қолданылады.

Тиреоидин – Thyreoidinum (Б): 0,05; 0,1 және 0,2 таб шығарылып, 1-2 таб. тәулігіне 1-2 рет тәуліктің бірінші жартысында тамақтан соң ішуге белгіленеді.

L – тироксин - L – Thyroxin (Б): 0,0001 таб шығарылып, тәулігіне 1-2 таб белгіленеді.

Қиысьырылған препараттары: «Тиреором», «Тиреокомб», «Йодтирокс».

Жанама әсері: тахикардия, ден қызуының көтерілуі және терлеу байқалады. Тиреотоксикозда, қант диабетінде, Адиссон ауруында, едәуір азғындықта және коронарлы артенияның жеткліксіздігінің ауыр түрінде қолдануға болмайды.

Эндемиялық (ауыз су мен тамақ өнімдерінің құрамында йодтың жеткіліксіздігінен туған) зобта (жемсау) йод препараттарын қолданады. Олар: калий йодиді – 0,0001 таблетка; йодбаланс, йодомарин, «Антиструмин» және т.б.

Қалқанша безінің гиперфункциясында (гипертиреоз, Базедов ауруы) қалқанша безі гормонының синтезін төмендететін антитиреоидты дәрілер қолданады. Антитиреоидтар – гормондардың синтезін азайтып, тироксиннің, трийодтирониннің негіздік алмасуын төмендетеді. Қалқанша безінің препараттары фосфор мен кальций алмасуын реттеп, олардың қандағы құрамын жоғарылатады, фосфор мен кальцийдің қаннан сүйек ұлпаларына өтуін қамтамасыз етеді. Антитиреоидты дәрілер уытты шашыраңқы жемсауда қолданылады.

Мерказолол - Mercazolilum (Б): 0,005 таб, шығарылып 1-2 таб тәулігіне 1-4 рет тамақтан соң белгіленеді.

Пропиотиоурацил (пропицил) – Propiltiouracil (Б): 0,05 таб шығарылып, 2-6 таб тәулігіне 3-6 рет тамақтан соң белгіленеді.

Жанама әсері: лейкопения. Екі препарат та жүктілікте, емізулі әйелдерге және айқын лейкопенияда қолдануға болмайды. Сонымен қатар йод препараттары: молекулалары және родиактивті йод (йод 131), калий йодиді.

Кальцитонин (тиреокальцитонин) – сүйекке кальцийдің жинақталып қалуына жағдай жасап, гипокальцемиялық және гипофосфатемиялық әсер көрсетеді.

Кальцитрин – Calcitrinum (Б): 10 ӘБ құрғақ зат флаконда шығарылып, 1 мл инъекцияға арналған суда ерітіп, остеопорозда, парадонтозда 0,25-0,5 мл-ден күнде б/е және т/а енгізіледі. Гипокальциемияда, жүктілікте және лактацияда қолдануға болмайды.

3. Қалқансерік безінің гормонды препараттары

Қалқансерік безінің гипофункциясында қандағы кальций құрамы төмендейді, үлкендерде тетания, ал балаларда спазмофилия (ес түсінен танумен жүретін қалтырау) байқалады. Жедел кезеңінде қалтырауға қарсы препараттар және куальцийдің препараттары тағайындалады.

Қалқансерік безінің гиперфункциясында қандағы кальций ионының құрамы жоғарылап, ал сүйектерде азаяды, ол остеопорозға (сүйек ұлпасының ыдырауы), сүйектің деформиясына және сынғыштыққа алып келеді. Ондай жағдайда кальцитонин қолданылады.

Паратиреоидин (паратгормон) тиреокальцитониннің антагонисті болып табылады. Кальций мен фосфордың алмасуын реттейді.

Паратиреоидин (Б): 1 мл амп. шығарылып, 1-2 мл күнде немесе күара т/а, б/е, енгізіледі. Гиппокальцемияда, созылмалы гипопаратиреозда (тетанияны алдын алу үшін) қолданылады. қандағы кальцийдің құрамы көбеюінде қолдануға болмайды.