3.1.2. Шикізат материалдары шығынының қажеттілігін есептеу.

Цехтың атауы	Саны			Жылдық уақыт қоры (сағ)
	Жылдағы жұмыс күндер	Тәуліктегі аусым	Аусымдағы сағат
Бетонараластырғыш	253	2	8	4048

1. Бір жылда қажет:

1. Бетон араласпасы = 2382 30 000= 71 460 000 кг = 71 460 т

2. Портландцемент = 300 30 000 = 9 000 000 кг = 9000 т

3. Су = 171 30 000 = 5 130 000 кг = 5130 т

4. Шағыл = 1273 30 000 = 38 190 000 кг = 38 190 т

5. Құм = 638 30 000 = 19 140 000 кг = 19 140 т

6. Қоспа = 3 ·30 000 = 90 000 кг = 90 т

Технологиялық жоғалтуларды ескере отырып, бетон араласпасы = 71 460 1,5= 107 190 т

2. Тәулікке есептеу.

1. Бетон араласпасы = 107 190 : 253 = 424 т

2. ПЦ = 9000 : 253 = 36 т

3. С = 5130 : 253 = 20 т

4. Ш = 38190 : 253= 151 т

5. Қ = 19140 : 253 = 76 т

6. Қ = 90 : 253 = 0,3 т

3. Ауысымға есептеу:

1. Бетон араласпасы = 424 : 2 = 212 т

2. ПЦ = 36 : 2 = 18 т

3. С = 20 : 2 = 10 т

4. Ш = 151 : 2= 75,5 т

5. Қ = 76 : 2 = 38 т

6. Қ = 0,3 : 2 = 0,15 т

4. Сағатқа есептеу

1. Бетон араласпасы – 212 : 8 = 26,5 т

2. ПЦ = 18 : 8 = 2,25 т

3. С = 10 : 8 = 1,25 т

4. Ш = 75,5 : 8 = 9,4 т

5. Қ = 38 : 8 = 4,75 т

6. Қ = 0,15 : 8 = 0,018 т

Барлық алынған нәтижелерді – кестеге енгіземіз:

Шикізат пен жартылай фабрикат	Өлшем бірлігі	Қажеттілігі
		сағат	ауысым	тәулік	жыл
Бетон араласпа	т	26,5	212	424	107190
Цемент	т	2,25	18	36	9000
Су	т	1,25	10	20	5130
Шағыл	т	9,4	75,5	151	38190
Құм	т	4,75	38	76	19140
Қоспа	т	0,018	0,15	0,3	90

1.1.8 Материальный баланс

Зауыт өнімділігі 30 000 м³/жылына

30 000 · 2400 = 72 000 000 кг = 72 000 т

Бастапқы мәні:

1. Масса құрамы, %

- цемент 300 кг/м³ = 12,6 %

- құм 638 кг/м³ = 26,6 %

- шағыл 1273 кг/м³ = 53,1 %

- қоспа 3 кг/м³ =0,13 %

- су 171 л/м³ = 7,14 %

∑ 100%

2. Шикізат ылғалдылығы:

- құм – 7,2%

- шағыл – 0,5%

Орташа ылғалдылық мәні (W):

(26,6 · 7,2) / 100 + (53,1· 0,5) / 100 = 2,18 %

3. Өндірістің технологиялық параметрлері

а) Ақау және өндірістік жоғалту:

- АЖҚ (алынбалы жүкқысқыш құрылғы) ақауды ескере отырып 0,05%

- қалыптау 0,5 %

- қалыптан босату 0,1%

- Жылуылғалды өңдеу (ТВО) 0,1%

- Виброгидропрестеу 0,1%

- бетон араласпасын мөлшерлеу 0,05%

- бетон араласпасын араластыру 0,05%

б) Шикізат дайындау шығындары:

цемент:

- мөлшерлеу кезінде 0.05%

құм:

- мөлшерлеу кезінде 0.05%

шағыл:

- мөлшерлеу кезінде 0.05 %

су:

- мөлшерлеу кезінде 0.05%

қоспа:

- мөлшерлеу кезінде 0,05%

Материалды баланс есебі

1)АЖҚ ақауды ескере отырып қоймаға келіп түсуі керек:

Q₁ = 72 000 т / (1 - 0,05/100) = 72 036 т

ақау құрайды:

72 036 – 72 000 = 36

2) қалыптау

Q₂ = 72 036 т / (1 - 0,5/100) = 72 397 т

ақау құрайды:

72 397 – 72 036 = 361 т

3) қалыптан босату

Q₃= 72 397 / (1 - 0,1/100) = 72 469 т

ақау құрайды:

72 469 – 72 397 = 72 т

4) жылуылғалды өңдеу (ТВО)

Q₄=72 469 / (1 - 0,1/100) = 72 541 т

ақау құрайды:

72 541 – 72 469 = 72 т

4) виброгидропрестеу

Q₅ = 72 541 / (1 - 0,1/100) = 72 613 т

ақау құрайды:

72 613 – 72 541 = 72 т

5) бетон араласпасын мөлшерлеу

Q₆ = 72 613 / (1 - 0,05/100) = 72 649 т

ақау құрайды:

72 649 – 72 613 = 36 т

6) бетон араласпасын араластыру

Q₇ = 72 649 /(1 - 0,05/100) = 72 685 т

ақау құрайды:

72 685 – 72 649 = 36 т

7) Шикізат масса бойынша қажет:

а) цементтің жоғалуын ескере отырып мөлшерлеу

Q_8.1 = 72 685 · 0,125/( 1 - 0,05/100) = 9190 т

ақау құрайды: 9190 – 9182 = 8 т

б) құмның жоғалуын ескере отырып мөлшерлеу

Q_8.2 = 72 685 · 0,265/(1 - 0,05/100) = 19 471 т

ақау құрайды: 19 471 – 19 461 = 10 т

в) шағылдың жоғалуын ескере отырып мөлшерлеу

Q_8.3 = 72 685 · 0,53/(1 - 0,05/100) = 38 542 т

ақау құрайды:38 542 – 38 526 = 16 т

г) судың жоғалуын ескере отырып мөлшерлеу

Q_8.4 = 72 685 · 0,071/(1 - 0,05/100) = 5369 т

ақау құрайды:5369 – 5367 = 2 т

д) қоспаның жоғалуын ескере отырып мөлшерлеу

Q_8.5 = 72 685 · 0,0013/(1 - 0,05/100) = 94 т

ақау құрайды:94 – 94 = 0 т

Кесте

Кірістер мен шығыстар

Кіріс		Шығыс
Шикізат қоймаға кеп түседі: Цемент Құм Шағыл Су Қоспа		1) Дайын өнім қоймасына түседі 2) Қайтарылмайтын жоғалу - АЖҚ - қалыптау - қалыптан босату - жылуылғалды өңдеу - виброгидропрестеу -бетон араласпасын мөлшерлеу -бетон араласпасын араластыру 3)Шикізат - цемент - құм - шағыл - су - қоспа	72 000
	9190
	19 471		36
	38 542
	5369		361
	94		72 72 72 36 36
			8 10 16 2 0
Барлығы	72666	Барлығы	72608

72666 – 72608 = 58 тонна = 0,15<0.5%

Рұқсат етілген қалдық мөлшері 0,5%

1.1.9. Жылу қондырғыларының қажетті санының есептеу

Жылу және ылғалдылық өңдеу режимін есептеу, булау температурасы және оның уақыт ұстамдылығымен сипатталынады. Жылумен өңдеу қондырғыларының пісіру ұзақтылығы қыздырудан басталады (τ₁), изотермиялық ұстамдылық ( τ₂ ), және суыту ( τ₃ ).

τ = τ₁ + τ₂ + τ₃ , сағ (1.14)

мұндағы, τ₁, τ₂, τ₃ - НИИЖБ нормативтік нұсқаулары бойынша таңдалған,

сағ.

τ - жылумен өңдеу циклінің жалпы ұзақтығы, сағ

τ =2 + 8 + 2 =12 сағ

Жылуылғалды өңдеу кезінде изотермиялық ұстау температурасын қабылдаймыз: шұңқыр камерасы үшін - 90⁰С

Сурет Температураның уақытқа тәуелділігі, бумен өңдеу

Бұйымды бумен өңдеу режимі:

А) Шұңқыр камерасының ұзындығын L_к формула бойынша есептейміз

L_к = l_фn + (n+1)a, ()

мұндағы l_ф –бұйыммен бірге өлшенген қалып ұзындығы, м;

n – ұзындығы бойынша қалып саны, дана. Егер бұйым ұзындығы 4 м-ден асса, n мәнін 1 –ге тең деп қабылдаймыз;

а = 0,1-0,2 – қалып пен камера қабырғасы арасындағы арақашықтық, м

L_к =3,4 · 3 + (3+1)0,2 = 11 м

Камера ұзындығын 12 м деп қабылдаймыз.

Б) Камера ені В_к формула бойынша есептейміз:

В_к = в_фn₁ + (n₁+1)a, ()

мұндағы в_ф – бұйыммен бірге өлшенген қалып ені, м;

n – ені бойынша қалып саны, дана. Егер бұйым ені 2 м – ден асса, n₁ мәнін 1-ге тең деп қабылдаймыз.

а = 0,1-0,2 – қалып пен камера қабырғасы арасындағы арақашықтық, м

В_к =1,8 · 2 + (2+1)0,2 = 4,2 м

Камера енін 5 м деп қабылдаймыз.

В) Камера биіктігін Н_к формула бойынша есептейміз:

Н_к =(h_ф + h₁) n₂ + h₂ + h₃, (1.17)

где: h_ф – бұйыммен бірге өлшенген қалып биіктігі, м;

n₂ – биіктігі бойынша қалып саны, дана;

h₁ = 0,03-0,10 – вертикаль орналасқан қалыптар арасындағы арақашықтық, м;

h₂ = 0,15-0,2 – қалыптың төменгі жағы мен камераның төменгі жағының арақашықтығы, м;

h₃ = 0,15-0,10 – қалыптың жоғарғы жағы мен камера қақпағы арасындағы арақашықтық, м.

Н_к = (1,4 + 0,1) 2 + 0,2 + 0,1 = 3,3 м

Камера биіктігін 3,5 м деп қабылдаймыз.

70 бұйым өндіретін заводтың бір шұңқыр камерасы 20 бұйымды қабылдай алады. Шұңқыр камерасының санын формула бойынша есептейміз:

N_к =N_к.и. / П_и (1.18)

где N_к.и. - заводтың тәуліктік өнімділігі, дана;

П_и – бір шұңқыр камерасындағы бұйым саны, дана;

N_к =119/20 = 5,9

6 шұңқыр булау камерасын қабылдаймыз.

1.1.10 Өндірісті және дайын өнім сапасын бақылау

Жоғары сапалы бетон алу үшін оның өндірісін бақылап отыру қажет және соның негізінде бастапқы материалдардың қасиеттері мен өндіріс жағдайын, минималды материал, энергия және еңбек шығыны нәтижесінде қажетті сапалы өнім алуға мүмкіндік беретін технологиялық процесстерді басқару қажет.

Бақылау бетон өндірісінің барлық кезеңдерінде ұйымдастырылады, сонымен қатар бастапқы материалдар, бетон араласпасы мен оның нығыздалуы, құрылым түзуі мен бетон қатаюы, дайын материал мен бұйымның қасиеттері бақыланады. Бақылау үшін әртүрлі әдістер мен қондырғылар қолданылады. Алынған нәтижелер бойынша бетон құрамын реттейді, дайын бетон қасиетіне әртүрлі технологиялық факторлардың әсер етуін ескеретін заңдылықтарға сәйкес технологиялық операциялардағы тәртіптер мен параметрлерді реттейді. Бетон сапасын нақты әрі сенімді басқару үшін нақты өндіріс жағдайында алынған байланыстылықты пайдаланады. Бұл байланыстылықтар бетон қасиетін бақылаудың статистикалық нәтижелері бойынша өзгеріп отырады. Бетон сапасын басқару өндірісті операционды бақылау негізінде жүргізіледі. Бұл үшін экспресс әдістерді қолданады, ол материал қасиеті мен процесс параметрін тез бағалауға мүмкіндік береді, арнайы автоматтандырылған және жартылай автоматтандырылған заттар құрастырылады, сонымен қатар іріктеп тексеру бақылау нысандары пайдаланылады. Цемент қасиетін бағалау үшін рентгенографикалық және оның минералдық құрамы мен цементтің меншікті бетін анықтайтын экспресс-анализ әдістері қолданылады. Осылардың нәтижелері бойынша дайындалатын бетон қасиетіне цементсапасының әсерін анықтайды.

Толтырғыш сапасын стандартты әдіспен бағалайды немес оны бетонда сынау арқылы анықтайды. Толтырғыш ылғалдылығы электрофизикалық және радиационды әдістермен анықталады. Толтырғыш қасиетінің бетон араласпасына әсерін араласпаны сынау арқылы білуге болады: оның араластыруға кедергісі және жылжымалылығы бойынша анықталады.

Көптеген автоматты бақылау әдістеріне қолданылатындар жанама түрде болады, қондырғы көрсеткішіне бетон араласпасының жылжымалылығы ғана емес, бетон құрамы мен басқа да факторлар әсер етеді, сондықтан бұл әдістер алдын ала сынақтан өтіп негізделуі тиіс. Бетон беріктілігінің өзгеруін қатаю процессі кезінде ультрадыбысты қондырғылар көрсеткіштерінің өзгеруінен байқауға болады. Өндіріс процессінде бетон беріктілігін қиратылмайтын әдіспен анықтайды.

Партия бойынша бетон беріктілігін бетон үлгілерін сынау немесе қиратылмайтын әдіс арқылы анықталады. Партия құрамына бір құрамдағы бетон араласпасынан қалыпталатын құрама немесе монолитті бетон конструкциялары жатады.

Бақылау үшін құрама конструкциялардан ауысымына екі үлгі ал монолитті конструкциялар үшін тәулігіне екі үлгі алады. Сонымен қатар зерттеушілер нысандардан үлгі алады. Әрбір сынақтан бір сериялы үлгі дайындайды, оларды демалыс, берiлiс, аралық және жобалық беріктілігі бойынша бақылайды. Құрама бетон конструкцияларының үлгілері анықтамаға дейiн шарттары бiрдей құрылымдармен жоғары сапалы бетон алғанша беріліс беріктігін алуына стандарт және техникалық талаптарды қанағаттандыратын технологиялық операциялардың нақтылығы әсер етеді. Бұл талаптар технологиялық механизмдер мен аппараттарды пайдалану мүмкіндігіне сай болуы керек.

Қалып жағдайы маңызды мәнге ие. Форманы таза ұстау, жағдайын жүйелі түрде бақылау, сапалы майларды қолдану арқылы өнім сапасын арттырады.

Операционды бақылау, қиратылмайтын және басқа да әдістерді пайдалана отырып бетон беріктігін бақылау жоғары сапалы өнім алудағы негізгі жағдай болып табылады. Өндірісте жүйелі түрде дозатор мен бетонараластырғыш жағдайын, араластыру ұзақтылығын бақылап отыру және бетон араласпасын тасымалдау әдістерін қолдану керек.

Бетон қоспасын төсеу кезінде жоғары биіктіктен құламайтын, техникалық қасиеттері дірілді және нығыздау қондырылғыларына сай келетін араласпаны қолданып, жүйелі түрде дірілді жабдықтың тербелу жиілігі мен амплитудасын бақылап отыру керек, өйткені ластануының нәтижесінде жұмыс параметрлерінің нашарлауына алып келеді.

Шаралар кезінде бұйым бетінің сапалы болуын ескеру керек. Арнайы механизмдер болмаса бетон беті артық кедір-бұдыр болады, әсіресе қатты бетон араласпасын қолданғанда. Бұл бұйымның сыртқы түрін құртады, көп жағдайда бұйым қалыпты қалыңдығынан ауытқиды, құрылыс жұмысының еңбексыйымдылығы артады.

Бұйым беті сапалы болу үшін қалыптарды тазалап, майлау қажет. арнайы майларды қолдану, бетонға пластификаторларды қосу, әрлік құрамдарды пайдаланып, қатты бетон араласпасын қолданбауға тырысу керек.

Бұйымдардың берліген өлшемдерде болуы қалыптарға байланысты болады. Қалып және бұйым өлшемдерін жүйелі түрде тексеріп отыру керек. Қалыптарды жобалау кезінде технологиялық деформацияларды ескеру қажет.

Дайындаудан кейін бұйымның өз сапасын сақтап қалу шараларын қарастыру керек. Бетон сынғыш матерал, сондықтан да сақтау және тасымалдау кезінде бұйымда дефекттер-бұрыштардың сынықтары және жиектер, жарылыстар пайда болуы мүмкін.

Бетон араласпасын дайындау кезінде мыналарды бақылау қажет:

• технологиялық жабдықтардың жарамдылығын;.

• қолданылатын бетон араласпасының нормативтік құжаттармен сәйкестігін;

• қоспалардың нормативтік құжаттармен сәйкестігін, ерітінді қоспа концентрацияларының берілген көрсеткіштермен сәйкестігін;

• бетонараласпасына жіберілетін бетон араласпасының жүктеу кезегін, бетон араласпасын араластыру ұзақтылығын;

• бетон араласпасының жылжымалылығын, қабыршақталуын, ауа мөлшерін;

• қыс мезгілінде бетон араласпасының температурасын;

• бетон беріктігін.

Бетон араласпасын дайындауда қолданылатын материалдарды радиационды-гигиеналық бақылау кәсіпорын-жабдықтаушылары арқылы бұл материалдарға берілетін радиация сапасының сертификаты бойынша жүзеге асырылады. Дайындаушының табиғи радионуклидтерiн ұстау туралы мәлiметтері жоқ болса жылына бір рет, сонымен бiрге әр жеткiзушінің ауысымы кезінде көрсетiлген материалдардағы табиғи радионуклидтерiнiң меншiктi тиiмдi белсендiлiгiн анықтайды.

Бетон араласпасының беріктігі мен орташа тығыздығын әрбір партия үшін орнатады. Әр партия үшiн бетон қоспасының ыңғайлы жиналатындығы ауысымына бір рет араластырғыштан араласпа түсірілгеннен 15 минуттан кейін анықталады.

Аязға төзімділігі, су өткізбеушілігі, уатылатын және бетонның басқа да нормаланған көрсеткіштері әрбір құрамда бақыланады, 1000м³ көлемде жасалатын нақты материалдарда және пайдаланылатын материалдар өзгергенде бақыланады.

Өндірістерде дайындалатын конструкцияларға қолданылатын бетон араласпасын үшін бұл көрсеткіштерді бақылау периодтылығы конструкцияға арналған нормативтік құжаттарға сай орнатылады. Бетон қоспасының ыңғайлы жиналатындығы әр ауысымда әрбір партия үшiн төсеу орнына жеткізгеннен 20 минуттан кейін анықтайды. Араласпа кеуектілігі мен температурасын (қажет болғанда) аусымына бір рет, нығыздалған жағдайдағы тығыздығы мен қабыршақталуын (қажет болғанда) – тәулігіне бір рет, ал толтырғыш ірілігін - аптасына бір рет анықтайды.

Тасымалданатын бетон араласпасының температурасын термометрмен есептейді, оны араласпаға тереңдігі 5 см болатындай етіп салып анықтайды.

Бетон араласпасын төсеу және бетонның қатаюы.

Бетон араласпасын төсеу кезінде бетон қатаюында беріктілігі мен басқа да параметрлер бойынша сәйкестігін бақылау қажет.

Сапасы бойынша бетондарды нормативті-техникалық құжаттарға сай, жоба бойынша орнатылған беріктігі, аязға төзімділігі, су өткізбеушілігі және басқа да нормаланған көрсеткіштері бойынша қабылдайды.

Бетон беріктігін үлгілерді сығу беріктігі бойынша сынау арқылы анықтайды.

Бетон сапасын бұзылмаған күйінде механикалық және физикалық қондырғылармен анықтайды. Бетонның сығу кезіндегі беріктілігін соққыш немесе шарлы (таңбалық ) соққыдан қалған iздiң шамасына қарай анықтайды. Сынақтың нақтылығы ±15-30%.

Ультрадыбысты қондырғылар бетонның сығу кезіндегі (қателігі ±25%) беріктілігін бетонға ультрадыбыс толқындарын (импульс жылдамдығы) жылдам тарату арқылы анықтауға мүмкіндік береді, ал радиометрлік қондырғылар радиацияның өту дәрежесіне байланысты анықтайды.

1.10-кесте - Процесстер мен параметрлер

Бақылау	Материалдың бақыланатын параметрлері	Орындаушылар
Кіріс бөлімі	1. Цемент, құм, қиыршық тас: - паспорты, түрі маркасы; - физико-механикалық қасиеттері	Жабдықтау бөлімі Зертхана
	2. Қоспалар: - паспорты, түрі маркасы; - концентрация, қасиеті, тұрақтылығы	Жабдықтау бөлімі Зертхана
Операционный	1. Бетон араласпасын дайындау: - дозалау - араластыру	Зертхана БАТ
	2. Берілген көлемде бетон араласпасын дайындау	БАТ Зертхана
	3. Бетон араласпасын дайындау: - берілген мөлшерде материалды дозалау - бетон араласпасын алу - берілген орташа тығыздылықта бетон араласпасын алу	БАТ Зертхана
	4. Бұйымды қалыптау және қатайту: - араласпаны формаға дұрыс төсеу, - тәртіп, қатаю әдісі және жинақ	Қалыптау цехы Зертхана

1.1.11 Өндірістің штаттық ведомості

Қуаттылығы жылына 30 мың м³ қысымсыз темірбетон құбырын өндіретін зауыттың қызметкерлер құрамы 1.16 кескеде көрсетілген.

Кесте 1.16

Штат ведомості

		Бөлімдер мен мамандықтар атауы		Қызметкерлер саны, адам		Барлығы, адам
				1 аусым	2 аусым
1		2		3	4	5
Әкімшілік басқару қызметкерлері
1		Директор		1	—	1
2		Өндіріс басшысы		1	—	1
3		Инженер-механик		1	—	1
4		Технолог		1	—	1
5		ТББ (ОТК) инженері		1	—	1
6		Зертхана басшысы		1	—	1
		Барлығы:		6
Жоспарлау және қаржы бөлімі
7		Инженер-экономист		1	—	1
8		Программист		2	—	2
		Барлығы:		3
Бухгалтерлік есеп бөлімі
9		Бухгалтер		1	—	1
		Барлығы:		1
Жеткізу және тарату бөлімі
10		Бөлім басшысы		1	—	1
11		Агент-экспедитор		2	—	2
		Барлығы:		3
Цех қызметкерлері
12		Цех мастері		2	—	2
		Барлығы:		2
Дайындау бөлімі
13		Қоректендіргіщ кезекшісі		3	3	6
14		Дайындау бөлімінің операторы		2	2	4
		Барлығы:		10
Қалыптау бөлімі
15		Қалыптау машинасы жұмысшылары		5	5	10
16		Дәнекерлеуші		3	3	6
17		Қалыптау машинасы операторы		2	2	4
		Барлығы:		20
Жүк тиейтін және жылу бөлімдері
18		Жүк тиейтін және түсіретін оператор		4	2	6
19		Булау машинасы операторы		2	2	4
20		Ақаулы бұйым жөндейтін жұмысшы		3	3	6
		Барлығы:		16
СГП жұмысшылары
21	Жүк көлігі жүргізушісі		3		2	5
22	Краншы		3		2	5
23	Жылу технигі		2		2	4
24	Кезекші электрик		1		1	2
25	Кезекші механик		1		1	2
26	Технологиялық және көлік жабдықтары слесарі		3		2	5
27	Жөндеу жөніндегі слесарі		2		2	4
28	Слесарь - сантехник		2		1	3
29	Күзетші		3		3	6
	Барлығы:		36
	Жалпы зауыт бойынша:		97

Сондай-ақ, өндірісте қосалқы жұмысшы ретінде – 3 адам қызмет етеді, жалпы қызметкерлер саны – 100 адамды құрайды.

1.1.12 5 қауіпсіздік және еңбекті қорғау