5.10 Өртке қарсы іс-шаралар

Ғимараттардың санитарлы-техникалық және өртке қарсы талаптарына сәйкес орналасқан. Шаң бөлінетін ғимараттар мен толтырғыштардың қоймасы басқа ғимараттардың жел соғуының оң жағында орналасқан.

Өрт қауіпсіздігі ғимараттар (жанар май қоймасы, эмульсия қоймасы, сығылған ауа мен этилен қоймасы) басқа ғимараттарға қарағанда жел соғудың ық жағында орналасқан.

Өрт сөндіру машиналары мен механизмдері кемуіне ыңғайлы етіп өндірістік жолдар орналастырылған және әрбір ғимарат ішінде өрт крандары орналастырылған.

Зауыт басқармасы және тұрмыстық ғимараттардың қасынан ені -5,5 метр магистраль өтеді. Негізгі ғимараттар жел бағыттарына сәйкес орналасқан. Қауіпсіздік мақсатында және ҚРҚНжЕ 2.02-05-2002 «Ғимараттар мен имараттардың өрт қауіпсіздігі» талаптарына сәйкес зауыт басқармасы негізгі ғимараттан 16м қашықтықта орналасқан.

Дайын өнімдер қоймасы қалыптау аралығына тік бұрышпен орналасады. Қойма мен қалыптау цехының арасында дайын өнімдерді тасымалдайтын өздігінен жүретін арба жолы орналасқан.

Әрбір өндірістік ғимаратта қалыптау цехында және толтырғыштар қоймаларында керамикалық плиталармен әрленген дәретханалар орналасқан.

Барлық цехтарда су ішетін фонтандар орналастыру қарастырылған. Негізгі ғимаратта жұмысшылардың жұмыс сменасы біткеннен кейін жуынатын душ бөлмелері қарастырылған.

Өрт-бұл материалдық құндылықтардың жоюлуы және адам өміріне және денcаулығына қауіпті жағдай орнатады.

Жану деп газдың, жылудың және жарықтың менізімен байланысты химиялық процестің тез тотығуы немесе жанғыш заттың және ауа оттегінің қосылуы. Сонымен жану тек қана химиялық реакцияның қосылуы емес, сонымен қатар ыдырауы байқалады. Химиялық процесстер бойынша оттық заттың ішкі жылуына байланысты өзіндік жану (жылу, жарылыс) пайда болады. Өзіндік жану температурасы әртүрлі факторларға байланысты: отты қоспалардың құрамы мен көлемі, қысымы және т.б. газдар мен сұйықтың көбісі 400-700 °C мпературада жанады., ал қатты денелер (ағаш, көмір, шымтезек ж.т.б)-250-450°C температурада жанады.

Өртке қарсы қорғаныс мыналарды қамтамасыз етеді: объекттің от тұрақты дәрежесін және элементтер мен конструкциялардың от тұрақты шегін дұрыс таңдау, өрт басталу жағдайында өрттің тарамауын қамтамасыз ету; түтінге қарсы қорғаныс жүйелерін пайдалану; адамдарды қауіпсіз жерге көшіру; өрт қауіпсіздік құралдарын пайдалану; өрт сөндіру және хабарлау; өрт күзетін ұйымдастыру.

Өрт қауіпсіздік және техникалық процесстердің ережелерін бұзу, электр желістерді жіне құрылғыларды дұрыс пайдалану, осының барлығы өрттің пайда болуына әкеп соқтырады.

Найзағай қайтарғыш – күркіреу разрядын қабылдап алуға және оны қорғаныс объектісіне емес, жерге түсуін реттеп отыратын құрылғы. Бұл күркіреу разрядтың қабылдап алатын найзағай қабылдағыштан, найзағай тоғын жерге түсіруге арналған тұйықтағыштан тұрады.

Найзағай қабылдағыштары орналасқан орны бойынша, найзағай қабылдағыш түріне қарай, найзағай қайтарғыш құралдармен бірге жұмыс істейтін саны бойынша қарастырылады.

Жылыту бөлмелерінде пайда болған өрттер ең қауіпті. Мекемелерде орталық, сулық, булық жылыту жүйелерімен қамтамасыз етілуі қажет. Қойма бөлмелерінде егер орталық жылыту жүйесі орнатылмайтын жағдайда ғана пеш орнатуға болады. Бұл жағдайда пеш оттығын коридорға шығару керек.

Өнеркәсіптік мекемелерге және басқа да ұйымдарға қатысты өрт қауіпсіздігінің типтік ережелері қабылданған. Бұл ережелер бойынша өртке қарсы қорғану ережелері мен нормаларын сақтауда жұмысшылар мен басшылардың құқықтары мен міндеттері, аумақтың, ғимараттың және бөлменің жылыту, жарық беру, электр құрылғыларын пайдалану мазмұны, сондай-ақ бөлек тауарларды сақтауда өртке қарсы қауіпсіздігі қарастырылады.

Барлық мекемелерде ережелерге сәйкес арнайы өртке қарсы қорғану қауіпсіздік күзеттері болуы керек.

Мекемелерді жобалау кезінде объектіні өрт қаупінен сақтайтын шаралармен қамтамасыз ету керек, өрт кезіндегі ғимараттың күштілігі, ғимарат аумағында өрттің таралмалары, инженерлік құралдарды пайдалану ж.т.б.

Әрқашан қауіпті жарылыс және өрт қаупі бойынша бөлмелерге және ғимараттарға баға мен категориялар белгіленеді.

Барлық бөлмелер мен ғимараттар өрт жарылыс және өрт қауіпсіздігі бойынша 5 категорияға бөлінеді:А,Б,В,Г,Д.

Өрт жарылыс А категориясына – оттық газдардың температурасы 28°C-ға дейінгі тез жанғыш сұйықтықтары бар бөлмелер кіреді, су және ауа, оттегімен жанатын және жарылатын заттарды немесе басқаларды осы көлемімен қолданатын бөлмелер, бірақ бөлмедегі жарылу қысымы 5 кПа асады, сондай-ақ сұйықтардың техникалық операцияларын орындау мен қабылдау жүйелерін сақтайтын қоймалар мен басқа да мекемелер жатады. Мұндай мекемелер бояуларды, лактарды, оттық газдарды және басқада материалдарды сақтайтын қоймалар.

Өрт жарылыс Б категориясына – желіс температурасы 28°C астам оттық щамдар және тез от алатын сұйықтардың талшықтары пайда болады, бөлшектер және шаңды ауа мұндай көлемді қоспалардың қауіпті жарылыс пайда болып, жанған кезде бөлмедегі жарылу қысымы 5кПа астам болады. Сондай-ақ желіс температурасы 28-12°C сұйықтықтар қоймалары мен мекемелері. Бұларға жұмыс уақытында пайда болатын қауіпті жарылыс қоспалары бар қоймалар мен цехтар.

Қауіпті өрт категориясына – сұйықтардың оттық жәнне қиын оттықтар, заттар мен материалдардың қатты оттықтары мен қиын оттықтары, су және ауа, оттегінің қатысуымен жанатын заттар мен материалдар, сондай-ақ мекемелердің трикотаждық аяқ киімдік, текстильдік тауарларды сақтайтын қоймалары жатады.

1.2. Сәулет және құрылыс бөлімі

Қысымсыз темірбетон құбырын өндіретін зауыт барлық қосалқы объектілері бар тәуәлсіз кәсіпорын ретінде жобаланған. Өндіріс алаңының бедері біркелкі тегіс және зауыт алды аймағынан аздап көлбеу орналасқан. Себебі ол жаңбыр суын жою үшін қалыпты жағдайларды қамтамасыз етеді. При размещении завода учтена роза ветров с учетом преобладающего направления. Зауытты орналастыру кезінде жел бағытын ескереміз.

1.2.1. Бас жоспарын шешімдерін жоспарлау

Зауыттың бас жоспары негізгі өндіріс пен технологияны байланыстыратын қосымша нысандарды қанағаттандыру мақсатында жобаланған. Бас жоспарда барлық нысандардың тізімі көрсетілген. Зауыт алды, өндірістік ғимарат, қойма және әкімшілік функционалдық зоналары қамтамасыз етілген. Жұмысшыларға қызмет көрсету үшін әкімшілік-тұрмыстық корпус зауыт алды аймағына орналастырылған. Көгалдандыру үшін жапырақты ағаштар мен гүлзар отырғызылған.

Шикізатты жеткізу мен дайын өнімді жөнелту көліктер арқылы жүзеге асырылады. Автокөлік жолына асфальтобетон төселген. Қызметкерлердің жеке көлік үшін арнайы тұрақ қарастырылған.

1.2.2. Көлемді жоспарлау шешімдері мен конструктивтік шешімдер

Басты өндіріс ғимаратының көлемі бірыңғай стандартта жобаланды. Ені 18 м, ұзындығы 144 м, биіктігі 10,8 м. 8,15 м болатын көпірлік кран жолдары қарастырылған. Бірінші және соңғы бағана әрбір бойлық қатардағы көлденең оське500 мм етіліп жалғасқан.

Дөңбек фахверк бағанасының қадамы 6 м және көлденең оське жалғасқан.

Жарықтандыру өлшемі 2,4х1,8 м ленталы терезе есебінен жүргізіледі. Дайын өнім қоймасы – кран эстакадасы ені 24 м және көпір крандарымен жабдықталған.

3. Жел розасының құрылымы

Қызылорда қаласында орналасқан қысымсыз темірбетон құбырларын өндіретін зауыт салынған. ҚНжЕ ҚР 2.04.01-2001 Құрылыс климатологиясы негізінде есептеу жүргіземіз және қаңтар мен шілде айларына арналған жел розасын есептейміз.

Бұл климаттық аймақ мынадай көрсеткіштермен сипатталады:

• Орташа жылдық температура: +10,8

• Абсолютті ең төменгі температура: -33,9

• Абсолютті ең жоғарғы температура: +46,0

• Орташа тәуліктік температурасы кезең <5: 225

• Қаңтар айының орташа температурасы: -6,8

• Шілде айының орташа температурасы: +27,8

Кесте

Қызылорда қаласы үшін басым желдердің бағыты.

Республикасы, аумағы, облыс, нүкте	Жел бағыттарының қайталануы (алымы), %, бағыттар бойынша орташа желдің жылдамдығы (бөлгіш), м/с тымық қайталануы, %, жоғарғы және төменгі жел жылдамдығы, м/с
	қаңтар									орташа жылдамдықтың жоғарғы румб мәні қаңтар	шілде									орташа жылдамдықтың жоғарғы румб мәні шілде
	С	СШ	Ш	ОШ	О	ОБ	Б	СБ	саны		С	СШ	Ш	ОШ	О	ОБ	Б	СБ	саны
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	4	15	16	17	18	19	20	21
Кызылорда облысы
Қызылорда қаласы	8 4	40 6,5	14 5,1	7 3,7	10 4,4	12 5,7	6 5	3 5,2	8	6,5	212,6	244,5	6 4,7	2 3,7	23,4	53,7	204,3	204,6	11	2,6

Сурет - Жел розасы

1.3 Шұңқыр камерасының жылутехникалық есебі

Дипломдық жобада негізгі жылу қондырғы шұңқырлы булау камерасы болып табылады, ол бетоннан жасалған бұйымдарды жылуылғалмен өңдеуге арналған.

Алдымен жылу балансын жасауымыз қажет: жеке жылыту кезеңдері үшін, изотермиялық ұстамдылық және суыту.

Буландыру камерасы тікбұрышты формаға ие, темірбетоннан жасалған, қабырғалары жылуоқшаулағыш материалдардан жасалған. Камераның едені конденсаттың ағуына бейімделіп жасалған. Еденде конденсатты шығаруға арналған басқыш бар. Конденсат ағып баратын басқышта конденсатты алып баратын қондырғы бар, оның қызметін суды елемейтін ілмек атқарады.

Жылу балансының әрбір кезеңі кіріс және шығыс бөліктен тұрады. Әр бөлік бөлек тармақтан тұрады Энергияның сақталу заңына сәйкес, шығыстарды ескере отырып, жылу балансының теңдеуін құраймыз. Теңдеудің шешімі кезең үшін камера шығынын айқындайды. Шұңқыр камерасының сағаттық максималды шығынын есептерде, құбырдың диаметрін есептеу қажет, әдетте жылу кезеңінде анықталады.

1.3.1 Шұңқыр булау камерасының жылу балансы

Жылыту кезеңі (температурының көтерілуі)

Q_пр.1= Q_расх.1 (1.19)

Жылудың кіріс статьясы

, кДж (19)

мұндағы Q_п.1 – жылутасымалдағышпен өтетін жылу;

Q_экз.1 –бірінші периодта бөлінетін цемент экзотермиясындағы жылу.

Q_экз.1 =G_ц q_экз.1 = 2515,20 182,5 = 459024кДж

мұндағы G_ц –камерадағы бұйымдағы бетон құрамындағы цемент массасы , кг;

q_экз.1 – қыздыру периодындағы кг цементтен бөлінетін экзотермия жылуының мөлшері, кДж/кг.

Н.Б.Марьям формуласы бойынша q_экз.1 градус-сағат мөлшеріне байланысты келесі формуламен анықталады:

Егер , то (20)

Мұнда Q_э28 –28 тәулік табиғи қатаюдан кейінгі 1 кг цементтен бөлінетін экзотермиялық ұстамдылық кезіндегі жылу. Q_э28 =420 кДж/кг деп қабылдаймын.

t_Б.1 –қыздыру периодындағы бетонның орташа температурасы.

(21)

t₁ - бастапқы температура (қоршаған орта)

t₂ - изотермиялық ұстамдылық температурасы.

Сонда

q_экз.1 = 0,0023 420 0,56^0,44 52,5 3=182,58 кДж/кг.

Жылу шығынының статьялары:

Қыздыру периодындағы жылу балансының теңдеуі:

(22)

А) Q_с – бастапқы температурадан изотермиялық ұстамдылыққа дейінгі бетонның құрғақ бөлігін қыздыруға кететін жылу.

Q_с = G_c С_с(t₂ – t₁) (23)

Q_с = 21189,6 0,84 65 = 1156952,16 кДж

мұндағы С_с –ауыр араласпа үшін құрғақ компоненттердің салыстырмалы жылусыйымдылығы (0,84 кДж/кг град)

Б) Ылғалды қыздыруға кететін жылу:

Q_в = G_c С_в(t₂ – t₁) (24)

Q_в =4873,6 4,2 65 = 1330492,8 кДж

мұндағы С_в –судың салыстырмалы жылусыйымдылығы , 4,2 кДж/кг град.

В) Арматура, кронштейндерді қыздыруға кететін жылу:

Q_м = ( G_ф + G_А )С_м(t₂ – t₁) (25)

Q_м =15930 0,48 65=497016кДж.

мұндағы:

G_ф – камерадағы форма массасы, қалыпталатын бұйым түріне байланысты оны әдебиеттерден де алады.

G_ф = V_изд х металлсыйымдылық х n_изд (26)

G_ф =1,31 2013 6= 15824 кг

G_А - бұйымдағы арматура массасы, 106 кг.

С_м – металлдың салыстырмалы жылусыйымдылығы, 0,48 кДж/кг град.

Г) Жер асты бөлігі арқылы қоршаған ортаға жылудың жоғалуы

λ_ст – камера қабырғасының жылуөткізу коэффициенті, Вт/м×град;

λ_ст = λ_б + λ_изол + λ_м (27)

λ_ст = 0,52 + 0,056 + 0,45 = 1,026 Вт/м град;

С_ст –камера қабырғасының салыстырмалы жылусыйымдылығы, кДж/кг×град;

С_ст = С_б + С_изол + С_м (28)

С_ст = 0,84 + 0,92 +00,48 = 2,24 , кДж/кг град;

ρ_ст – камера қабырғасының тығыздығы, кг/м³

ρ_ст = ρ_б + ρ_изол + ρ_м (29)

ρ_ст = 2500 + 50 + 7850 = 10400 кг/м³

F_ст –камера қабырғасының жер үсті бөлігінің беті;

F_ст = 2 1₁ (Н_к + 2) В_к Н_к

F_ст = 2 3,4 (3,53 + 2) 4,25 3,53=54,009 м³

Д) Q_кр – жылытқышы бар металл қақпасын жылытуға кететін жылу.

Q_кр = (G_мк (С_м + 0,6) G_из х С_из) (t₂ – t₁) =

= (1088,95 (0,48 + 0,6) 57,8 0,92) 65=33276,06 кДж

G_мк = V ρ = 1,156 50 = 57,8 кг

Е) Қабырғаның жер үсті бөлігі мен камера қақпасы арқылы қоршаған ортаға жылудың жойылуы

F_ст^н – камера қабырғасының жер үсті бөлігінің беті, м².

F_кр – камера қақпасының беті.

Ж) Жермен беттесетін камераның едені мен қабырғасы арқылы қоршаған ортаға жылудың жойылуы

мұндағы F_ст^п , F_пол –сәйкес қабырғаның жер үсті бөлігі мен еденінің аудандары;

К_ст^п –қабырғаның жер асты бөлігі мен едені арқылы жылу беру коэффициенті.

Алдында ала есепте мынаны аламыз:

З) Жылутасымалдағышпен бірге жылудың жойылуы.

Жылутасымалдағыш ретінде буды қолданғанда

мұндағы V_св.об. – камераның бос көлемі, м³;

V_к – камера көлемі;

V_Б = 1,31 6 = 7,86 м³ –камерадағы бетон көлемі;

ρ_м –металл форманың тығыздығы ;

ρ_м = 7850 кг/м³

ρ_n –бу тығыздығы, оның мәні ρ_n = 0,3584 кг/м³;

i_n – бу құрамындағы жылу, i_n = 2652 кДж/кг.

И)Ескерілмеген жылудың жойылуы, период бойынша жалпы статья суммасының 10-20%-на тең:

Q_расх.1 = Q_пр.1

Q_пр.1 = Q_п.1 + Q_экз.1

Q_п.1 = Q_пр.1 - Q_экз.1 = 3051358,83-57396=2993962,83 кДж

Енді осы периодтағы жылутасымалдағыш шығынынын анықтаймыз:

мұндағы t_конд –конденсат температурасы ⁰С. Қысымсыз камералар үшін t_конд =65-75⁰С.

Жылутасымалдағыштың жалпы шығынымен қатар сағаттық шығынын да анықтаймыз

Q_пр.2 = Q_п.2 + Q_экз.2 = 3333634+3443418=6777052 кДж

Q_экз.2 =G_ц q_экз.2 = 4860 126,16=613137,6 кДж

375<t_Б2хτ₂<2000

375<85х6,5<2000

375<552,5<2000

Қатайған су бөлігінің булануына кететін жылуды анықтаймыз, кДж:

Q_w = (2493 + 1,97 t₂) W= (2493+1,97 85) 4665,8=12413127,61 кДж

мұндағы W – буланған ылғал массасы, кг (материалды баланстан);

2493 – бутүзудегі жасырын жылу, кДж/кг×град;

1,97 – будың жылусыйымдылығы, кДж/кг×град;

W = B^пр.2 2=2332,8 2=4665,6 кг

Жылу шығынының статьялары:

Qшығын₂=Qw+Qст₂+Q^нос₂+Q^пос₂+Qн.п.₂

мұндағы Qw –қатайған су бөлігінің булануына кететін жылу.

1. Qw=(2493+1,97 65) 869=2277692 кДж

2. Qст₂=985 10 =7339,3 кДж

3. Q^нос₂=3,6 75 (0,77 4,07+0,77 27,3)=50894 кДж

4. Q^пос₂=3,6 6 75(21,8+27,3) 0,385=26540,5 кДж

5. Qн.п.₂=0,1 (2277692+7339,3+5089,4+26540,5)=2362446,6 кДж

Жоғалу суммасы:

Qшығ₂=2277692+339,3+5089,4+26540,5+236246,6=3598712,6 кДж

Теңдеуден Qп₂ табамыз:

Qп₂+3221245=3598712,6

Qп₂=3598712,6-3221245

Qп₂=377467,6 кДж

Сәйкес цемент экзотермиясының жылуы физико-химиялық процесстерді жүруіне және камерадағы берілген дәрежеде ⁰С температураны ұстап тұруға мүмкіндік береді, бұл периодта жылутасымалдағыш шығындалмайды. Толық жылуылғалмен өңдеу цикліндегі бу шығынын қыздыру периодындағы бу шығынына тең деп қабылдаймыз:

G=466 кг.

q_уд=170 кг/м³

Суыту периоды;

Бұйымды суыту 1,5 сағат бойы табиғи жолмен жүзеге асырылғандықтан, бұйымды кептіруге қажет ауа мөлшерін есептеу керек болады.

Есепте 65 -40 ⁰С аралығында бұйымды суыту кезінде қоршаған ортаға кететін жылу шығыны келтіріледі.

Шығын статьялары:

Qрасх₃=Q^рс₃+Qв₃+ Qм₃+ Qст₃+ Q^нос₃+ Q^пос₃+ Qw₃

1) Q^рс₃=21189,6 0,84(65-40)=44981,6 кДж

2) Qв₃=4873,6 1,2(65-40)=511728 кДж

3) Qм₃=15930 0,48(65-40)=191160 кДж

4) Qст₃=10771,2 0,84(65-52,5)=113097,6 кДж

5) Q^нос₃=3,6 1,5 50(3457 0,48+16 0,84)=112309,5 кДж

6) Q^пос₃=3,5 1,5 50(42,5-20) (0,77 40,7+0,77 27,3)=6361,7 кДж

7) Qw₃=(2493+1,97 50) 869=1527123 кДж

Шығын статьяларының суммасы

Qшығын₃=44981,6+511728+191160+113097,6+112309,5+63617+1527123= =25006761,4 кДж

Qшығын₃=41090,9 кДж

Технологиялық қажетті будың жалпы шығыны:

Тәуліктік

Qтәул=G n N

Qтәул=12 63,54 4,32=3294 кг/тәул

Жылдық Qжыл=Qтәул 253

Qжыл=3294 253=833382 кг/жыл