- •Дәрістік кешен (дәріс тезистері, иллюстрациялық және үлестірмелі материалдар, ұсынылатын әдебиеттер тізімі); і модуль. Қарым-қатынас психологиясы пәні және міндеттері
- •Негізгі әдебиеттер: [1, 4, 5, 6, 8, 11,12, 13] Қосымша әдебиеттер: [1, 2, 9, 12, 13, 18, 19, 22]
- •Негізгі әдебиеттер: [1, 4, 5, 6, 8, 11,12, 13] Қосымша әдебиеттер: [1, 2, 9, 12, 13, 18, 19, 22]
- •Негізгі әдебиеттер: [1, 4, 5, 6, 8, 11,12, 13] Қосымша әдебиеттер: [1, 2, 9, 12, 13, 18, 19, 22]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 4, 5, 6, 8, 11,12, 13] Қосымша әдебиеттер: [2, 8, 9, 10, 11, 13, 14, 17, 20, 21]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •1 Модуль бойынша Иллюстрациялық және үлестірмелі материалдар:
- •А) Туған – туыстар арасындағы.
- •Тұлғаның қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру
- •Іі модуль. Тұлғаның әлеуметтенуі және іскерлік қарым-қатынас
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 10, 11,12,14 Қосымша әдебиеттер: [2, 9, 12, 15, 16, 21, 26, 27]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 4, 5, 6, 8, 11,12] Қосымша әдебиеттер: [2, 9, 12, 13, 18, 19, 22, 25]
- •1. Қазіргі жастардың әлеуметтену каналдары
- •2 Жастардың әлеуметтену механизмі
- •3 Әлеуметтенудің әлеуметтік-психологиялық мәселелері
- •4 Әлеуметтенудің әлеуметтік-мәдени мәселері
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 5, 12, 13, 18, 19, 22, 23, 26]
- •1 Қарым-қатынас жасау туралы жалпы мәлімет пен ұсыныстар
- •2 Телефонмен қарым-қатынас жасауға дайындық
- •3 Радио және теледидар арқылы қарым-қатынас жасау ерекшеліктері
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •1 Келіссӛздердің негізгі сипаттамалары
- •2 Келіссӛздерге дайындық
- •3 Серіктеске қойылатын сұрақтар және келіссөздер жҥргізу
- •4 Шет елдермен келіссөз жүргізу ерекшеліктері
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •1 Іскерлік таласты жҥргізу
- •2 Сынның әртҥрлілігі мен формалары
- •3 Сынай білу
- •4 Сынды қабылдау және оның негізгі жауаптары
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •2 Қарым-қатынас кедергісі
- •4 Тәрбиенің жасқа байланысты ерекшеліктері
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •1 Іскерлік әсер
- •2 Психологиялық әсер
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •2 Модуль бойынша Иллюстрациялық және үлестірмелі материалдар:
- •Практикалық сабақтардың жоспары
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 4, 5, 6, 8, 11,12] Қосымша әдебиеттер: [2, 9, 12, 13, 18, 19, 22, 25]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 5, 12, 13, 18, 19, 22, 23, 26]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11, 12, 13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11, 12, 13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 5, 12, 13, 18, 19, 22, 23, 26]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 10, 11,12,14] Қосымша әдебиеттер: [2, 9, 12, 15, 16, 21, 26, 27]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11, 12, 13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
3 Радио және теледидар арқылы қарым-қатынас жасау ерекшеліктері
Бізге белгілі радио және теледидар арқылы қарым-қатынас дистанциясы екі нұсқада болады. Олар тікелей эфир және жазып алу. Радио арқылы сӛйлеуде біз тек сӛйлеушіні естиміз, бірақ оны кӛрмейміз. Дегенмен, кӛрсету арқылы қабылдауда оның сӛйлеу мәнерін, ӛзінің дайындалған сӛздерін ескеріп отыру керек. Радиода алдын-ала дайындалған тексттерді қолдануға болады. Ең алғаш радиода сӛйлеушілердің кӛбіне алдындағы тексті оқуда сӛздердің қолданылуын жасыра алмайды. Мұның себебі, бір қалыпты қолдану және ритмді аз ауыстыру, қобалжу, тәжірибе болмауы. Дегенменде радиода сӛйлеуге дайындалғанда техникалық мамандардың радиожурналистердің сізбен бірге жұмыс істейтіндердің ұсыныстарын, ескертпелерді дұрыс қабылдау қажет. Теледидардың алдында сӛйлеу, радиоға қарағанда қиындау. Мұнда кӛрермендердің естіген және кӛргендерді салыстыруға мүмкіндігі бар. Ол екеуі үнемі сәйкес келмейді. Егерде телебағдарлама студияда қатысушылар мен ӛтетін болса онда, телеапараттар және режисерлер эфирге түсіру үшін шақырылғандардың ішінен белсенді, маңызды индивидтерді таңдайды. Бұл категориядағы адамдардың зейінмен жазып отырғанына, мимикасына, жестіне, сұрақ қою мәнеріне қарайды. Радиода, теледидарда сӛйлеудің айырмашылығы дыбыстан басқа, мазмұнының визуалды құрылуына байланысты. Камера алдында сӛйлегенде қағазға қарамау керек, бірақ қазіргі техникалық құралдарда телекамераға қарап тексті оқуға болады дейді. Мұнда сӛйлеу ақаулықтары радиоға қарағанда экранда кӛрінетін артикуляция маңызды болады. Теледидарда визуальды бӛлімі жеке компаненттерге қарайды, олар бет кӛрінісі, кӛзқарас, жестикуляциясы. Мысалы теледидардағы қарым-қатынас монолог немесе кӛрермендердің сұрақтарына жауап беру түрінде болса, онда жауап беру кезінде телекамераға қарау ұсынылады. Егерде диалаог түрінде студияда немесе жүргізулердің қатысуымен болса, онда сұхбаттасуға қарау керек.
Ұсынылатын әдебиеттер тізімі:
Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
Дәріс 12. Келіссөздерді ұйымдастыру және жүргізу
Жоспары:
Келіссөздің негізгі қызметтері. Келіссөздер мазмұны.
Келіссөздер себептері. Келіссөз мақсаты.
Келіссөздердің негізгі сипаттамалары. Келіссөз құрылымының негізгі этаптары. Келіссөздер дайындығы.
Іскерлік әңгімеге дайындық. Іскерлік хат жазу ережесі.
Шетелдермен келіссөз жүргізу ерекшеліктері.
Дәріс тезистері:
1 Келіссӛздердің негізгі сипаттамалары
Келіссӛздер деп ӛзара қолайлы шешімдері, келісімдер қорытындылары және келісім шартты жасаудағы процестерді атайды. Барлық елде келіссӛздер технологиясын ӛндеуде интенсивті түрі жүргізіледі. Олардың барлығының екі негізгі тағайындалуы бар. Олар серіктестікті және қарсы сӛздерді айтуды қамтамассыз етеді. Неге келіссӛзге жүгінуге тура келеді? Біріншіден бір жақты әрекет мүмкін емес немесе тиімсіз, әлде пайдасыз болады. Екіншіден адамның мінез-құлық түрлері және ӛмірде барлық жағдайлардың заңды түрде қарастырылмауы. Келіссӛздің негізгі қызметтеріне кіреді: ақпарат, коммуникация, координация, ретке келтіру, бақылау, уақыт ұту, келісімге қол жеткізу, шарттасу, үшінші жақтың бастамшылдық әрекеттері, ӛз мүмкіндіктерін кӛрсету, серіктестердің мүмкіндіктерін анықтау. Келіссӛздер мазмұнына қарай саяси, дипломатиялық, әскери, сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық, іскерлік, еңбек дауын шешу болып бӛлінеді. Келіссӛздер себептеріне байланысты ӛкілдік дәрежесінде шешімдерді қабылдау механизмдеріне, екі жақты келіссӛздер саны, дәнекерлердің бар болуы және т.б. Тең құқылы келіссӛздер позитивті қараспен 6 негізгі ӛлшемге сәйкес келу керек:
саналы келісімдер әкелу;
тиімді болу;
екі жақтың арасындағы қатынасты бұзбауға тырысу немесе жақсарту;
серіктестердің біреуінің бір жақты басымдыққа жол бермеуі;
серіктестермен келісім шарт, келіссӛз жасағанда үшінші жақтың мүдделерін ескеру;
екі жақтың әрекеті заң нормаларына сәйкес келуі.
Келіссӛз мақсаты, серіктестердің ӛзара мүдделерін мойындауларына байланысты. Мұнда келесі сапалар кіреді: бірлескен іс-әрекет барысында келісімге қол жеткізу; серіктестіктің кеңеюі немесе тереңдеуі, пайда болған қарама-қайшылықты жою; жаңа жағдайға бейімделу, міндеттер мен қызметтерді қайта бӛлу; басқалармен қатынас кезінде позициялардың жинақталуы; қатысушылар арасындағы келісімдердің кеңеюі немесе қысқартылуы, келісімдердің ұзартылуы, серіктестіктің қысқартылуы немесе үзілуі, бірлескен іс-әрекеті, талдау қорытындылары, болашақтағы жоспарларды ӛңдеуде қорытынды жүргізу. Келіссӛздер 2 түрге бӛлінеді, біреуі – конфронтациялы, ал екіншісі – серіктестік (партнерлық). Біріншісі партнерлардың қарама-қарсы әрекеттері және қарсылықтарымен ерекшеленеді. Екіншісіне болатын мүдделері және қажеттіліктерін жалпы мақсаттармен бірлестіру. Келіссӛздерді жүргізудің үш негізгі стратегиясы бар: қатты текетірес жасайтын (конфронтациялы); сабыр сақтайтын (пассивті); принципиалды (партнерлік). Қатты текетірес жасайтын стратегия екі жақтың ӛз позицияларын қиындықпен жол беру жағдайларында қолданады. Мұндай стратегия созылған шешімдерді қабылдауда, ал кейде келісімге қол жеткізудің үзілуі. Сабыр сақтайтьн стратегия қарама-қарсы жақтарда партнерлардың жағдайының жақсармауы. Бұл кездегі келіссӛздер ӛзара пайдасын әкелмейді. Принципиалды стратегия практикалық тұрғыда барлық жағдайларда қолданылуы мүмкін. Бұл стратегияның белгілері екі жақтың қызығуларын, ескертулерін жақтау болып табылады.
Бұл стратегияның негізгі сипаттамалары:
1)келіссӛзге қатысушылардың қатынасы олар келісімдерді қабылдауда бірлескен партнерлар;
2)келіссӛз мақсаты ойлы, жылдам, алынған келісімдердің толық шешімдері;
3)адамдар арасындағы шешімді қажет ететін міндеттердің бәсекелестігі;
4)принциптерді сақтау «тапсырмаларды шешуде адамдармен жұмсақ немеса қатал болу керек»;
5)екі жақтың бір-біріне деген әрекеті тәуелсіз болу, сол кезде екеуінің арасында сенімділік немесе сенімсіздік болса да;
6)келіссӛз кезінде негізінен пайдасына қарай кӛңіл аудару керек;
7)екі жақтың қызығуларын талдау және үнемі үйретіп отыру;
8)ӛзара пайдаға қол жеткізу мүмкіндіктерін ойластыру;
9)келісімдердің тӛмен шектерін орнатпау;
10) басқа жақтың біреуіне шешімдердің бірнеше таңдалған нұсқаларын кӛрсету;
11) объективті критерилерді бағалауды қолдануын қадағалау;
12) қорытындыға қол жеткізуге, нормаға сай, біреудің еркіне, тәуелсіздігіне ұмтылу;
13) басқа жақтың қорытындыларын тыңдауға және талқылауға ұмтылу;
14) тек қана принципке бағыну.
Келіссӛз құрылымының негізгі этаптары:
1)ұсыныстар мен ӛкілеттердің келісім шарттары;
2)келіссӛз басы;
3)тақырыпшалардың қайталануын қарастыру және анықтау;
4)екі жақтың кӛз қарасының сәйкестілігін түсіндіру;
5)келісімнің ӛзара қолайлы түрлерін іздестіру;
6)келісімді рәсімдеу.
Әр келіссӛздер ұйымдастыру және мазмұндық бӛлімдерден тұрады. Біріншісі, келіссӛздің түрін, құрылымын, ӛту шарттарын және тәртібін айқындайды, ал екіншісі, процестің мағыналық құрамын анықталады. Ұйымдастыру бөліміне мынадай жұмыстар кіреді:
ӛкілетті дәрежені таңдау;
келіссӛздердің форматын, уақытын, орнын және ӛту жағдайларын анықтау;
ұсыныстың құрылуы және келісім, ӛмір сүру мен тамақтану жағдайлары, медициналық және тӛтенше жағдайлар қызметі, мәдени бағдарламаларды және хаттамаларды сақтау, ақпараттарды заңды түрде қамтамассыз ету.
Болатын бөлім кем дегенде 3 кезеңнен тұрады: жағдайларды талдау, екі жақтың дискусиялық және жоспарлау әрекеттері. Жағдайларды талдау кезеңінде бір-бірінің жағдайлары туралы ақпарат жинау. Талдаудың ӛзіне 2 бӛлім кіреді: «барлығы партнер туралы» және «барлығы ӛзі туралы». Бұл ақпарат келіссӛз кезінде екі жақтың диагнозы болуы керек. Осыған байланысты келесі факторлар ескеріледі: ӛзіндік қызығу, іс-әрекет саласында ӛзінің нақты жағдайы; ӛзінің және басқалардың алдындағы міндетті; партнерлықтың және әріптестіктердің маңыздылығы; топқа, ассоциацияға, одаққа бағыну. Жоспарлау әрекеттері кезіңде идеялар байланыстырылады,
шешімдердің нұсқалары болжанады. Екі жақтың дискуссиялық кезеңінде 2 жақтың ұқсастық жағдайларын қарау, ұсынысты бағалау және талдау,ӛзара қолайлы шешімдерді іздеу жүргізіледі. Бұл келіссӛз кезеңдері 4 этаптан тұрады: болған жағдайларды бірлесіп талдау мен бағалау; екі жақтың позициялық келісімдерін анықтау, ұсыныстарды енгізу, олардың бағасы, бірлескен шешімдерді ресімдеу.
