- •Дәрістік кешен (дәріс тезистері, иллюстрациялық және үлестірмелі материалдар, ұсынылатын әдебиеттер тізімі); і модуль. Қарым-қатынас психологиясы пәні және міндеттері
- •Негізгі әдебиеттер: [1, 4, 5, 6, 8, 11,12, 13] Қосымша әдебиеттер: [1, 2, 9, 12, 13, 18, 19, 22]
- •Негізгі әдебиеттер: [1, 4, 5, 6, 8, 11,12, 13] Қосымша әдебиеттер: [1, 2, 9, 12, 13, 18, 19, 22]
- •Негізгі әдебиеттер: [1, 4, 5, 6, 8, 11,12, 13] Қосымша әдебиеттер: [1, 2, 9, 12, 13, 18, 19, 22]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 4, 5, 6, 8, 11,12, 13] Қосымша әдебиеттер: [2, 8, 9, 10, 11, 13, 14, 17, 20, 21]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •1 Модуль бойынша Иллюстрациялық және үлестірмелі материалдар:
- •А) Туған – туыстар арасындағы.
- •Тұлғаның қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру
- •Іі модуль. Тұлғаның әлеуметтенуі және іскерлік қарым-қатынас
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 10, 11,12,14 Қосымша әдебиеттер: [2, 9, 12, 15, 16, 21, 26, 27]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 4, 5, 6, 8, 11,12] Қосымша әдебиеттер: [2, 9, 12, 13, 18, 19, 22, 25]
- •1. Қазіргі жастардың әлеуметтену каналдары
- •2 Жастардың әлеуметтену механизмі
- •3 Әлеуметтенудің әлеуметтік-психологиялық мәселелері
- •4 Әлеуметтенудің әлеуметтік-мәдени мәселері
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 5, 12, 13, 18, 19, 22, 23, 26]
- •1 Қарым-қатынас жасау туралы жалпы мәлімет пен ұсыныстар
- •2 Телефонмен қарым-қатынас жасауға дайындық
- •3 Радио және теледидар арқылы қарым-қатынас жасау ерекшеліктері
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •1 Келіссӛздердің негізгі сипаттамалары
- •2 Келіссӛздерге дайындық
- •3 Серіктеске қойылатын сұрақтар және келіссөздер жҥргізу
- •4 Шет елдермен келіссөз жүргізу ерекшеліктері
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •1 Іскерлік таласты жҥргізу
- •2 Сынның әртҥрлілігі мен формалары
- •3 Сынай білу
- •4 Сынды қабылдау және оның негізгі жауаптары
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •2 Қарым-қатынас кедергісі
- •4 Тәрбиенің жасқа байланысты ерекшеліктері
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •1 Іскерлік әсер
- •2 Психологиялық әсер
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •2 Модуль бойынша Иллюстрациялық және үлестірмелі материалдар:
- •Практикалық сабақтардың жоспары
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 4, 5, 6, 8, 11,12] Қосымша әдебиеттер: [2, 9, 12, 13, 18, 19, 22, 25]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 5, 12, 13, 18, 19, 22, 23, 26]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11, 12, 13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11, 12, 13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 11,12,13] Қосымша әдебиеттер: [2, 5, 12, 13, 18, 19, 22, 23, 26]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 10, 11,12,14] Қосымша әдебиеттер: [2, 9, 12, 15, 16, 21, 26, 27]
- •Негізгі әдебиеттер: [ 1, 2, 4, 5, 6, 8, 11, 12, 13] Қосымша әдебиеттер: [2, 3, 8, 13, 15, 16, 20, 22, 25]
2 Қарым-қатынас кедергісі
Ӛз әңгімелесуі кез келген қарым-қатынас кезінде, әсіресе іскер адамдарда ашық қарым-қатынас құру ӛте қиын. Бұнда түрлі қиындықтар ретінде эмоционалды жақтар, темперамент, жасы және күні, моральді тұрғылық, интелект және сӛздік, логика қорытындылауы әр түрлі. Бұл әңгімелесушілер арасында психикалық ара қашықтықты ұлғайтып, араларындағы сенімді азайтып, ара қатынасты тартылған ресми етеді. Шынын айтсақ ӛзіміздің арамызда да айтарлықтай кӛп адамдар қарым-қатынасындағы араласуына анықталған шек қойып араласады. Әдетте, бұл сәйкестік емес тұлғаны және жүре пайда болған қасиеттерден анық байқалады. Мысалы; біреуі арұятының алдында ұятты болса, келесісі жағымпаз біреуі қарапайым, екіншісі – мақтаншақ, біреуі – тіке адам болса, екіншісі – жан дүниесін жасырады. Ӛзін жоғары санауы, ӛз мүмкіндігін алдын-ала жариялауы қатынастың дамуына әсер тигізбейді. Әдетте, әңгімелесушілер арасындағы айырмашылық темперамент (мінез ерекшеленулері: холерикті баяулық және меланхоликтің
тәлімсіздігі, ал кері оның аса қаталдық эмоциялары қоздырады). Ӛмірлік және кәсіби тәжірибесі бар адамдар үшін жас адамдар ӛзара қатынас номері – олардың ойлауы, кӛзқарасын түсіндіреді. Әңгіменің басында әңгімелесушілер түрлі позицияны қамтиды. Басқарушылар әңгімелесу кезінің ӛзінде ресми түрде ұстанса, қалғандары ӛзін еркін ұстап мүмкіндіктер гиперболизацияға ұшырайды. Әңгімелесушілер ӛте әртүрлі мінез-кұлықты болып, белгілі бір жағдайда ӛзінің қандай екенін кӛрсетіп әңгіме ғана, соның нәтижесіне де әсер етеді. Біреуі қуанып, екіншісі иланса араларында әңгіме пайда болмайды.
Эмоциялық кедергілерге қорқу кедергісі, кӛре алмаушылық кедергісі, ұялу мен кінәлі сезіну кедергісі, ашу кедергісі, жирену кедергісі не жек кӛру кедегісі жатады. Моральды тұрақтылығы ұлт менталитетіне тікелей қатысты. Бұл кейде араласу үшін үлкен кедергі болуы мүмкін. Бұл жеке адамға қатысты емес, әдетте, кӛзқарастар, жүйесіне кіреді. Оларды тереңдеу түсіну керек. Бұрыннан әңгімелесу шарттары оның нәтижесіне әсер ететінін байқаған. Шу, ұялу, қапалану және нашар жарық (қараңғылау) іскерлік қарым-қатынасқа жарамайды. Тәжірибие кӛрсеткендей адамға кӛптеген жағдайда ӛзінің негізгі ойымен сезімін кӛрсету үшін 4000-дай сӛз жетеді. Бірақ, әрқайсымыз дүниені түрліше қабылдауын есепке алсақ, осыны айтқанымызда әртүрлі сӛздер қолданамыз, яғни кӛргенімізді, сенгенімізді немесе сезетінімізді кӛрсететін сӛздер. Осыған сәйкес әрқайсысымызда ана тілі шараларында ең кӛп қолданылады. Пайдаланатын және ұнататын сӛздерден тұратын ӛзінің базалық сӛздігі бар немесе психологтар айтуынша ӛзінің жетекшілігін кұру.Мысалға, кестеде визуал, аудиал және кинестетика сӛздіктерінен алынған кейбір сӛздер мысалдары кӛрсетілген. Әртүрлі базалық сӛздіктердің кейбір типтік сӛздері карау есту түйсіну кӛру тыңдау сынап кӛру бакылау дыбыс, үн сезу анық,жарық дыбыстау, үн шығару қолайлы бейне екшн, рең тиіс Аңғару,байқау тембр ұстау Кӛріп алу сыңғырлаған алу «Ӛз» тілінді қолдану басқа базалық сӛздіктердің сӛздерін
қолданбауды кӛрсетпейді, бірақ кӛптеген тең жағдайларда біріншісі –кӛбінесе негізгі болып қала береді. Бұл кейде қарым-қатынастағы кедергі болып табылады.ол тек түсінбеушілікті ғана емес, сонымен қатар саналы
қарым- қатынаста кедергі жасайды. Сіздің әңгімелесіп тұрған адамның кім екенін нақты білу үшін ілтипатпен бақылау керек. Алдында айтылғандай, сӛзден басқа осы туралы кӛзқарас айту мүмкін. Ойлау қабілеттілігі әртүрлі адамдар арасында кӛбінесе қарым-қатынаста логикалық барьер пайда болады, ал адам синтезге, анализге, абстракцияға және қарым-қатынасқа әртүрлі қабілет тәуелді болады.
3 Діни бағдар
Бүгінгі күні кӛптеген адамдар ӛмірінде дін кӛп орын алып жатыр. Оны іскерлік қарым-қатынаста да қарастырған жӛн. Бірақ, діннің нақты ерекшеліктерін білмей бірнәрсе толық та нақты істеуге мүмкіндік жоқ. Дүние жүзінде қазіргі уақытта кең жайылған үш дін бар: хрестиан, будда, ислам. Дүние жүзінде кең тараған және дамыған діндердің бірі – хрестиан діні. Күнә барлық адамды құдай алдында тең қылады. Иисус Христос ӛзінің азапты ӛлімімен адамзаттың барлық күнәсін жойып, құтқаруға жол ашты. Христиан дінінің барлық континентте кездескенімен, ол негізінен Батыстың діні, бірақ түбірі Ежелгі Шығыс мәдениетінде жатыр. Христиан дінінде үш негізгі бағыты бар: православие, католицизм және протестантизм, олардың әрқайсысында ӛз ерекшеліктері бар. Православиалықтар мейрамдарға кӛп кӛңіл бӛледі. Қадірлі мейрамдардың бірі – «Пасха» болып табылады. Ол ай мен күннің теңелуімен, ай толуынан кейін бірінші жексенбі күні тойланады. Құдайға мінәжәт ету кезінде олар тұрып тұрады. Шіркеуде музыкалық безендіру жоқ. Пірадар және сенушілер ән айтады. Метрополитет немесе аркей бар болса, оның рұқсатын алып немесе крестпен сыйыну арқылы рұқсат алады. Обряд кезінде арнайы прогфорамен палитра – ыдыстағы қызыл
шарап ішіледі. Католиктік сену – құдай анаға, Дева Марияға – Иса пайғамбардың анасына аса мінәжәтпен қаралады. Шіркеу қоғамына қабылдану профирмация деп аталады. Оған 12-ге дейінгі балалар барады. Ол тұщы наннан жасалған просфора кіші құпиялылығынан басталады. Протентантизм - шіркеуге сенбейді, пірлі тұлғасын жоғарылатқан. Мінәжат үйлері алтарь, икона, мүсін, қоңырауға, әдемі жинастыруға ие емес. Құдайға құлшылығы тек Інжілді оқумен сипатталады. 7 қасиеттен тек шоқынумен тазалану қадірленеді. Протестанттарда міндет орындау құдай алдында басты парыз болып табылады. Аса билік, сұлулық, байлық, шексіз пайдалану қалыптасады.Ол бірнеше тармаққа ие: Лютерандық (Евангелийлік шіркеу) – Германия, Швеция, Дания, Норвегия,Финляндия жэне АҚШ-та таралған. Ағылшындығы – Англияда, Шотландияда, Үндістанда, Пакистанда, Канадада, АҚШ пен Австралияда кең тараған. Кальвинизм – Францияда, Англияда, Шотландияда, Венгрияда, Чехияда, Нидерландыда, АҚШ-та, Канадада және Австралияда тараған. Баптизм Балтика маңы елдерінде, АҚШ, Украина мен бұрын Ресейде таралған. Адвентизм және елушақтылық Еуропа мен АҚШ орын алады және Ресейде кездеседі. Ең ескі және жан-жақты әлемдік дін будда діні болып табылады. Ол Индиядағы кастолық жүйеге қарсы болып пайда болды. Осы дін танудың ӛзіндік символы, атақты тілші Всеволод Овчинниковтың айтуы бойынша, себеп оған «ӛмір ағымы» бүгінгі күн кешегі күннің қорытындысы және ертеңгі күннің себепшісі. Ол жандардың бірінен екіншісіне берілуінен де байқалады. Егер адам бақытты болмаса, ол алдыңғы ӛмірінің күнәсін ӛтеп жатыр делінген. Будданы оқуда 4 шындық жатыр: ӛмір қайғыға толы, оның себебі арманның орындалмауы, қайғыдан құтылу үшін армандарынан да құтылу керек, армандарынан құтылу үшін 8 сатыдан тұратын жолды ӛту керек. Ӛз кӛзқарасыңды, сӛздеріңді, қылықтарыңды, талпынысыңды, оймен еркіндігінді жақсарту керек. Осы сегіз сатыны ӛткендер Будизм адамды ӛзін-ӛзі тануға, салмақтылыққа шақырады. Буддалықтардың айтуы бойынша әрбір адам будда, бірақ оны бәрі біле бермейді. Буддалық оқу құдай туралы емес, онда намаз оқу жоқ. Ал оның орнын медитация алады, олар ӛзіндік іс-әрекеттер жасайды, ол адамның назарын жақсартады, ойын қалыпқа келтіреді. Ислам ол әлемге кеңінен таралған үш діннің бірі болып табылады. Оның маңызды құрылымының бірі шариғат, оның ӛзіндік талаптары мен нұсқаулары бар, әр мүсылманның ӛмірін түзетіп отырады. Дін ұстанушының әрбір қимылдары бес түрге белінеді: талап етілетін, еркіндік, қалауы бойынша, қалаусыз, рұқсат етілмейтін.
І. Дауыс шығарып, сыртқа айту «Алладан басқа тәңірі жоқ, Мұхаммед оның елшісі».
2. Күнделікті бес уақыт намаз. Бірінші рет- таңертең таң атып, күн шыққанға дейін. Екіншісі – түсте, үшіншісі – тәуліктің 2 жартысында күн батқанға дейін. Тӛртіншісі – күн батқанда, бесіншісі – түн алдында. Әр намаз сайын дәрет алу керек. Жұма – барлық намаз оқитын адамдардың мешітте жиналып, намаз оқитын күні.
З.Рамазан айында ауыз бекіту, бүл ай ішінде таңертеннен қараңғы батқанға дейін тамақ, су ішуге, темекі шегуге тыйым салынады. Ауру қарт адамдар, балалар және жүкті әйелдер ауыз бекітуден босатылады.
4. 3екет – шариғатта керсетілген мӛлшердегі міндетті түрде тӛленетін салық.
5. Қажылық – Хиджаздағы қасиетті орындарды, Меккеге барып келген адам. Бұл барлығына міндетті емес, ол адамның материалдық жағдайына, денсаулығына байланысты.
Діни мерекелердің ішінде ораза айт, құрбан айт, «мәуліт тойы» ерекше орын алады. Жұма – мұсылмандардың демалыс күні. Мұсылмандарда ертеден сауданы ӛте жоғары бағалап, оны ӛнерімен сабақтастырған, ал саудагерлерді ақылды, жан-жақты адамдар деп есептеген. Міндеттеріне қарамастан оқытушыларда белгілі бір діни наным-сенімдер болу керек. Діни нанымға сенетіндер қатарына жататындықтан, дінге басқа кӛзқарастағы адамдарғада бірдей қарау керек. Бұл адамдар бір жағынан адамның калыптасуын, моральды құндылықтарының сақталып қалуын қолдаса, екінші жағынан жерленген адамдар туралы, о дүниеге ешкім барып келмегендіктен, олардың сенімсіздігін тудырады. Ал, кез-келген діни қиял-ғажайыпқа қазіргі кезеңнің жетістіктерімен ғана емес, белгілі бір ұқыптылықпен Хаббар Гринаның сӛздерін еске алып, сену керек «Қиял-ғажайып – адамның айтқаны мен бірақ ешкім кӛрмеген біреулерден естілген оқиға». Біздің арамызда құдайға деген қарым-қатынасты әлі де анықтай алмаған адамдар бар.Олар жайында ӛз заманында О.Бальзак былай деген: «Құдайға күмән келтіру – оған сену». Бұл адамдарда түсінушілікті және ӛз ойларындағы сыйластыққа еңбектері сіңді.
Ескілік ортадағы діни аспектіге қорытынды жасай отырып, мынадай қорытынды жасауға болады: жақсы дінге деген керемет кӛзқарастағы адамдармен бәсекелесудің қажеті жоқ. «Шындықты ешкім жалдамаған» деген неміс мақалын ұмытпағанымыз абзал.
