- •Тіл біліміндегі басты бағыттар мен типтік қатынастар
- •Структуралық тіл білімі, мектептері, өкілдері, зерттелу барысы
- •Антропоцентристік тіл білімі, мектептері, өкілдері, зерттелу барысы
- •Салыстырмалы-тарихи тіл білімі, мектептері, өкілдері, зерттелу барысы
- •Антропоцентристік лингвистика ғылымының әлемдік тіл біліміндегі зерттелу тарихы
- •Антропоцентристік лингвистика ғылымының орыс тіл біліміндегі зерттелу тарихы
- •Антропоцентристік лингвистика ғылымының қазақ тіл біліміндегі зерттелу тарихы
- •Когнитивтік лингвистика ғылымының зерттелу тарихы
- •Антропоцентристік лингвистиканың салалары
- •Антропоцентристік лингвистика және в. Фон Гумбольдт
- •Шетел және орыс тіл біліміндегі когнитивтік лингвистика ғылымының зерттелуі
- •Қазақ тіл білімінде когнитивтік лингвистика ғылымының зерттелуі
- •А.Байтұрсынов зерттеулеріндегі таным категориясы
- •Қ.Жұбанов зерттеулеріндегі таным категориясы
- •С.Аманжолов зерттеулеріндегі таным категориясы
- •Когнитивтік лингвистика ғылымының зерттеу объектісі, пәні, мақсаты мен міндеттері
- •Концепт және ұғым мәселесі
- •Макро және микро, аралық концептілер
- •Концептілік өріс немесе концептілер аясы
- •Фрейм және сценарий
- •Скрипт және гешталът
- •Символ, эмоция, стеротип. ))))) Символ стереотип, эмоция
- •Концептуалды метафора
- •31. Лингомадениеттанымдык аспектдегі концепт мәселесі ,,,,,,32. Психолингвистикалық аспектідегі концепт мәселесі ))))екеуи бир нарсени оку!!!!!
- •33 Сурак лингвокогнитивтік аспектідегі концепт мәселесі.
- •34Сурақ концепт типтері
- •35. Дүние бейнесі
- •37)) Дуниенің карабайыр бейнесі
- •38))))) Дуниенің гылыми бейнесі
- •39))) Ойлау және таным процестерінің бейнесі
- •40)))))Сана мен тілдің бейнесі
- •41))))))) Тіл мен сөйлеу әрекеті
- •42 Сураккккккккккккккккккккккккккккккк
- •43))))) Тілдік, логикалық, когнитивтік модельдер туралы тусиник
- •44)))) Когнитивтік лексика және Когнитивтік семантика –
- •45))))))Адам танымын калыптастырушы факторлар
- •46 Сураккккккккккккккккккккккккккккк
- •47)) Тілдің қатысымдық қызметі
- •48 Тілдің мұрагерлік қызметі
- •49)))))) Тілдің танымдық қызметі
- •50 Сурак
- •51 Сурак
- •52Ұлттық таным
- •54 Сурак
- •7Қара қазан жыры
Фрейм және сценарий
Концептілік құрылымдардың бір типі – фрейм. Фреймдердің негізінде ақын-жыраулар поэзиясындағы ғалам туралы ақпаратты көптеп алуға болады. Фрейм ұғымы лингвистика ғылымына жасанды ақыл-ойдың лингвистикаға қатысы жоқ ғылым саласынан енгендігі туралы мәлімет ғылыми айналымда кеңінен қолданыс тапқан. Фреймдер жөнінде сүбелі еңбек жазған М.Минский фреймдерді екі жікке бөледі: статикалық фреймдер және динамикалық фреймдер. Ғалымның мұндай жіктеуін ғылымда әркім әр түрлі түсініп жүр. Және де ғалым ғалам жайлы ақпараттарды фрейм-сценарийлердің жәрдемімен құру керектігін сөз етеді. «Фрейм – сценарий белгілі бір іс-әрекет, оқиғаға тиісті элементтердің типтік құрылымы болып табылады» – дегенді айтады [67,132б.]. А.П.Бабушкин фреймдерді ойсурет концепт, схема концепт деп екіге бөледі, сонымен бірге фрейм ұғымының арғы жағында архисемелардың тұрғанын ескерте келе, когнитивтік лингвистика ғылымының категориясы концептілердің түрлері туралы ғалым ойын былайша өрбітеді: «Типы концептов – это способы интериозирования разных по внешнему характеру образов, предметов объективной действительности для всего человечества» [63,с.222]. Фрейм – адам санасындағы белгілі бір стеротиптерді жағдайдың көрініс табуы және сол жағдайға байланысты білім қорын жинақтаушы ақпаратты құрылым. Фрейм – нақты заттардың беретін қасиеттері мен қатынастары туралы белгілі ситуациялардың беретін белгінің адам санасындағы когнитивтік құрылымы [75,23б.]. Сонымен фреймдер дегеніміз – ғалам туралы адам түсінігінің шоғырланған қорын белгілі бір ретке келтірумен қатар, адам санасындағы белгілі бір модель түрінде көрініс табатын когнитивтік бірлік. Когнитивтік тіл білімінде фреймнің қолданылу өрісі өте ауқымды. Фреймдер адам танымының көркем мәтінде, фразеологизмдерде, поэтикалық образды сөздерде, мақал-мәтелдерде бейнеленген кескіндемесінің құрылымын түсіндіруде жиі пайдаланылады. «Фрейм белгілі бір оқиғаны бейнелесе, сценарий әрекетті бейнелейді» , сценарий – оқиғалы форма.
Схема және ойсурет
Схема концепт. Кеңістік семалар, өлшем семалар кескіндеме концепті объективтендіреді: таң, көкжиек, орман, өзен, т.б. (геометриялы фигураларға ұқсас). Концепт схема – концептінің бұл түрі жазықтық, кеңістік, биіктік семаларының объективтенуі арқылы жасалады» – деп таниды. Сонымен бірге зерттеуші фрейм концептілер, (фразеологиялық бірліктерді), логикалық ұғымдық – концепт деген түрлерін де көрсетеді. Зерттеуші фразеологиялық концептілерді деректі номинациямен және абстракті номинациямен байланыстырып екі топқа бөліп былайша түсініктеме береді: «Деректі номинациямен байланысты фразеологиялық концептілердің бұл түрінде ұжымдық сипат басым болады. Лингвомәдени қоғамдастық мүшелерінің когнитивтік санасында концептілік құрылымдар ұқсас, инвариант дәлме-дәл болып келеді. Ал абстракты номинациямен байланысты фразеологиялық концептілерде индивидуальды сипат басым болады. Бұлар көбіне моральдық адамгершілік, этикалық нормамен, ұлттың дәстүрімен байланысты болып келеді» – деп концептілердің құрылымдары жөнінде өз тұжырымын жасайды, схема – сызбалы форма, ойсурет – бейнелі форма деп танылады.