Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
иит шпор.docx
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
8 Мб
Скачать
☆

2.Кездейсоқтық қателіктерді табудың ықтималдық теория- сын қолдану жолы, Стьюденттің коэффициенті.

Өлшеу қателіктерін үш топқа бөлуге болады: тұрпайы, жүйелік және кездейсоктық қателіктер. Кездейсоқтық қателіктер жүйелік емес сипатты болып келеді және орта шамадан бір немесе басқа жағына ауытқулардан көрінеді және кез келген өлшеумен қоса жүреді. Әр уақытта жүйелік қателікпен бірге кездейсоқтық қателіктерде болады. Сондықтан өлшеудің абсолюттік қателігі:

Кездейсоқ қателіктің таралу заңын пайдаланған кезде қателіктің ықтималдығы жататын сенімді аралықты табу керек. Егер өлшеу саны  шамасында болса, сенімді аралық үшін Стьюденттің коэф- фициенттерін пайдаланған қолай- лы. Қабылданған сенімді аралық пен өлшеу санына байланысты Стьюденттің коэффициенттерін мағлұматнамалардан табуға бола- ды. 

3.Берілгені:

Табу керек: орта мәні (UОР) ;

орта түзетілген мәні (UОТ) ;

әрекеттік мәні (UӘР) .

Шешуі: UОР=0; UОТ= Um\2

UӘР= Um\

21 Билет

1. Тұрақты токтың көпірлік схемасы. Оның жұмыс істеу принципі және тепе-теңдік шарттары.

Дәлдік өлшеу кезінде тұрақты токты көпірлік сұлбаны қолданады. Жасауға оңай және өлшеуге жеңіл болып даралық көпірлік сұлбасы жатады, ол барлық белгілі өлшеуіш көпір сұлбаларының негізі болып саналады. Көпірлік сұлбада салыстыру әдісі қолданады. Салыстыру әдісі нолдік әдіс дифференциалдық өлшеу әдісі, өлшеу кезінде өлшенетін шама мен белгілі мәннің шамасының айырмашылығы нолге тең болу керек. Салыстыру әдіс компенсаторларда, өлшеуіш көпірлік сұлбаларда не оның өзгертілген түрі «іздеуші салыстырмалы әдісі» деген атпен автоматтық аспаптарда қолданады.

8.3 суретте тепе-теңдік кезінде көпірлік сұлба көрсетілген, мұнда гальванометрдің қосылымында ток нольге тең (I=0), ал көпірлік сұлбаның иықтарындағы кедергі үшін мынандай қарым-қатынас заңды RX/R2 = R3/R4. (8.5) Нақтылай айтқанда, гальванометр қосылымындағы ток нольге дейін төмендей алмайды, себебі гальванометр қанша сезімтал болсада, аз токты сезе алмайды. Сондықтан мынандай сұрақ туады: гальванометр Rx қанша шамаға өзгергенін сезе алады? Бұл гальванометрдің сезімталдығына байланысты.

RX – өлшейтін кедергі; R3 – өзгеретін үлгілі кедергі; R3, R4 – тұрақты үлгілі кедергілер; R5 – гальванометрдің ішкі кедергісі; Ri – кернеудің көзінің ішкі кедергісі; E – кернеудің көзі. 8.3 сурет – Даралық көпір сұлбасы

Гальванометрдің өлшейтін ең кіші мәні болып min= RX/RX/min (8.6) саналады. Мұнда RХ – кедергінің өлшейтін мәні; RХ – осы кедергінің өзгеру шамасы. Метрологияда бекітілген, бұл мән гальванометр арқылы өтетін токқа тең, егер ол гальванометрдің тілшігін бір бөлістің 1/10 үлесіне бұра алса l5min=Ci/10, (8.7) мұнда C1 – бір бөліс (нолден не оң жақта, не сол жақта). 8.5 теңдеуден белгісіз кедергіні табуға болады RX=R2*R3 /R4. (8.8) Көпірлік сұлбаның ең қолайлы сезімталдығының мәні қандай болу керек, соны қарастырайық.

Гальванометр қолданатын даралық өлшеуіш көпір сұлбалардың өлшеу аумағы: 0,1 Ом - 106 Ом дейін. Практикада реохордтық және декадалық дара көпір сұлбалары қолданады. Реохордтық өлшеуіш көпір сұлбаларының ыйықтарында үлгілі кедергімен реохорд қолданады. Бұл кезде үлгілі кедергі әруақытта тұрақты мәнде болады. Көпір сұлбасының екі иығындағы R3 және R4 кедергілер біркелкі кедергілі сымнан жасалады. Индикатордың бір қыспағы көпір сұлбасының теңдігін жасау үшін кедергілі сымның үстімен қозғалып отырады (8.4 суретті қара)

Қозғалқыш қыспақтың орны өлшеуіш көпірлік сұлбаның иықтарының қатынасын көрсетеді. b= (8.10) Белгісіз кедергінің мәні Rx осы қатынасымен үлгілі кедергінің мәнін көбейткенде табылады RX=bRN.

2 Кернеуді және токты өлшеуге арналған масштабтық түрлендіргіштер. Схемасы және қателіктері.

Үлкен тұрақты токтарды, мысалы 200-500 кА, өлшеу аллюминдерді электролиздеу құрылғыларында қолданады. Жоғары тұрақты кернеуді (800...3000В) өлшеу жылжымалы электр көліктерінің қосалқы станцияларына қажет. Үлкен токтарды не жоғары кернеулерді өлшеу өлшемдік кедергілердің (шунттар, қосымша кедергілер не кернеуді бөлгіштер) арқасында масштабтық түрлендіру әдістерімен шешіледі. Үлкен токтарды өлшеу өлшенетін токтың өлшемдік кедергіден өткенде кернеудің түсу шамасын өлшеуге негізделген. Бұл жағдайда өлшемдік кедергілер манганиннен жасалған шунттар түрінде жұмыс істейді (5.1 суретті қара). 5.1 суретте көрсетілген: а) шунтпен токты өлшеу сұлбасы; б) шунттың электр сұлбасы. Мұндай сұлбаны өлшейтін токтың тізбегіне Т1 және Т2 токтық қыспақ арқылы қосылады, ал кернеудің түсуі П1 және П2 потенциалдық қыспақтар арқылы өлшенеді.

Шунттың метрологиялық параметрлері: 1) Шунттың номинальдық тогы – Iшн (1А....7.5кА). 2) Шунттан Iшн тогы өткенде кернеудің номинальдық түсуі Uшн (50, 60, 75, 100 мВ). 3) Шунттың дәлдік класы (0,01; 0,02; 0,05; 0,1; 0,2; 0,5). (5.1) мұнда Rшд – жасалып шыққаннан кейінгі шунттың кедергісі. Шунттың кедергісі номинальдық мәндер арқылы табылады Rшн=Uшн/Iшн. (5.2) Өлшеуіш механизм ретінде магнитэлектрлік аспап қолданылады, оның номинальдық токтары Iан=1мА,...,100мА, ал ішкі кедергісі Rа. Сондықтан шунттың кедергісі мына формуламен табылады Rш=Ra/ (n-1), (5.3) мұнда n=I/Iан – шунтталу коэффициенті. Сонда өлшенетін токтың шамасы I= (1+ Ra / Rш )·Iан. (5.4) Егер токтың күші 7,5 кА асса оны өлшеу үшін шунттарды параллельдік қосу әдісі қолданады (5.2 суретті қара). Бұл сұлба үшін (5.5)

Жоғары мәнді кернеу қосымша резистор арқылы өлшенеді (5.3 суретті қара).

Қосымша резисторлар магазиннен жасалады және олардың формасы әртүрлі болады: өзек түрлі, таспа, қиықша, орауыш, шығыршық түрде. Олар қорғауыш қорапқа орналасады. Олар үшін келесі метрологиялық сипаттамалар бекітілген: 1) Номиналдық кернеу, URH, (300-3000)В. 2) Номиналдық ток, IRH, (3...30 мА). 3) Дәлдік классы, γ (0,1; 0.2; 0.5; 1.0; 1.5%). Қосымша резистордың мәнін табу үшін мына формуланы қолданады: Rқ=Ra(m-1), (5.6) мұнда m=U /Uан =U/IанRа – бөлу коэффициенті.

Қосымша резисторы бар және 220 В жоғары кернеуді өлшейтін вольтметрлердің қорабы қызыл түспен боялады, онан кейін оператордан алыс жерге орналастырады. Токты амперметрмен не кернеуді вольтметрмен өлшегенде әдістемелік қателіктер болуы мүмкін.

5.4 а суретінде көрсетілген электр тізбегіндегі ток күшінің шын мәні Ом заңымен табылады I=U/R. (5.7) Бұл тізбекке амперметрді қосқан токтың мәні өзгереді. I1=U /(R+Ra). (5.8) Бұл жағдай әдістемелік қателік пайда болуға әкеліп соғады: а) абсолюттік – Δәқ=U/(R+Ra )-U/R=-(URa)/R(R+Ra); (5.9) ә) салыстырмалы – δәқ=Δэқ/(U/R)=-Ra/(R+Ra)=-1/ (1+R/Ra). (5.10)

3) Берілгені:

Табу керек: орта мәні (UОР) ; UОР=Uот=Um/2

орта түзетілген мәні (UОТ) ;

әрекеттік мәні (UӘР) . UӘР=Um/

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]