5 Билет

1) Шунттар. Арналуы. Метрологиялық сипаттамалары.

Шунт (ағылш. shunтемпературасы ӘС – тармақталу) – өлшеу техникасында ток күшін, қуатты, энергияны өлшеу шегін кеңейту мақсатында электр өлшеуіш приборға параллель жалғанатын электрлік кедергі. Ол өлшеуіш прибор арқылы өлшенбекші токты түгелдей өткізу тиімсіз (не қиындық келтірген жағдайда) болғанда пайдаланылады.

,

мұндағы - амперметрдің ішкі кедергісі.

2) Цифрлық аспаптардағы аналогтық сигналдарды дискреттеу тәсілі.

Егер ақпараттық параметр бірнеше бекітілген шамада болса, бұл сигналды дискреттелген не кванталған деп атайды. Квантталу Тр1 – түрлендіргіштің арқасында жасалады, сонда өлшейтін сигнал t уақыт аралығында әртүрлі деңгейде дискреттеледі (7.2 сурет).

7.2 Сурет – Уақытпен кванттау және деңгеймен дискреттеу

7.2-суретте көрсетілгендей аналогтық сигнал U(t) уақыт бойынша бірінен кейін бірі болатын дискреттелген шамалармен U_i (t_i) ауыстырылады. Цифрлық өлшеуіш аспап ақпаратты тек қана дискреттелген уақыт кезінде сезе алады. Бұл уақыттың кезі басқару құрылғысы арқылы белгіленеді. Енді алынған дискретті сигналды (тұрақты кернеу) аралық (промежуточный) параметрге түрлендіру керек. Бұл параметр ретінде Т_жа уақыт аралығы алынған, мұны жүйелік, аралық деп атайды. Бұл аралыққа қоятын міндет, ол әр уақытта өлшейтін кернеуге пропорционал болу керек.

3) Берілгені: жиілігі 100Гц, ұзақтығы 100 мкс төртбұрышты импульстар берілген. Импульстық вольтметрмен өлшегенде оның амплитудасы 1в.

Табу керек: ортаквадраттық (әрекеттік) мәнін.

6-Билет

1) Қосымша резистор. Арналуы. Метрологиялық сипаттамалары.

Қосымша кедергілер тізбектегі ток кушін төмендетуге арналған. Себебі үлкен ток күшінде өлшеу аспаптары жумыс істемей қалады.

Қосымша резисторлар манганиннен жасалады және олардың формасы әртүрлі болады: өзек түрлі, таспа, қиықша, орауыш, шығыршық түрде. Олар қорғауыш қорабқа орналасады.

Олар үшін келесі метрологиялық сипаттамалар бекітілген:

1. Номиналдық кернеу, URH, (300-3000)В.

2. Номиналдық ток, IRH, (3...30мА).

3. Дәлдік классы, γ (0,1; 0.2; 0.5; 1.0; 1.5%).

Қосымша резистордың мәнін табу үшін мына формуланы қолданады

Rқ=Ra(m-1)

мұнда m=U /U_ан =U/I_анR_а – бөлу коэффициенті.

2) Винаның өлшеуіш көпір схемасы, арналуы, тепе-теңдік теңдеуі, құраушы элементтері. Айнымалы токтың өлшеуіш көпір сұлбасы ретінде Вина мен Шерингтің өлшеуіш сұлбалары қолданылады.

Винаның схемасында өлшейтін объект (C_x, tgδ_c) пен салыстыру сұлбасы бір тізбекте орналасады, сонан кейін оларға параллель түрде кернеуді бөлгіш ретінде R₃ және R₄ екі кедергі жалғастырылады (9.3 сурет).

9.3 Сурет – Винаның өлшеуіш көпір сұлбасы:

а) бір тізбекті шығынды қарымталау;

 б) параллелдік шығынды қарымталау

Көпірлік сұлбаның бір иығында шығыны аз үлгілі конденсатор C_N мен фаза деңгейлейтін кедергі R_N орналасады.

Екі сұлбада жиілікке байланыссыз сыйымдылық және конденсатордың шығындық кедергісін табамыз

;  .                     (9.7)

Егер кернеудің жиілігі белгілі болса шығындану коэффициентін табамыз: бір тізбектік орын басу сұлбасы үшін

tgδ_c=ωC_NR_N                                                       (9.8)

параллелдік орын басу сұлбасы үшін

tgδ_c=1/( ωC_NR_N).                                       (9.9)