- •1 Тақырып. Әлеуметтік – экономикалық жоспарлау теориясының пәні
- •1.1 Жоспарлаудың мәні мен объективті қажеттілігі
- •1.2 Жоспарлау әдіснамасының қалыптасуындағы экономикалық заңдар жүйесінің ролі
- •1.3 Жоспарлау әдіснамасының негізгі элементтері
- •Бақылауға арналған сұрақтар
- •2 Тақырып Әлеуметтік – экономикалық жоспарлаудың жүйесі
- •2.1. Жоспарлаудың салалық және аймақтық обьектілері
- •2.2. Жоспарлаудың негізгі қағидаларының мәні мен өсіңкілігі
- •3 Тақырып. Әлеуметтік – экономикалық жоспарлаудың әдістемесі
- •3.1 Экономикалық жоспарлаудың түйсіктік әдістері
- •Бақылауға арналған сұрақтар
- •3.2 Экономикалық жоспарлаудың нысандандырылған әдістері
- •3.3 Жоспарлаудың бағдарламалы мақсаттық әдісі экономикалық талдау әдісі
- •3.4 Математика экономикалық әдістер. Нормативтік әдіс.
- •3.5 Әзірленетін жоспарлар көрсеткіштердің жүйесі
- •Бақылауға арналған сұрақтар
- •4 Тақырып Әлеуметтік – экономикалық жоспарлаудың құрылымы
- •4.1 Экономикалық өсу қарқындары және оларды жоспарлау негіздері
- •4.3 Экономиканың ұтымды құрылымын жоспарлау
- •5 Тақырып. Шет елдердегі әлеуметтік – экономикалық жоспарлау
- •5.1. Нарық экономикасы дамыған елдердегі жоспарлау ерекшеліктері
- •5.2. Шығыс Европа және Оңтүстік Шығыс Азия елдеріндегі жоспарлау тәжірибесі
- •5.3. Посткеңестік республикалардағы жоспарлаудың қалыптасуы
- •6 Тақырып. Жоспарларды әзірлеуді ұйымдастыру және оларды орындауды қамтамасыз ету әдістері
- •6.1 Объектісінің деңгейіне байланысты жоспарлауды ұйымдастыру ерекшеліктері
- •6.2 Жалпы экономикалық, салалық басқару органдары
- •6.3 Жоспарлау мен басқарудың аймақтық органдары
- •6.4.Шаруашылық жүргізуші субъектілердің жоспарлық органдары
- •Бақылауға арналған сұрақтар
- •7 Тақырып. Мемлекеттің сыртқы экономикалық қызметін жоспарлау
- •7.1 Халықаралық сауданың өсуі,өндірістің интернационалдануы мен экономиканың жаһандануы жағдайында сыртқы экономикалық байланыстарды жоспарлау
- •7.2 Халықаралық валюта-экономикалық қатынастардың дамуын мемлекеттік реттеудегі жоспарлаудың рөлі
- •8 Тақырып. Әлеуметтік инфроқұрылым салаларының дамуын жоспарлау
- •8.1 Әлеуметтік өріс: тұрғын үй-комуникалдық шаруашылық, халлыққа мәдени-тұрмыстық және сауда қызметін көрсету – салаларының негізгі көрсеткіштерінің ерекшеліктері
- •8.2 Денсаулық сақтау мен білім беру салаларының негізгі көрсеткіштер жүйесі
- •9 Тақырып. Ғтп пен мемлекеттің инновациялық саясатты жүзеге асыруын жоспарлау.
- •9.1 Ғылыми-техникалық прогрестің негізгі бағыттары және жоспарлауда оларды есепке алу
- •9.2 Ғтп көрсеткіштер жүйесі және жоспарларды әзірлеу әдіснамасы
- •9.3 Мемлекеттің инновациялық саясатын жүзеге асыру механизмдері мен жоспарлық негіздері
- •Бақылауға арналған сұрақтар
- •10 Тақырып. Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын жоспарлау
- •10.1 Жоспарлау мемлекеттік аймақтық саясатын жүзеге асырудың басты механизмі ретінде
- •10.2 Аймақтардың экономикалық даму жоспарларының орындалуын қамтамасыз етудің әкімшілік жене экономикалық механизмдері
- •11 Тақырып. Мемлекеттің табиғатты қорғау қызметін жоспарлау
- •11.1 Мемлекеттің табиғатты қорғау қызметін жоспарлаудың әдіснамалық негіздері
- •11.2 Табиғат қорғау шараларын жоспарлы жүзеге асыру мен табиғатты ұтымды пайдаланудың экономикалық және әлеуметтік тиімділігі
- •12 Тақырып. Еңбек ресурстарын ұтымды пайдалану мен халықтың тұрмыс деңгейін жоспарлау
- •12.1 Жұмыс күшіне қажеттілік пен оның ұсынысын жоспарлау
- •12.2 Мемлекеттің әлеуметтік саясатының динамикалығы және оны жүзеге асырудағы жоспарлардың рөлі
- •12.3 Халықтың тұрмыс деңгейін жоспарлаудағы әлеуметтік нормативтер мен ең төменгі тұтыну бюджетінің ролі
- •15 Тақырып. Əлеуметтік-экономикалық дамудың орта мерзімді жоспарлары бюджеттік жоспарлаудың негізі ретінде
- •15.1 Мемлекеттік жəне жергілікті бюджеттерді əзірлеудің кезеңдері жəне негізгі мазмұны
- •15.2 Республикалық жəне жергілікті бюджеттердің жобалардың əзірлеу үшін негізгі көрсеткіштер мен басымдылықтарды анықтау
- •15.3 Жергілікті бюджеттердің жобасын мақұлдау.
5 Тақырып. Шет елдердегі әлеуметтік – экономикалық жоспарлау
Дәріс мақсаты: Шет елдердегі әлеуметтік – экономикалық жоспарлау тәжрибесін білу және оны Қазақстанда қолдану мүмкіндіктерін зерттеу.
Негізгі сұрақтары:
5.1. Нарық экономикасы дамыған елдердегі жоспарлау ерекшеліктері
5.2. Шығыс Европа және Оңтүстік Шығыс Азия елдеріндегі жоспарлау тәжірибесі
5.3. Посткеңестік республикалардағы жоспарлаудың қалыптасуы
5.1. Нарық экономикасы дамыған елдердегі жоспарлау ерекшеліктері
Экономикалық жоспарлау саласындағы әзірлемелер шет елдерде ХIХ ғасырдың соңғы ширегінде пайда болды. Олар зерттеушілердің солардың қолында бар статистикалық деректерді талдау негізінде негізгі өнімдерді өндірудің болашақ тенденцияларын анықтауға тырысуларымен байланысты болды. Болжаудың сол кездегі әдістері қатарларды сапалық талдау негізіндегі сарапшылық бағалау және қарапайым экстраполяция, яғни бұрынғы тенденцияларды болашаққа көшіру болды.
XXғ. басында экономикалық индикаторларды анықтауға алғашқы қадамдар жасалды. Мәселен, Дж.Брукмайер, 1911 ж. өзінде болжам үшін келесі көрсеткіштерлің үш хронологиялық қатарын пайдаланбақшы болды:банк несиелерінің индексі, акция бағаларының индексі, жалпы экономикалық белсенділік акциясы. Бұл көзқарас 20-шы жылдары Гарвард университетінің зерттеулерінде одан әрі дамытылды. Онда «А, В, С , гарвард қисықтары» пайдаланылды. А қисығы биржадағы бағалар қағаздар құнының индексі, В қисығы- банктердегі депозиттер шамасын, С қисығы-процент нормасын білдіреді. Индикаторлар ретінде нақ осы көрсеткіштерді таңдау негізінде циклдің айналу нүктесінің төңірегінде аталмыш көрсеткіштер ең алдымен, көрсетілген бірізділікпен экономикалық жағдайында өзгерісін тіркеуі тиіс деген түсінік жатты.
Шетелдегі жоспарлаудың дамуына одан шығу жолдарын іздеуге мәжбүр еткен 1929-1933 жж. дағдарыс түрткі болды.
30-шы жылдары шетелде алғаш рет макродеңгейіндегі жоспарлау пайда болды. Жоспарлар экономиканы реттеу жүйесінің қажетті элементіне айналады. Болжамдар «шығындар-шығару» үлгісінің, сызықтық бағдарламалаудың, жүйелі талдау үлгілерінің көмегімен және сарапшылық бағалау негізінде құрылатын.
5.2. Шығыс Европа және Оңтүстік Шығыс Азия елдеріндегі жоспарлау тәжірибесі
Жапониядағы жалпы мемлекеттік болжау мен жоспарлаудың ерекшелігі нарықтық экономиканы үкіметтік реттеу құралы ретінде әлеуметтік – экономикалық болжамдар, жоспарлар мен ғылыми – техникалық бағдарламалар жүйесін пайдалану болып табылады. Әлеуметтік – экономикалық үдерістерді жоспарлау сұрақтарымен үкімет жанынан құрылған Экономикалық кеңес, Экономикалық жоспарлау басқармасы, Сыртқы сауда және өнеркәсіп министрлігі (ССӨМ), Ғылым мен технология жөніндегі басқарма шұғылданады. Жапонияда индикативтік сипаттағы бесжылдық жоспар – бағдарламалар әзірленеді. Олар маңызды стратегиялық мақсаттар тұжырымдалған үкімет тапсырмасы бойынша әзірленеді. Жоспарлар экономика буындарын жалпы ұлттық мақсаттарға жетуге жұмылдыратын мемлекеттік бағдарламалардың жиынтығын білдірді. Жоспар – бағдарламалар, біріншіден, ұлттық экономика дамуының барынша мүмкін болатын жолдары туралы түсінік береді, екіншіден, үкімет пен іскер топтар ел ішінде және одан тысқарыда кездесуі мүмкін мәселелерді көрсетеді, үшіншіден, осы мәселелерді шешу жөніндегі ұсыныстарды негіздейді. Жоспарларды әзірлеу үшін статистикалық деректер, өнімнің бәсекеге қабілеттілігі, сұраныс пен ұсыныс зерттеледі. Осы деректердің негізінде әрбір сала мен елдің тұтастай экономикасы бойынша ғылыми талдау мен болжам жасалады. Ұсыныстарға сүйене отырып, әрбір корпорация өз стратегиясын әзірлейді.
Үкімет пен кәсіпкерлер әдетте жоспар – бағдарламалардың көптеген ұсыныстарын ескереді. Үкімет немесе іскер топтар жоспардың қандай да бір ережесіне қарсы қарсылық білдірген және Экономикалық жоспарлау басқармасы бұл қарсылықтардың негізделген екендігіне көзі жеткен жағдайларда, ол дереу құжатқа түзету енгізеді. Мұндай жоспарлауды Жапонияда бейімделгіш деп атау қабылданған.