- •1 Тақырып. Әлеуметтік – экономикалық жоспарлау теориясының пәні
- •1.1 Жоспарлаудың мәні мен объективті қажеттілігі
- •1.2 Жоспарлау әдіснамасының қалыптасуындағы экономикалық заңдар жүйесінің ролі
- •1.3 Жоспарлау әдіснамасының негізгі элементтері
- •Бақылауға арналған сұрақтар
- •2 Тақырып Әлеуметтік – экономикалық жоспарлаудың жүйесі
- •2.1. Жоспарлаудың салалық және аймақтық обьектілері
- •2.2. Жоспарлаудың негізгі қағидаларының мәні мен өсіңкілігі
- •3 Тақырып. Әлеуметтік – экономикалық жоспарлаудың әдістемесі
- •3.1 Экономикалық жоспарлаудың түйсіктік әдістері
- •Бақылауға арналған сұрақтар
- •3.2 Экономикалық жоспарлаудың нысандандырылған әдістері
- •3.3 Жоспарлаудың бағдарламалы мақсаттық әдісі экономикалық талдау әдісі
- •3.4 Математика экономикалық әдістер. Нормативтік әдіс.
- •3.5 Әзірленетін жоспарлар көрсеткіштердің жүйесі
- •Бақылауға арналған сұрақтар
- •4 Тақырып Әлеуметтік – экономикалық жоспарлаудың құрылымы
- •4.1 Экономикалық өсу қарқындары және оларды жоспарлау негіздері
- •4.3 Экономиканың ұтымды құрылымын жоспарлау
- •5 Тақырып. Шет елдердегі әлеуметтік – экономикалық жоспарлау
- •5.1. Нарық экономикасы дамыған елдердегі жоспарлау ерекшеліктері
- •5.2. Шығыс Европа және Оңтүстік Шығыс Азия елдеріндегі жоспарлау тәжірибесі
- •5.3. Посткеңестік республикалардағы жоспарлаудың қалыптасуы
- •6 Тақырып. Жоспарларды әзірлеуді ұйымдастыру және оларды орындауды қамтамасыз ету әдістері
- •6.1 Объектісінің деңгейіне байланысты жоспарлауды ұйымдастыру ерекшеліктері
- •6.2 Жалпы экономикалық, салалық басқару органдары
- •6.3 Жоспарлау мен басқарудың аймақтық органдары
- •6.4.Шаруашылық жүргізуші субъектілердің жоспарлық органдары
- •Бақылауға арналған сұрақтар
- •7 Тақырып. Мемлекеттің сыртқы экономикалық қызметін жоспарлау
- •7.1 Халықаралық сауданың өсуі,өндірістің интернационалдануы мен экономиканың жаһандануы жағдайында сыртқы экономикалық байланыстарды жоспарлау
- •7.2 Халықаралық валюта-экономикалық қатынастардың дамуын мемлекеттік реттеудегі жоспарлаудың рөлі
- •8 Тақырып. Әлеуметтік инфроқұрылым салаларының дамуын жоспарлау
- •8.1 Әлеуметтік өріс: тұрғын үй-комуникалдық шаруашылық, халлыққа мәдени-тұрмыстық және сауда қызметін көрсету – салаларының негізгі көрсеткіштерінің ерекшеліктері
- •8.2 Денсаулық сақтау мен білім беру салаларының негізгі көрсеткіштер жүйесі
- •9 Тақырып. Ғтп пен мемлекеттің инновациялық саясатты жүзеге асыруын жоспарлау.
- •9.1 Ғылыми-техникалық прогрестің негізгі бағыттары және жоспарлауда оларды есепке алу
- •9.2 Ғтп көрсеткіштер жүйесі және жоспарларды әзірлеу әдіснамасы
- •9.3 Мемлекеттің инновациялық саясатын жүзеге асыру механизмдері мен жоспарлық негіздері
- •Бақылауға арналған сұрақтар
- •10 Тақырып. Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын жоспарлау
- •10.1 Жоспарлау мемлекеттік аймақтық саясатын жүзеге асырудың басты механизмі ретінде
- •10.2 Аймақтардың экономикалық даму жоспарларының орындалуын қамтамасыз етудің әкімшілік жене экономикалық механизмдері
- •11 Тақырып. Мемлекеттің табиғатты қорғау қызметін жоспарлау
- •11.1 Мемлекеттің табиғатты қорғау қызметін жоспарлаудың әдіснамалық негіздері
- •11.2 Табиғат қорғау шараларын жоспарлы жүзеге асыру мен табиғатты ұтымды пайдаланудың экономикалық және әлеуметтік тиімділігі
- •12 Тақырып. Еңбек ресурстарын ұтымды пайдалану мен халықтың тұрмыс деңгейін жоспарлау
- •12.1 Жұмыс күшіне қажеттілік пен оның ұсынысын жоспарлау
- •12.2 Мемлекеттің әлеуметтік саясатының динамикалығы және оны жүзеге асырудағы жоспарлардың рөлі
- •12.3 Халықтың тұрмыс деңгейін жоспарлаудағы әлеуметтік нормативтер мен ең төменгі тұтыну бюджетінің ролі
- •15 Тақырып. Əлеуметтік-экономикалық дамудың орта мерзімді жоспарлары бюджеттік жоспарлаудың негізі ретінде
- •15.1 Мемлекеттік жəне жергілікті бюджеттерді əзірлеудің кезеңдері жəне негізгі мазмұны
- •15.2 Республикалық жəне жергілікті бюджеттердің жобалардың əзірлеу үшін негізгі көрсеткіштер мен басымдылықтарды анықтау
- •15.3 Жергілікті бюджеттердің жобасын мақұлдау.
5.3. Посткеңестік республикалардағы жоспарлаудың қалыптасуы
Өтпелі экономикалық үлгісі бар елдерде ТМД (Ресей, Украина және т.б.), Орталық Европа (Румыния, Венгрия және т.б.) елдері жатады. Нарықтық қатынастарға көшерде бұл мемлекеттерде көп нұсқалы, баламалы болжамдар, индикативтік жоспарлар әзірлеп, стратегия жасауға көңіл бөлінеді. Макроэкономикалық көрсеткіштерді болжау жөніндегі Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) әдістемелері енгізілуде. Экономикалық қызметті бағалау мен болжау үшін негіз макроэкономикалық статистика болып табылады. Ұлттық есеп жүйесіне(ҰЕЖ) көшу жүзеге асырылады. Салааралық және қаржы балансы ҰЕЖ-мен шоғырлануда.
Қаржы бағдарламалары мен қаржы саясатын әзірлеуге, сұранысты, инвестицияларды, құрылымдық өзгерістерді болжауға ерекше мән берілуде. Төлем балансын, бағаларды, валюталық бағамды, ақша-несиелік сектордағы жағдайды, мемлекеттік бюджетті қалыптастырудағы мемлекеттік операцияларды, инфляцияны болжауға негізгі мән берілуде. Төлем балансын болжау кезінде оның маңызды құраушылардың: экспорт пен импорттың;көлік (соның ішінде жүк және жолаушы), туризм, құрылыс, ағымдық трансферт(соның ішінде ізгілік көмек, ақша аударымдары және т.б.) қызметтердің ; капилалмен байланысты операциялардың (тікелей және қоржындық инвестициялар, несиелер және т.б.) – болжамдық есебі жүргізіледі.
Мемлекеттік операцияларды жоспарлау негізінен салықтық және салықтық емес түсімдер, сондай-ақ шығыстар бойынша болжамдық есептер жүргізуден тұрады. Пайдаланатын жоспарлау әдістерінің ішінен экстраполяцияны (трендік үлгілер), факторлық үлгілерді, салааралық баланс үлгілерін, сарапшылық бағалауды атап өткен жөн.
Бақылауға арналған сұрақтар
1.Шет елдерде экономиканы жоспарлау қай кезде пайда болды
2.Жапон мемлекетінде қай жоспарлау түрі қолданады
3.Франциядағы жоспарлау этаптары
4.Республикада ортамерзімді жоспар жасайтын ограндар
6.АҚШ-та жоспарлаудың ерекшіліктері
6 Тақырып. Жоспарларды әзірлеуді ұйымдастыру және оларды орындауды қамтамасыз ету әдістері
Дәріс мақсаты: Жоспарларды әзірлеуді ұйымдастыру және оларды орындауды қамтамасыз ету әдістерін меңгеру
Негізгі сұрақтары:
6.1 Объектісінің деңгейіне байланысты жоспарлауды ұйымдастыру ерекшеліктері
6.2 Жалпы экономикалық, салалық басқару органдары
6.3 Жоспарлау мен басқарудың аймақтық органдары
6.4 Шаруашылық жүргізуші субъектілердің жоспарлық органдары
6.1 Объектісінің деңгейіне байланысты жоспарлауды ұйымдастыру ерекшеліктері
Жоспарлауды ұйымдастыру халық шаруашылығын басқарудың барлық деңгейлеріндегі басқару органдарының жүйесін, олардың қызметін анықтауды, болжамдар мен жоспарларды әзірлеу тәртібін орнатуды, маңызды көрсеткіштерді орындаушыларға жеткізуді және олардың орындалуын қамтамасыз етуді ұйыдастыруды қамтиды.
Жоспарлауды ұйымдастырудың ғылыми негіздері қағидалар, яғни талаптар, негізін қалаушы ережелер, болып табылады. Директивтік жоспарлау жағдайында демократиялық централизм қағидасы басты болды. Тұтастай елдің, оның салалары мен аймақтарының әлеуметтік және экономикалық дамуының негізгі бағыттары орталықтандырылған тәртіппен анықталатын. Маңызды көрсеткіштер тапсырмалар түрінде орнатылатын. Өндіргіш күштерді орналастыру, еңбекке ақы төлеу, баға, қаржы және т.б. саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізілетін.
Кәсіпорындардың экономикалық және әлеуметтік даму жоспарлары жоғарыдан жеткізілген бақылау сандары негізінде әзірленетін.