Бақылауға арналған сұрақтар

1..Экономикалық даму және сауда министірлігінің құрылымы және негізгі функциялары

2..Жоспарлаудың объектісі мен субъектісі

3..ҚР-да әлеметтік-экономикалық жоспарлау жүйесі

4. Жоспар-болжамдарды құру жөніндегі жұмыс үдерісінде неше кезеңді атап өтуге болады.

7 Тақырып. Мемлекеттің сыртқы экономикалық қызметін жоспарлау

Дәріс мақсаты: Халықаралық сауданың өсуі,өндірістің интернационалдануы мен экономиканың жаһандануы жағдайында сыртқы экономикалық байланыстарды жоспарлауды меңгеру

Негізгі сұрақтары:

7.1 Халықаралық сауданың өсуі,өндірістің интернационалдануы мен экономиканың жаһандануы жағдайында сыртқы экономикалық байланыстарды жоспарлау

7.2 Халықаралық валюта-экономикалық қатынастардың дамуын мемлекеттік реттеудегі жоспарлаудың рөлі

7.1 Халықаралық сауданың өсуі,өндірістің интернационалдануы мен экономиканың жаһандануы жағдайында сыртқы экономикалық байланыстарды жоспарлау

Мемлекеттің сыртқы экономикалық қызметі(СЭҚ) оның теңгермешілігі мен тиіиділігін айтарлықтай қамтамасыз ете отырып,ұлттық ұдайы өндіріс үдерісі фазаларының,экономиканың барлық секторлары мен салаларының әрекеттестігін ұйғарады және сонымен бірге дүниежүзлік шаруашылықтың жүйешесін білдіреді. Бұл елдер арасындағы материалдық,қаржы және зияткерлік ресурстары жылжуының түрлі бағыттары,нысандары,әдістері мен құралдарының тұтас кешені.Сыртқы экономикалық байланыстар(СЭБ) оның дүниежүзілік ғылым мен техникаға,өнеркәсіп пен мәдениетке қосылуын қамтамасыз ететін кез келген ел экономикасының барынша күрделі өрістерінің бірі болып табылады.

СЭБ маңызды нысандарының ішінен мыналарды ажыратады:сыртқы сауда,несиелік қарым-қатынас,шетелдік мемлекеттермен ғылыми-техникалық ынтымқтастық,қызмет көрсету өрісіндегі мемлекетаралық байланыстар,валюта-қаржылық операциялар.

Соңғы уақытта бүкіл әлемде шоғырландырушылық үдерістердің дамуы байқалады.Олар объективтік,заңдылық сипатта болып ,белгілікті шарттық-құқықтық негізі болады.

Халықаралық экономикалық шоғырлану түрлі деңгейлер мен түрлі нысандарға олардың ұдайы өндірістік құрылымдарының әрекеттесуі мен сіңісуі,терең,тұрақты өзара байланыстар мен еңбек бөлінісі негізінде жекелеген ұлттық шаруашылықтардың жақындасуы мен өзара түснісу үдерісін білдіреді.

Дүниежүзілік экономикаға шоғырланудың екі маңызды бағыты қалыптасты: халықаралық сауда мен өндірісті интернационалдандыру(шетелдік инвестициаларды қатыстыра отырып).

Аталмыш мемлекеттің шаруашылық жүргізуші субъектілерінің өзге елдермен экономикалық байланыстарды іс жүзінде жүзеге асыруы СЭҚ ретінде сипатталады.

7.2 Халықаралық валюта-экономикалық қатынастардың дамуын мемлекеттік реттеудегі жоспарлаудың рөлі

Жоспарлау елдің экономикалық міндетерін барынша тиімді шешуді қамтамасыз ететін СЭБ ғылыми негізделген жоспарын құру үшін алғышарт жасайды.Көп нұсқалы болжамдық есептер негізінде оңтайлы нұсқаны таңдау жүзеге асырылуы тиіс.

Экономиканы басқарудың барлық деңгейінде СЭБ жоспарларын әсірлеген және өнім жеткізуге халықаралық шарттар мен келісім‒шарттарды жасасу туралы шешм қабылдаған кезде экономикалық тиімділік есептерін жүргізу қажет.

СЭБ тиімділігі көрсеткіштер жүйесімен сипаталады..Ел көлемінде ол экспорт пен импорттың ЖІӨ-ге қатынасы ретінде анықталады.Одан басқа,СЭБ тиімділігі елдің сыртқы сауда сальдосының көлемі бойынша бағаланады және экспорт қүрылымымен сипатталады.Экспортта шикізатпен жартылай фабрикаттар қаншалықты көп болса,елдің халықаралық еңбек бөлінісіне қатысу дәрежесі соншалықты төмен.Сыртқы сауданың бюджеттік тиімділігі мен халықшаруашылық әсерінің,негізгі тауарлар мен тауарлық топтардың экспорты мен импортының көрсеткіштері жекелеген елдер бойынша есептеледі.Есептер жекелеген тауарлар көлемі мен валюталық құны бойынша жүргізіледі.

Сыртқы сауданың әсері ұлттық валютадағы өнім импортының құны мен экспорттық өнімді өндіру мен өткізу шығындардың өнімді экспорттау шығындарына ара-қатынасы арқылы есептеледі.

Бюджеттік тиімділік сыртқы сауда мен ішкі бағалардағы экспортталатын және импорталатн тауарлар құнының ара-қатынасы түрінде есептеледі.

Экспорттық өнімді өндірушілер әсері Ө мына формуламен есептеледі есептеледі:

Ө=В-Ш

мүндағы,В-өнімді экспорттаудан валюталық түсім;Ш-экспортталатын өнімде өнімді өндіру мен өткізу шыгындары.

Өнімді экспорттау тиімділігі Т валюталық түсімнің экспорт шығынына ара-қатынасымен анықталады:

Т=В/Ш

Егер әсер көрсеткіші оң шама болып,Т>1болса,онда өнім экспорты экономикалық тиімді.

Импорттық тауарларды түтынушылар әсері Ө мына формула бойынша есептеледі:

Ө =Ш-В

мұндағы,Ш-импортты алмастыратын тауарлар өндірісінің шығыны;В-импорттық тауарларды сатып алудың валюталық шығыны.

Өнімді импорттау тиімділігі мына формуламен анықталады:

Т=Ш/В

Егер нәтиже оң және Э>1 боса,онда импорттық тауарларды пайдаланған тиімдірек.

Егер елде өндірісі игерілмеген арнайы машиналар мен жабдықтарды импорттау көзделсе,мұндай жабдықты импорттаудың экономикалық әсері өнімді өндіру шығынына азайтылған осы жабдықта өнім шығарудан алынған түсіммен анықталады.

Бақылауға арналған сұрақтар

1. Мемлекеттің сыртқы экономикалық саясатын қалыптастыру негіздері және оны жүзеге асырудағы жоспарлаудың рөлі

2. Халықаралық сауданың өсуі, өндірістің интернациялануы мен экономиканың жаһандануы жағдайында сыртқы экономикалық байланыстарды жоспарлау.

3.Халықаралық еңбек бөлінісінің артықшылықтарын барынша тиімді пайдалану мақсатымен мемлекет мемлекет қандай шаралар жүйесін әзірлейді

4. Квоталау мен лицензиялау сыртқы саудада қандай мақсатты көздеуі мүмкін