Хусайн Тайджи, Сұлтаншарип Тайджи және Делилхан Жаналтайдың Пәкістанға келуі.

1951ж қыркүйекте Пәкістан шекарасына Хусайн Тайджи, Сұлтаншарип Тайджи және Делилхан Жаналтай топтары келді.

Осылайша қазақтар Тибет арқылы, Индостан жағалауымен Шыңжанға оралған жоқ. Қазіргі деректерге сай Қытайлық эмиссарлар қазақтарды Шыңжанға кетуге итермеледі бірақ Сұлтаншарип Тайджи, Хусаин Тайджи, Әлібек Хакім бастаған аздаған қазақ тпотары елге оралды.

Тибеттік тау жоталарынан кейін Тибеттің және Қытайдың шабуылы аштықтан, суықтан күн кешкен қазақ топтары Пәкістан шекарасына жетті.

1951жылы қыркүйек-тамыз айларында қазақ топтарының Тибет арқылы Пәкістан шекарасына келуі үлкен қайғылы жағдайға ұласып әлемдік резананс болып батыста жаппай жаңалық ашты, ал содан кейін зерттеушілердің айтуынша ең бірінші дәл осы резонанс адамзаттың қайғысы ол отанынан айырылу, материалдық және моральдық жапа шегуі болып есептеледі. Бір жаңалығы қазақтардың саяси қашқындары Қытай коммунистеріне қарсы шығып батыс үшін «суық соғысқа» қатысты.

Пәкістанға өтпегендіктен Кашмир шекарасында қазақтардың саяси қашқындары Шыңжан лагерінде коп апта болған, шекаралық билеушілер шекараларға орналасуға рұқсат етті. Коп аптадан кейін олардың территориясына Қытайлықтар келді. Сөйтіп Қазақтарға Шыңжанды қайтаруды ұсынды, ал қазақтар бұдан бас тартты. Сол күні түнде қытайлықтар қазақтардың лагеріне шабуыл жасады, соғыс Пәкістандық шекарашылардың көз алдында өтті. Сондықтан қазақтарды Пәкістан территориясына өткібейтінін жариялады.

1951жылы 10 қазанда қазақтар бәрібір Пәкістан шекарасына орналасты. Негізінен шешімді олар 52 күн күтті. Мұхаммед Эмил Бура осы кезде Шринагерде тұратын. Ол қазақтардың Пәкістан шекарасында тұратынын естігенде жылдамдатып Делиге қайтып оралды.Джавахарлану Неруден саяси қашқындарды Шыңжан елдеріне қайтаруды өтінді. Вилайеттегі Ладак шекарасындағы қазақтарды Сарай Сафакадил лагеріне орналастырды. Дж. Милтон Кларктің айтуы бойынша 1 жылда Шринагердегі қазақтардың саны 350 адамға жеткен. Өкініштісі қазіргі авторлар өздерінің документтік деректемелерінде сол кездегі қазақтардың санының қанша екенін көрсете алмағандықтарында. Сонымен қатар Милтон Дж. Кларк өзінің дессертациялық құжаттарын жинап, қазақ балаларын және жас адамдарды ағылшын тілінде тегін оқытып көпшілігін өздерінің өміріне қажет еткізді. Мысалы; оның бір оқушысы Хасен Оралтай өзінің көп өмірін « Свобода» деген радиостанцияға арнаған. Мюнхендегі Делилхан Жаналтайдың айтуынша қазақтардың Милтон Дж. Кларкпен және оның әйелімен қарым-қатнастар жақсы болған.

1954 жылы сәуірде Хусайн Тайджи мен сұхбатында Годфри Лиас былайша сұрақ қойған « сіз неге өз отаныңыздан кетіп қалдыңыз?» ол не деп жауап қайтарды « мал болып өмір сүргенше өлгенім артық» ойлап қарасақ бұл сөзден Шыңжандағы қазақтардың істерін түсіндіреді Қытай билеушісінің берген бөлшегін алғысы келмеді. Бұл проблемалры көптеген аспектілерді таң қалдырады. Қытай билеушілерінің қатнасы қазақтардың өздерін далалардан көшпелілер сияқты қуып, сонымен қоймай жандарын күйдіртіп Тибеттің қарлы ызғарынан бастап Пәкістан шекарасына дейін жетті. Бірақ қытайлықтар бұған да қанағаттанбады.

Осылайша өздерінің жүректерінен Шыңжанды тастауға мәжбур болды, негізінен қазақтар бұл жерлерді Үндістан мен Пәкістан шекарасын Шығыс Түркістан деп атаған екен. Ксенофонттың жазуынша грек жалдамашылдар б.з.д. 4 ғ басында өз отанына әрен дегенде жеткен болатын ал қазақ «Анабасиас» аштыққа, жоқшылыққа ұшырап діни және материалдық жағынан айырылды малдарының тең жартысы қалды. Мұның барлығы тәкәпарлықтың арқасында өздерінің тәуелсіздік және еркіндік алу үшін болды. Сондықтанда бұл жол 2 мың милге жасақталды.

Қазақстанда Кеңес билігінің орнауы және азаматтық соғыс.

Қазақстанда Кеңес билігінің орнауы және азаматтық соғыс қазақтардың Отанынан тыс жерлерге миграциясы үшін жаңа түрткі болды. Кеңес тарихнамасында бұл мәселеге байланысты оқулықтар мен монографияларда былай деп берілді: феодал байлардың арбауына берілген сауатсыздар мен түсінбегендер өз жерлерін тастап, малдарын шекарадан өткізді. Негізінен қазақтар шығысқа-Қытайға қашты, оңтүстікке-Өзбекстанға қашты, әрі қарай-Иран мен Ауғанстанға.

Көп ұзамай Ұлы Қазан Социалистік ревалюциясы басталғаннан кейін қазақтар онша үлкен емес топтармен Қытай шекарасын кесіп өтті. Олар өз малдарын негізінен Тарбағатай тауы мен Қара Ертіс алқабы арқылы шекаралық Құлжа ауданына айдады. Бұлардың көбі Шыңжандық Алтай мен Іле аймағында қалып отырды. Годфри Лиас кеңес билігін орнату және азамат соғысы жылдарындағы Қазақстаннан Қытайға кеткен бірнеше жүз мыңдаған қашқындар туралы айтады. Бұл санмен тек оған ақ гвардиялықтар мен басқа ұлттағы қашқындар қосылғанда ғана келісуге болады деп есептелінеді.

1920 жылы көктемде Орал майданының жойылуымен ақ гвардияшылардың қалдықтары мен Кіші жүз қазақтарының бір бөлігі Иранға қашты. Жетісу майданының жойылуымен ақ гвардияшылардың ыдыраған бір бөлігі және қазақ, қырғыз, ұйғыр қоғамының бай өкілдері Қытайдағы хандық емес халықтардың санын толықтыра отырып, Шыңжанға қашты.