- •Қазақстан тарихи пәни бойичә оқуғучиларниң билим вә маһаритини баһалаш критерийлири
- •Хаталиқларниң умумий классификацияси
- •Баһаниң төвәнлишигә тәсир қилидиған фактлар
- •Оқуғучиларниң хәритә бойичә ишләш қаидилири
- •Иптидаий адәмләрниң турмуш тирикчилиги.
- •1867-1868-Жж. Вә 1886-1891-жж. «Қаидә-ислаһатларниң» алаһидилигини тәһлил қилиң.
- •Ишиктә гөртөписидин тепилған сақ шаһзадисиниң баш кийими вә Қарғалидин тепилған диадемида тәсвирләнгән ортақ бәлгүләрни вә айримчилиқларни ениқлаң.
- •1867-1868-Жж. Вә 1886-1891-жж. «Қаидә-ислаһатларниң» алаһидилигини тәһлил қилиң.
- •Адәмниң пәйда болуши.
- •Падишалиқ Россия вә Кеңәш һакимийитиниң Қазақстандики мустәмликичилик сәяситиниң зәрдаплирини селиштуруң.
- •Ишиктә гөртөписидин тепилған алтун адәм билән Шиликти гөртөписидин тепилған алтун адәмниң умумий бәлгүлири вә алаһидиликлири.
- •Жавави:
- •Ишиктә гөртөписидин тепилған сақ шаһзадисиниң баш кийими вә Қарғалидин тепилған диадемида тәсвирләнгән ортақ бәлгүләрни вә айримчилиқларни ениқлаң.
- •2. Падишалиқ Россия вә Кеңәш һакимийитиниң Қазақстандики мустәмликичилик сәяситиниң зәрдаплири.
- •3. Ишиктә гөртөписидин тепилған алтун адәм билән Шиликти гөртөписидин тепилған алтун адәмниң умумий бәлгүлири вә алаһидиликлири.
- •Җавави:
- •Қазақ зиялилириниң миллий дөләт қуруш йолидики чарә-тәдбирлири вә Алаш һәрикитиниң тарихий маһийити.
- •3.ИҚазақ жүзлириниң (Чоң, Оттура, Кичик) орунлашқан территориялирини хәритә бойичә бәлгүләң вә жүзләрниң чиқиши тоғрисида пикирләрни тәһлил қилиңлар.
- •Жавави:
- •2.Қазақстан Жумһурийитидики сәясий партияләр вә жәмийәтлик бирләшмиләрниң паалийитидики охшашлиқлар билән айримичилиқлар.
- •Җавави:
- •Әбу Насир әл-Фарабийниң иккинчи устаз атилишиниң маһийити.
- •1920-1924-Жиллири Қазақ аксҗ-ң тәркивигә бириктүрүлгән Қазақ йәрлирини хәритидин көрситиң.
- •Жавави:
- •Һунлар билән моңғолларниң жәмийәтлик қурулуши вә уруш сәнъитидики умумий бәлгүлүри.
- •Жавави:
- •Геродотниң «Тарих» вә Страбонниң «География» әмгәклиридики мәнбәләрниң охшашлиғи.
- •Жоши улусиға киргән территорияләрни хәритидин көрситиң.
- •Астананиң Ақмолиға көчирилишиниң тарихий әһмийити.
- •Үгедей улусиға қариған территорияләрни хәритидин көрситиң.
- •Жаваплири:
- •2. Астананиң Ақмолиға көчирилишиниң тарихий әһмийити.
- •Жавави:
- •Адәмниң Йәр бетидә пәйда болуши һәққидә көз қарашлар. Улар һәққидә өзәңниң көз қаришиң.
- •Жавави:
- •«Һәрикәт», «тәшкилат», «партия» чүшәнчилири. Һәрикәтниң партиядин алаһидилиги. «Нур Отан» вә «қкхп» (Қазақстанниң Коммунистик Хәлиқчил партияси). Қурулған вақти, алдиға қойған мәхсити.
- •Хііі –хv әә. Йәр егиләш түрлириниң мәналирини жәдвалға толтириңлар.
- •Жавави:
- •2. Адәмниң биологиялик риважлиниш эволюцияси вә ижтимаий тәшкилат формилириниң шәкилиниши.
- •Жаваплири :
- •1916-Жилқи падиша пәрманиға қазақ зиялилириниң көз қариши.
- •2.Қазақ жәмийитидики «ақсүйәк» вә «қарасүйәк» уқумлириниң мәнасини чүшәндүрүп селиштуруң.
- •3. Төвәндә берилгән тарихий һөжжәтләргә асаслинип жәдвални толтириң.
- •Ғәрбий түрк хақанлиғи (территорияси, этникилиқ тәркиви, парчилиниши).
- •Қаңлиларниң археологиялик ядикарлиқлири (Қауншы, Отрар-Қаратав, Жетиасар) жайлашқан территориясини хәритидин көрситиң. Жавави:
- •1. Ғәрбий түрк хақанлиғи(территорияси, этникилиқ тәркиви, парчилиниши).
- •3. Қаңлиларниң археологиялик ядикарлиқлири (Қауншы, Отрар-Қаратав, Жетиасар) жайлашқан территориясини хәритидин көрситиң.
- •Улусларниң қурулуши
- •Жавави:
- •2. Дөләтлик Дума вә қазақ зиялилирини немә бағлаштурди? хХә. Бешидики «Қазақ кадетлири» дегән кимләр? Чүшиник бериң.
- •Хііі ә. Қазақстан территориясида қурулған улуслар вә уларниң тәркивигә киргән территорияләрни жәдвалға толтириң.
- •Түркәш хақанлиғиниң сәясий әһвали.
- •1979-Жилқи «Целиноград вақиәси» вә 1986-жилқи «Декабрь вақиәси сәвәплири билән нәтижилирини селиштуруң.
- •Хііі –хv әә. Селиқ түрлириниң мәнасини жәдвалға толтириң.
- •Жавави:
- •1979-Жилқи «Целиноград вақиәси» вә 1986-жилқи «Декабрь вақиәси сәвәплири билән нәтижилирини селиштуруң.
- •3.Хііі –хv әә. Селиқ түрлири бойичә жәдвални толтуруң.
- •1.Моңғолларниң Қазақстан йерини бесип елиши.
- •2.«Андронов» вә «Беғазы-Дәндибай» мәдәнийитини селиштуриң.
- •3.Сүрәткә қарап олтирип, вақиәни тәрипләң.
- •Жавави:
- •2. «Андронов» вә «Беғазы-Дәндибай» мәдәнийитини селиштуриң.
- •3.Сүрәткә қарап олтуруп вақиәни тәрипләң.
- •Жаваплири
- •Мезолит билән неолит егилигидики алаһидиликләр.
- •Жавави:
- •2. Қазақ ханлиғиниң асасини салғучи–Керей вә Жәнибек билән Мустәқил Қазақстанниң дәсләпки Президенти н.Ә.Назарбаевниң орни вә паалийити арисидики савақдашлиқни көрситиң.
- •2. Қазақстан территориясигә жүргүзүлгән моңғол вә жоңғар басқунчилиғиниң сәвәплири, умумий охшашлиқлири.
- •3. Абулхайир дөлитиниң территориясини хәритидин көрситиң.
- •Жавави:
- •2.Қедимий тарихни дәвирләштики –археологиялик вә геологиялик селиштурма-тәһлил қилип, селиштуруң.
- •3.Оғуз дөлитиниң чегарилирини хәритидин бәлгүләң.
- •Ғәрбий Түрк вә Шәрқий Түрк хақанлиқлирини селиштуриң.
- •Үйсүн қәбилилириниң орунлашқан территориясини хәритидин көрситиң.
- •Жавави:
- •2. Ғәрбий Түрк вә Шәрқий Түрк хақанлиқлирини селиштуруң.
- •3.Үйсүн қәбилилириниң орунлашқан территориясини хәритидин көрситиң.
- •Улуқ Вәтән уруши жиллиридики миллий мунасивәтләр.
- •Түрк дәври вә «Түрк» аталғуси.
- •Қарлуқ дөлитиниң территориясини хәритидин көрситиң.
- •Жавави:
- •2. Түрк дәври вә «Түрк» аталғуси.
- •3. Қарлуқ дөлитиниң территориясини хәритидин көрситиң.
- •Жавави:
- •2. Қазақстан Жумһурийитидики сәясий партияләр вә жәмийәтлик бирләшмиләрниң паалийитидики охшашлиқлар билән айримичилиқларни селиштуруп олтуруп тәһлил қилиң.
- •Жавави:
- •2.Планлиқ ихтисат вә базар ихтисади арисидики алаһидиликләр.
- •3. Хіх әсирдики падиша һөкүмитиниң мустәмликичилик сәяситигә қарши болған миллий азатлиқ һәрикәтләр болған территорияләрни хәритидин бәлгүләң.
- •1. Һун даһиси Аттила билән Қипчақ башчиси Бейбарыс султанниң өмүрдики охшашлиғи. Уларниң тарихта алидиған орни.
- •2. Қазақ асср-ниң қурулушиниң тарихий әһмийити.
- •3. Қазақ ханлиғиниң тарихта башқуруш системиси бойичә кәштини толтуруп униң әһмийитини чүшәндүрүң.
- •1. Һун даһиси Аттила билән Қипчақ башчиси Бейбарыс султанниң өмүрдики охшашлиғи. Уларниң тарихта алидиған орни.
- •2. Қазақ асср-ниң қурулушиниң тарихий әһмийити.
- •3.Қазақ ханлиғиниң тарихта башқуруш системиси бойичә кәштини толтирип униң әһмийитини чүшәндүрүң.
- •1. Сақларниң мустәқиллик үчүн күриши.
- •2. «Қарқарали петициясиниң» хәлиқ көтирилишидики роли.
- •3. Түркәш хақанлиғиниң территориясини карта бойичә бәлгүләң.
- •Жавави:
- •2.Қарқарали петициясиниң хәлиқ көтирилишидики ролини ениқлаң.
- •3.Түрк хақанлиғиниң территориясини карта бойичә бәлгүләң.
- •Жавави:
- •2. 1921-1922 Вә 1930-1932-жиллардики Қазақстандики ачарчилиқ зәрдаплирини селиштуруң.
- •3. Ғәрбий Түрк хақанлиғиниң территориясини хәритә бойичә бәлгүләң.
- •Жавави:
- •2. «Алаш» вә «Үш жүз» партиялириниң мәхситидики алаһидиликләр.
- •1. Кенесари Қасим оғлиниң биртуташ қазақ дөләтчилигиниң шәкиллинишидики роли.
- •2. Хитай сәясәтчиси Чжан Цянь вә Чоқан Вәлихановниң сәпәрлириниң алаһидиликлирини селиштуруң.
- •3. Қазақстан территориясидики неолит дәвриниң турақлирини хәритә бойичә көрситиң.
- •Жаваплири:
- •2. Хитай сәясәтчиси Чжан Цянь вә Чоқан Вәлихановниң сәпирини селиштуруп, мәхсити билән алаһидиликлирини атаңлар.
- •3. Қазақстан территориясидики неолит дәвриниң турақлирини хәритә бойичә көрситиң.
- •Жаваплири:
- •2. Қасим вә Тәвкә ханлар дәвридики Қазақ ханлиғиниң ички вә ташқи сәясий әһвали.
- •3.Сақларниң орунлашқан территориялирини хәритидин көрситиң.
Жавави:
XІХ әсирләрниң 50-жиллиридики қазақ чарвилириниң азатлиқ күриши.
XIX әсирниң оттуриси Россияниң Сирдарияниң Жәнуби вә Жәнубий Қазақстанни мустәмликә қилиш сәясити, шуниң билән бирликтә Хива ханлириниң әзгүсигә қарши антифеодаллиқ чоң қозғилаңлар билән бәлгүлүк болди. Қазақ йәрлик турғунлиридин жиғилидиған алваңлар униңсизму кәмбәғәл хәлиқниң әһвалини техиму еғирлаштурди. Униң үстигә, Хива феодаллириниң өзлириниң сәясий тәсирини күчәйтишкә тиришишиға қазақ чарвилири қарши болди. Шуниң билән қатар Хива ханиниң Улуқ Муһаммәд-Рахим Аллақулниң Жаңадария мен Қуаңдария наһийәлиридә сепиларни турғузуши - хәлиқ батури Жанқожа Нурмухамед оғли башлиған қозғилаңниң чиқишиға елип кәлди. 1845-жили униң әскири яхши қуралланған икки миңдәк хивалиқларни йеңип, батурниң нами үч жүзгә тариди.
Хива хани Жанқожа батурниң өсүп келиватқан даңқ-абройидин ховуплунуп, әски адитини қоллинишқа көчти. Батурға униң Кичик жүз ичидики сәясий қаршилашлирини һайдап салди. Хивалиқлар бу наһийәдә рус һәрбий назарәт пунктлирини селишиға қаршилиқ билдүрди. 1847-жили Хиваниң Райим сепилини йоқутуш мәхситидики һәрбий һәрикәтлири оңушсиз аяқлашти. Қазақларни мунбәт йәрлиридин қисип чиқириш сәясити қозғилаңчилар сепини көпәйтти. 1856-жилиниң яз айлирида Жанқожаниң әтрапиға икки миңдәк қураллиқ топ жиғилди. Жаңақала наһийәси қозғилаңниң асасий очиғиға айланди.
Падиша һакимийити күчләрни бириктүрмәс үчүн, генерал- майор Фитингоф башқурған жазалиғучи отрядларни әвәтти. Казаклар майор Булатовниң жазалиғучи отрядиибиләниқошулуп үлгәрди. Шуниң билән күчи вә қурал-яриғи тәрипидин қазақ батурлириниң күчидин ешип чүшти, ал Жанқожа батурниң шу вақитта бир миңдин ошуқла әскири бар еди.
1856-жили Жанқожа батурниң туғи астиға 1500 адәм, 1857 жили - 5 000 адәмгичә йәтти. Жанқожа қозғилиңи пәқәт 1860-жили бесилди.
Геродотниң «Тарих» вә Страбонниң «География» әмгәклиридики мәнбәләрниң охшашлиғи.
Геродот- грек тарихчиси. Б.э.б.484-425-жж. һаят кәчүргән. Геродотниң «Тарих» әмгиги б.э.б.Vә. 40-30-жж. йезилған.
Страбон-грек тарихчиси вә географ. Б.э.б.64-б.э.24-жж. һаят кәчүргән. Әмгиги- «География».
Охшашлиқлири:
Икки автор қедимий грек тарихчилири, шуниң үчүн уларниң әмгәклиридики охшашлиқлар қануний һадисә.
1.Скиф аталғуси һәққидә: Геродот сақларни – азиялик скифлар дәп атайду. Страбон- «дай, сақ, массагеттин башқилирини умумий ат билән» скиф дәп язиду.
Уларниң әмгәклиридә – сақ, массагет қәбилилири һәққидә вә географиялик орунлушиши көрситилиду. Геродот, массагетларни Каспий деңизидин шәриққә қарап, Сирдарияниң (Аракс) у бетигә орунлаштуриду. Страбонму «Скифларни Каспий деңизидин башлап, көпинчә –«дайлар» дәп атайду. Уларниң шәрқидә орунлашқан қәбилиләр массагетлар билән сақлар дәп көрситиду.
3.Геродот билән Страбонниң әмгәклиридә сақларниң парс падишаси Кирға қарши уруши баян қилиниду. Геродот: «Бешида әскәрләр оқ яр билән етишиду. Оқ яр оқи түгигәндә йәкму-йәккә чиқип шәмшәр вә нәйзә билән урушиду. Нәтижисидә массагетлар йеңип чиқиду дәп тәриплисә, Страбон: «Массаглар Кирға қарши урушта өзлиринң әржүрәклигини көрсәтти, уларни көпчилик махтайду» дәп язди.
4. Икки тарихчи алим әмгәклиридики массагетларниң турмуши, урпи адәтлири һәққидики әхбаратлар интайин охшап келиду. Мәсилән Геродот: «Массагетларниң кийми вә һаят кәчүрүш әнъәнилири скифларға охаш» десә.
Страбон:«Түз йәрдә турғини билән, улар деханчилиқ билән шуғулланмайду,улар көчмәнләр. Скифлар охшаш мал беқиш вә белиқчилиқ билән күн көриду» дәйду.
5.Геродот билән Страбонниң әмгәклиридә массагетларниң һәрбий сәнъити һәққидики мәлуматлириму бир биригә охшап келиду. Геродотиң ейтишичә: «Улар ат үстидә вә пиядә урушиду, урушниң икки усилини йетәрлик өзләштүргән десә, Страбон: «Улар ат қулиғида ойнайду вә интайин чевәр жәңчиләр; оқ яр билән, қилич вә бронза палтилар билән қуралланған, савут кийиду» дәп язиду.
6. Массагетларниң динний ишәнч-етиқатлири һәққидә мәнбәләр:
Геродот: «Худаларниң ичидин күнгә етиқат қилиду, униңға жилқини қурванлиққа чалиду. Бу қурванлиқниң маһийити: «худаларниң жүгриги күн болса, жаниварларниң жүгүриги ат»- дегәнгә охшаш» дәп язди.
Страбон: «Худа дәп улар күнни һесаплайду вә атни қурванлиққа чалиду» дәп көрситиду.