2. Қазақ ханлиғиниң асасини салғучи–Керей вә Жәнибек билән Мустәқил Қазақстанниң дәсләпки Президенти н.Ә.Назарбаевниң орни вә паалийити арисидики савақдашлиқни көрситиң.
Қазақ йеридә қедимий дәвирдин башлап- сақ, һун, үйсүн,қаңли охшаш дөләтләр, оттура әсирләрдә -Түрк, Ғәрбий Түрк,Түркәш, Қарлуқ, Қимақ, Қипчақ в.б., монғол басқунчилиғидин кейинки дәвирләрдә Ақ Орда, Моғолстан, Ноғай Ордиси болди. Һә, Қазақ ханлиғиниң қурулуши – «йеңи дөләтлик системиниң» башлиниши болди. Қазақ хәлқи шәкиллинишигә бәт буриған дәвирдә хәлиқниң турақлиқ һаяти билән егилигини, ата маканиниң биртуташлиғини, риважлинишқа дегән тәлпүнүшини тәминләйдиған ялғуз фактор – дөләт биртуташлиғиниң болуши еди. Мундақ жәмийәтниң еһтияжини дәл вақтида чүшәнгән Керей билән Жәнибек болди. Йәни улар дәсләпки қазақ дөлитиниң асасини салғучилар. ХІХ әсирдә қазақ ели өзиниң мустәқиллигидин айрилип қалди, ХХ әсирниң бешидин кеңәш һөкүмитиниң тәркивидә болди. Пәқәт 1991-жили мустәқилликни әксигә кәлтүрүш мүмкин болди. Икки әсирлик мустәмликичиликтин кейин мустәқил дөләт бешида дәсләпки Президент Н.Ә. Назарбаев турди. Керей вә Жәнибек ханларға йеңи дөләтниң асасини селиш вә уни риважландуруш вәзиписи тәгсә,
Н. Ә.Назарбаевқа мустәқиллик алған яш дөләтниң һулини селип, уни сақлаш, риважландуруш вәзипилири турди. ХVә. Қазақ дөлити билән ХХә. Қазақ дөлитиниң вә уларниң башчилириниң алдида алди билән, чегарини кәңәйтиш, хәлиқниң ижтимаий-ихтисадий әһвалини яхшилаш, әл ичидики турақлиқни тәминләш, ички вә ташқи сәясәт йөнилишлирини дурус ениқлаш вә жүргүзүш охшаш, ортақ тарихий мәхсәт вә вәзипиләр турди. Президентниң бүгүнки әл алдида қойған мәхсити- Қазақстан дөләтчилигини риважландуруш вә дуниядики тәрәққий әткән 30 әлниң қатариға кириш. Бу «2050 – Стратегиясини» орунлашқа башлар йол.
3. Ноғай Ордасиниң территориясини хәритидин көрситиң.
Алтун Ординиң парчилиниши, Ақ Ординиң ажизлиниши мабайнида Қазақстанниң шималий–ғәрбидә Ноғай Ордиси қурулди. Униң дәсләп алған йәрлири Едил вә Яйиқ дәриялириниң ариси болди. Ноғайлар шималий-шәрқидә Ғәрбий Сибирь ойманлиғи, шималий-ғәрбидә Қазан шәһири, һә жәнубий-ғәрбидә Арал билән Каспий деңизиғичә көчүп-қонуп жүргән. Мәркизи Cарайчиқ шәһири болди.
19- Билет
Уруқлуқ жәмийәтниң пәйда болуши.
Қазақстан территориясигә жүргүзүлгән моңғол вә жоңғар басқунчилиғиниң сәвәплири, умумий охшашлиқлири.
Абулхайир дөлитиниң территориясини хәритидин көрситиң.
1. Уруқлуқ жәмийәтниң пәйда болуши.
Бирлишип овлаш вә жиртқуч һайванларға қарши туруш үчүн адәмләр топлишип һаят кәчүрди. Қедимий адәмләрниң мундақ топларға бирикиши адәмләр топиниң - иптидаий адәмләр қовуминиң пәйда болушиға елип кәлди. Адәмләр топи аста –аста туққанларниң жәмийитигә –уруқлуқ қовумға айланди. Бу тәхминән «аңлиқ адәмниң» чиқиш вақтиға тоғра келиду. Һәр уруқта бирнәччә онлиған уруқдаш адәм болди. Жамаәдики ишларниң көпини анилар атқурди. Өңкүрләрни тазилап күтти, тамақ әтти, мевә чевиләрни тәрди. Бу өз нөвитидә коллективтики аниларниң абройини ашурди. Һәр бир жамаә (қовум) өз территориясидә яшиди. Уруқлуқ жәмийәтниң жими әзаси өз ара баравәр һесапланди. Йәр, турушлуқ жай, әмгәк қураллири һәммигә ортақ саналди. Һәммиси бирлишип орманда һайванларни овлиди, белиқ тутти, ортақ пичәнликтә мал бақти. Жамаәниң ичидики ишлирини тәң тәхсим қилди. Аяллар билән балилар мевә-чевә жиғди, әрләр ора колиди, деханчилиқ қилдиған йәрни тазилиди, жиртқучларни овлиди. Жамаәниң айрим әзаси тегишлик мүлкини, мәсилән, нәйзини жамаәниң һәрқандақ адими пайдиланди. Уруқ ичидики турмуш-мәишәткә бағлиқ мәсилиләрни умумий жиғинда йәшти. Умумий жиғинға чоң адәмләрниң һәммиси- әр кишиләр билән аяллар – толуқ қатнашти. Уларниң һәрқайсиси өз пикирлирини билдүрди. Умумий жиғинда ақсақалларни сайлиди. Униңға уруқниң барлиқ әзалири һөрмәтләйдиған әң әқиллиқ, әр жүрәк, қәйсәр адәмләр талланди.