- •Мамандыққа кіріспе
- •1 Музыкаға жалпы шолу
- •1.1 Музыка сабағы
- •1.2 Музыка пәні мұғалімінің рөлі
- •1.3 Сыныптан тыс ұйымдастырылатын музыкалық тәрбие
- •1.4 Мемлекеттік стандарт және мектептегі бағдарламаға шолу
- •2 Музыка түрлері
- •2.1 Эпос, лирика, драма
- •Арнау «Жастарға»
- •2.2 Қазақ фольклоры
- •2.3 Қазақ хор музыкасы
- •2.4 Қазақстанда хор мәдениетінің дамуы
- •3 Музыкалық білім берудің стандарты және пәндердің теориялық курсы
- •3.1 Музыкалық білім мамандығы бойынша бакалаврдың біліктік сипаттамасы:
- •3.2 Музыкалық білім мамандығы байынша білім беру бағдарламаларының мазмұны (музыкалық, базалық пәндер)
- •3.2.1 Музыка теориясының негіздері
- •3.2.11 Хор класы
- •3.2.13 Хорды дирижерлау
- •3.3 Музыкалық пәндердің теориялық курсына шолу:
- •1) Түркі дәуірі туралы ұғым: көне (VI-IX), орта (IX-XIV), жаңа (XIV-XVI) кезеңдер. Көне түркі тайпаларының жазба мәдениеті, олардың мәдени-музыкалық сипаты.
- •2) Түркі-монғол тайпаларының шамандық музыкасы. Музыка өнерінің синкреттік сипаты, наным-сенім жүйесімен сабақтастығы. Түркі жазбаларының синкреттік табиғаты, поэзия мен музыканың бірлігі.
- •2) “Тотынама”, “Кобуснама” секілді шығыс жазбаларындағы музыкалық-эстетикалық ойлар мен дидактикалық сарын. “Құран” оның тарихи-мәдени сипаты мен музыкалық-мақамдық жүйесі;
- •3) Орта ғасырлардағы музыкалық трактаттар “Әл Фараби, Ибн-Сина, Әл жами, Дәруіш Әли т.Б) оларда қарастырылған теория мәселелері және қазақ музыкасы үшін маңызы.
- •XIX ғасырдағы халықтық кәсіби-музыкалық дәстүр. Аспаптық музыка:
- •X ғасырдағы кәсіби-музыкалық дәстүр. Әншілік өнер
- •XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ музыкасы:
- •Әдебиеттер
- •Мазмұны
1.3 Сыныптан тыс ұйымдастырылатын музыкалық тәрбие
Сыныптан тыс жүргізілетін түрлі музыкалық тәрбие жұмыстарын үлкен екі салаға бөлуге болады:
1) оқушылармен жаппай өткізілетін музыкалық тәрбие;
2) үйірме түрінде өткізілетін музыкалық жұмыстар.
Оқушылармен жаппай өткізілетін музыкалық тәрбие беру жұмыстарды балардың білімділігіне байланысты. Арнайы дағдыны талап етпесе де, олардың музыканы бөлуге деген ықыласы болу керек. Бұл салаға лекция – концерт, көпшілікпен бірге театрға, музыкалық киноларға бару, музыкалық кештерді ұйымдастыру, жүргізу, карнавалдар, конкурстар, байқауларды өткізу кіреді.
Мектептегі музыка мұғалімі өз сабағында білім берумен шектелетін білікті маман ғана емес ол музыкалық - тағылымдық жұмыстарды жүргізуші, мерекелік кештерді, концерттерді, түрлі үйірмелерді ұйымдастырушы.
Сыныптан тыс орындалатын жұмыстардың ішіндегі ең сүбелі- танымдық, тағылымдық мәні зор лекция - концерттер ұйымдастыру.
Лекция – концерт оқушыларды өнердің сан – қилы салаларымен, сазгер шығармашылығымен, жеке аспапта орындаушы, әнші – күйшілердің өнер жолдарымен жете таныстыруға мүмкіндік береді. Сондай – ақ, музыка сабағынан алған мағлұматтары мен тыңдаған музыкаларын әрі қарай терең игеруге жағдай жасайды. Оқушыларға музыканы күйтабақ арқылы жиі тыңдату, мүмкіндік бар жерде өнер қайраткерлерін шақырып ұйымдастырылған кездесу кештері, осы бағыттағы өткізілетін лекция – концерттерге мектептегі өнерсүйгіш балаларды жиі тартып, қатыстыру, музыка құдіретін жастай ұғынуға, бала жүрегінің нәзік те сыршыл және мейірімді болып қалыптасуына ықпалын тигізеді.
Лекция – концерттің құрылысы, мазмұны, өткізу формасы тыңдаушыларға, олардың дайындық деңгейіне, ал жалпы білім беретін мектептерді алатын болсақ, онда ол тікелей балалардың жас ерекшеліктеріне байланысты болуы тиісті.
Кейінгі кездерде мектептерде балалардың фольклорлық аспаптарға ықыластары ауып жүргенін байқаймыз. Сондықтан да, фольклорлық аспаптар үйірмесін жүргізу жұмысы мұғалімнен халықтың әдет – ғұрпын, салт – санасын әр аспаптың орнын білуді талап етеді.
Келесі бір мәселе, сыныптан тыс музыкалық жұмыстарының бірі, домбыра ансамблі үйірмесі. Балаларды нотасыз қолмен көрсетіп – үйрету. Ондай әдісті А. Райымбергенов өзінің «Мурагер» бағдарламасымен дәлелдеді. Балаларға домбыра үйрету арқылы олардың жалпы халық өнеріне деген ынтасын арттыру.
Сыныптан тыс музыкалық тәрбие беру – мектепте әртүрлі үйірмелерді құру арқылы жүзеге асырылады. Үйірмеге қатысушылы балалардың музыкалық дарынынан басқа ықыласы мен ынтасы болуы керек. Мынадай үйірмелер болуы шарт: хор, оркестр, жеке аспаптар, әншілер, би үйірмелері, фольклорлық, музыка театры т. б.
Хор үйірмесі – балаларды жасына қарап біріктіреді. Алдымен хор үйірмесіне өз еркімен келушілер қабылданады. Мұғалім балардың қабілетін тыңдайды. Хорға 40 – 50 бала алынады, аптасына 2 рет немесе, одан да көп жүргізіледі. Бала дауысының дұрыс қалыптасуына хор жаттығулары үлкен әсер етеді.
Жеке аспапта ойнау үйірмесінің ерекшілігі – оны үйренуге ықылыс танытқан оқушылармен жеке жұмыс істеу. Әр баламен жұмыс істегенде сабақты оның басының қабілеттілігіне, талғамына сай жоспарлайды. Аспапты игеріп кету, оның музыкалық қабілетіне, еңбексүйіспеншілігіне, ынтасына байланысты. Мұғалім баланың қызығушылығын арттыратын әртүрлі әдіс – тәсілдерді қолдана білген жөн. мысалы: