1.4 Мемлекеттік стандарт және мектептегі бағдарламаға шолу

Стандарт – (ағылшын, standard - өлшем, үлгі, өлшегім) – басқа ұқсас нысандарды, заттарды салыстыру үшін бастапқы үлгі ретінде қабылданатын үлгі, эталон, модель, құдыретті орган қабылдаған, шама өлшемін, терминдерді және олардың анықтамасын, өнімге және өндіріс үстерінде қойылатын талаптарды, адамның қауіпсіздігін, материалдық құндылықтардың сақталуын, т. б. айқындайтын нормативтік анықтамалық құжат. Стандарт ғылым, техника, өндіріс, практикалық тәжірім саласындағы отандық және сонымен бірге оларды тиісті қызмет салаларында енгізудің директивасы болып табылады.

Мемлекеттік стандарттың міндетті талаптары меншік нысандары мен идаралық бағыныстылығына қарамастан барлық кәсіп орындарға, сондай – ақ кәсіпкерлік қызметпен айналысатын азаматтарға да қойылады. Халық – аралық стандарт халық – аралық ұйым қабылдаған және белгілі бір саладағы негізгі талаптарды, нормалар мен ережелердібелгілейтін нормативтік – техникалық құжат болып табылады.

Егеменді, бостандық алған Қазақстан республикасының білім беру саласында, педагогикалық тәжірибенің мазмұнын жаңарту кезінде, қоғам өмірінің жаңартуда, адамның жаңа қоғамға деген көз – қарасы, болашақ ұрпақты жан – жақты білімді, мәдениетті, өз мәдениетін, өз тілін музыка пәнінің бағдарламасы – оқушылардың музыка өнерінің негізгі мен оның өмірімен байланысы жайлы түсінігін жетілдіру, бағдарламаның тақырыптық құрылымында көрсетілген басты мәселелерді «музыкалық, тәжірибелік іскерліктері мен дағдыларын қалыптастыру, музыканы түсініп шығармаларды мәнерлі орындап, орындағанда әуеніне» таза болуы, ырғақты сезіне білу, вокалды - ән айту дағдыларын қалыптастыру мақсатымен халық және композиторлардың ән – күйлер, қазіргі уақытқа сай профессионалды музыкалық шығармалар, жергілікті сазгерлердің ән – күйлері келтіріп отыр. Сондықтан жалпы білім беретін мектептерде музыка сабағының негізгі мақсаты: - оқушылардың бойында рухани мәдениеттің аса маңызды әрі ажырамас бөлігі – музыкалық мәдениетті қалыптастыру. Балардың Отанға, өз халқына деген сүйіспеншілігін, әр түрлі ұлт өкілдерінің бір – біріне деген достық сезімдерін оятады және оны жетілдіреді.

Осы бағдарламаға өзен болып келетін тақырыптың жүйепринципі алынды. Бағдарламаның мақсаты – оқушыларды біртіндеп музыка әлемінде бой ұрғызу.

Тақырыптың жүйе принципі бағдарламаның жүйелегін орнықтыру мақсатын көздейді. Адамгершілік және эстетикалық тәрбиені сабақтың негізіне айналдыру баланың музыканы дұрыс қабылдауын дамытуға көмектеседі. Музыкалық тәжірибе жинақтау мен практикалық іс - әрекеттер барысында оқушылар біртіндеп музыка туралы түсініктерін қалыптастырады. Бпғдарлама ән мен әуенділік, би мен ырғақтылық, марш пен екпінділік, музыканы тыңдай, қабылдай білу, қызығушылығын арттыру, ән орындауға, тыңдауға дағдыландыру, музыканың өмірмен байланысты екенін ұғындыру, композитордың стилін, оқушылардың музыкалық қабілетін дамыту – сезімталдық, есту қабілеті, ырғақ, есту сақтау, музыканың сазын сезіну, музыкаға шығармашылықпен қарау, ән айту мәдениетін, оны әдемі, ашық дауыспен айту.

Бағдарламаның музыка сабағын оқу – тәрбие процесінің негізгі іс - әрекеттерін қамтиды, олар: міндеті, мазмұны және оқыту әдісі. Ең негізгісі сабақты ұйымдастыра білу Ертеде музыка сабағы үш бөлімнен тұратын: ән айту, музыка тыңдау, музыка сауатын ашу.

Ал, қазір музыка сабағы - өнер сабағы болғасын, мұғалімге үлкен міндет, талап қойылады.

Бағдарламаның тақырыптылыққа байланысты, олар тоқсанның тақырыбы, жарты жылдық тақырып – олар арқылы, оқушылардың өнерге баулудың негізгі – сезімділік, музыканы талғаныспен қабылдау, оны түсіну, шығарманың көркемділігін, сюжетін, құрылымын, формасын қабылдау, оны түсіну, музыкалық шығарманы тұтас қабылдау.

Тақырыпқа байланысты мұғалімнің міндеті: музыка сабағын логикалық байланысты белгілеу және де сабақта әр түрлі музыкалық материалға бірқалыпта көшу, ән айту бола ма, музыка тыңдау бола ма, музыкалық сауатын ашу ма, қимыл – ырғақ, сурет салу, ойындар өткізу сабақтың тақырыбына байланысты, жалпы оқушыларды музыка өнеріне қалыптастыру.

Ең негізгі тақырыптылық:

1 сынып: 1. Музыка қандай сезімді білдіреді?

2. Музыка қандай сыр шертеді?

3. Музыка қалай толғайды?

4. Музыка нені толғайды?

Бұл тақырыптар бір – бірімен тығыз байланысты. Олар: музыка шығарманың сипатымен, эмоциялық мазмұнымен танысу, көркедік бейнемен танысу, мәнерлік әдісімен танысу, мазмұны мен – мәнерлік арасындағы байланыспен танысу.

2 сынып: 1. Музыкадағы төрт жанр: ән, би, күй, марш.

2. Музыка нені, қалай бейнелейді, суреттейді?

3. Жанрлар бізді қайда жетелейді?

4. Музыка тілі дегеніміз не?

3 сынып: 1. Ән, күй, би, марш - әуенділікке, ырғақтылыққа, екпінділікке, ерекшелікке ұласады.

2. Интонация – ол дән, музыка мен тіл интонациясы, әуенділігін, екпінділігін, ырғағын көрсетеді, оны ашады, бейнелеу мен суреттеу интонациясы т. б.

3. Музыканың дамуы.

«Мұрагер» бағдарламасы

Авторлары: Абдулхамит және сайра Райымбергеновтар

Бағдарламаның мақсаты: өзінің тілін, дінін, дәстүрін, өнерін, әдет – ғұрпын біліп, халқының асыл қазынасының мұрагері сезінетін, өз елін, туған жерін, ата мекенін сүйетін, Қазақстан Республикасының азаматын тәрбиелеу.

Негізгі мақсаты: балаларға домбыра үйрету арқылы олардың жалпы күйдің өнеріне деген ынтасын арттыру. Бағдарлама – домбыраның, күйдің алуан сөз иірімдерін құлақпен түйсіну сияқты нотасыз үйрету әдістемесіне егізделген.

«Мұрагер» атты бағдарлама ән-күй пәні бойынша қазақ орта мектебінің бірінші-тоғызыншы сыныптарына арналған. Бағдарламаның негізгі мақсаты - өзінің тілін, дінін, дәстүрін, өнерін, әдет-ғұрыптарын біліп, халқының асыл қазынасының мұрагері сезінетін, өз елін, туған жерін, ата мекенін сүйетін Қазақстан Республикасының азаматын тәрбиелеу.

Бағдарлама төмендегідей педагогикалық міндеттерді көздейді:

1) домбыра сүйемелдеуімен ән айтып, күй тартуды үйрету, жыраулық дәстүр, айтыс өнерін меңгеріп батыс Европа және Шығыс музыка өнерінің дәстүрлерімен танысу;

2) қазақтың кейбір қолөнер түрлерін үйретіп, оқушылардың көркемдік ой жүйесін қалыптастыру;

3) балалардың творчестволық ынтасын, ой өрісін, фантазиясын, қиялын, дамыту;

4) дәстүрлі өнеріміз арқылы қайырылымдыққа, адамгершілікке, ізгілікке тәрбиелеп, мәдиенетті, жан-жақты дамыған адам етіп шығару.

Бағдарламаның басты темірқазығы – балаларға домбыра үйрету

арқылы олардың жалпы халық өнеріне деген ынтасын арттыру. Домбыра үйрету барысында біз халықтық музыка педагогикасына арқа сүйедік. Ол домбыра қағыстарын көзбен көріп, сөз иірімдерін құлақпен ілу сияқты домбыраны нотасыз үйрету әдістемесіне негізделген. Сонымен қатар, дәстүрлі ортада шәкірт ұстазына еріп жүріп, жекеше түрде дайындалып, соңына еріп батасын алған. Ал бала саны жиырмадан асатын сыныпта бұл методикамен жұмыс істеу қиын. Сондықтан «Мұрагер» бағдарламасы балалардың санына қарамай кез келген сыныпта қолдана беруге болатын, коллективті түрде нотасыз домбыра тартып үйретудің әдістемесін ұсынады. Бұл арада біздің бағдарламамыз қазақтың дәстүрлі педагогикасын және Европаның ең озық әдістемелік үлгілерін бойына сіңірді.

Ән-күй дәстүріміздің жалпы халықтық мәдениетіміздің бір

саласы болғандықтан, бағдарламада басқа да халық көркем-өнер мұраларымыздың ішінде тек қана домбыра тартуды толығырақ меңгеруге көмектесетін түрлері іріктелініп алынды.

Қазақтың ою-өрнектерінің символдық мазмұнын білу арқылы

балалар күйдің саз иірімінің сұлулығын көбірек аша түссе, күйдің тарихын білу арқылы халқының тарихын тереңірек түсінеді. Сонымен қатар аспаптық саз өнеріміз аңыз әңгімелерімен, көне мифологиямен, ауызша поэтикалық дәстүрімен астасып жатыр. Қысқасы ән-күй пәні музыка, ауызша поэтикалық, көркемөнер, қолөнер, түрлерінің басы тоғысқасын интеграцияланған комплексті пән болуы тиіс.

«Мұрагар» бағдарламасы – тоғыз жылдық білім берудің тізбекті

біртұтас курсы. Бастапқы сыныпта алған білім жылма-жыл қайталанып, толықтырылып, дамытылып отырады. Мысалы, домбыра тартудың ең қарапайым жаттығуларынан бастап, жеңіл әндер мен күйлер үйреніп, репертуарды жылма-жыл байыта, күрделендіре түсудің арқасында күйдің композициялық құрылысын түсініп, аяғында өз жанынан өлең ұйқастырып, бір-бірімен қағыспа түрінде айтысуғадейін жетіп, жыраулардың үлгісімен өз толғауларын шығаруға дейін жетеді.

Домбыраға репертуар таңдау барысында балалардың ойнап үйренуіне жеңіл болумен қатар, ел арасына кеңінен танымал халықтың сүйіп

тыңдайтын ән-күйлері іріктеліп алынды.

«Мұрагар» бағдарламасында қазақтың ұлттық өнерімен қатар, Европа мәжениеті оның ішінде әлемге тараған опера, симфония, балет жанрлары терең түрде талданды. Ол жанрлардың пайда болуы туралы мәліметтер мен Европа саз аспаптары туралы қызғылықты әңгімелер баяндалады.

Сонымен қатар Шығыс музыкасы мен Түркі мәдениетіне кең орын берілген. Бағдарламаның ең соңғы бөлімінде қазақ музыкасын басқа

Европа елдерінің музыка мәдениетімен салыстыра келе, саз өнерінің өміріндегі алатын орны айқындалады.

Қысқасы, музыканы тек қана құлақпен тыңдап, көркемдік, бұйымдарды тек қана көзбен көріп, тамашалау арқылы өнерге баулуға болмайды. Біздің бүлдіршіндеріміз халық өнерінің шынай мұрагерлері болуы керек. Асыл өнерді өз қолымен жасай алатын адам ғана ата – бабадан қалған мұраны көбейтіп, байытып келесі ұрпаққа жеткізе алады.

Жаңа оқулықтар, оқу құралдары. Авторы Шолпан Құлманова

Мақсаты: Музыка өнеріне арқылы рухани бай, шығармашылық белсенді, музыкалық дамыған, халық музыкасын өмірдің бейнесі ретінде түсініп және оны сүйетін. Халқымыздың әдет – ғұрыптары мен салт – дәстүрлерін қастерлеп, классикалық музыканы және басқа халықтардың өнерін сыйлайтын жеке тұлғаны тәрбиелеу.

Елім – ай бағдарламасы. Авторы Мұрат Балтабаев

Қазақтың домбыра, қобыз саз сырнай, сыбызғы, шаңқобыз және басқа да музыкалық аспаптары күйлердің дамуымен бірге жетілген. Күй – қазақтың рухани мәдениетінің аса маңызды саласы. Күйлер – ұлы оқиғаларды, өмір шындығын, қазақ жерінде болған айтыс – тартысты, жорықтарды, той – думанды, елдің тұрмыс – тіршілік салтын, әдет – ғұрпын, табиғатын суреттеген.

Бағдарлама музыка сабағының көп іс - әрекеттігін байқайды: ән үйрену, музыка тыңдау, би қимылдарын үйрену, оның аттары, ою - өрнектерді білу, оны суреттеп салу, аттарын білу, ауызекі шығармашылығы – тақпақ, айтыс, мақал – мәтел, жұмбақтар т. б.