23. Ресей социологтарының еңбектеріндегі ұрпақ ұғымы-22 екеуі бірдей жауап.

24. Ұрпақтар жанжалының жаһандық теориялары

«Әкелер мен балалар» проблемасы – мәңгі деп атайтын проблемалардың бірі. Оған антикалық заманнан бастап көптеген авторлар сілтеме жасап келеді. «Ұрапқтардың дау жанжалы» туралы пікірлер Аристотельдің, Платонның және Сократтың еңбектерінде бар.

Алдынғы параграфта айтылғандай, «ұрпақтар жанжалы» теориясы бастапқыда испан философы, идеалисі Хосе Ортега-и-Гассеттің есімімен байланысты болды, ол 1914 жылы «ұрпақтар әдіс» тұжырымдамасын ұсынды. Осы әдістә пайдаланған ол, қоғам дамуының бүкіл тарихын бірін-бірі кезең бойынша ауыстырып отыратын ұрпақтар арасындағы күрестің нәтижесі ретінде қарады. «Ұрпақтар жанжалы» туралы қазіргі Америка әдебиетінің сыншысы Ихаб Хассан былай дейді: «Жастардың дағдарысы» ересектер өмір сүруге тура келетін алаусыздықтардан, сәтсіздіктер мен шиеленістерден туындайды». Оның пікірінше, ұрпақтар арасындағы күрес, сыйып келгенде, адам тіршілігіндегі құндылықтарды жаңалайды.

«Ұрапақтар жанжалының»тұжырымдамасының түсініктеме берген К. Кенистон мынадай байлам жасайды, оның мәні қоғамның әлеуметтік құрылымының тікелей негізінде қаланған, ал жанжалдың өзі жастардың осы қоғамға және оның заңдарына қатынасын көрсетулері болып табылады. Кенистонның айтуынша, «жастардың дағдарысы»-олардың айтарлықтай бөлігінің қоғам негізіне қаланған нормалар мен құндылықтарды қабылдаудан бас тартуы. Ол мынадай болжам жасайды, наразылықтардың төркінін постиндустриалды революциядан туындаған сапа жағынан жаңа міндеттерден, өмір әдебі мен стилін іздеу керек.

Сонымен, «ұрпақтардың жаһандық тартысы» проблемасы адамзат дамуының барлық кезеңдерінде болған. Мұны осы идеяны көпшілікте, сондай – ақ әлеуметтік әдебиеттеде түсіндірген ғалымдардың түрлі көзқарастары айғақтайды. Осындай теориялардың мағыналарын жинақтап, қорытындылау ұрпақтар тартысының мәнін мынаған саяды, жас адамдар қоғамның әлеуметтік қатынастарын қабылдауға дәрменсіз.

25. Жастар және мәдениет: теориялық бастаулары мен талдауы

Мәдениетті жаңартудағы жас ұрпақтың рөлі, «жастардың мәдениеті» мен «ересектер мәдениетінің» өзара қатынастары туралы мәселелер аса өзекті болып табылатын сияқты, бірақ оларды ғылыми талқылау, осы ұғымдардың сапалық межелері анықталған жағдайда әдептілікке бағдарлануы мүмкін.

Жаңару және қалыптасу үстіндегі мәдениетке бейімдеу кезеңін бастан кешіретін жас ұрпақ дүниетанымдық, мағыналы өмір бағдарларында, субмәдениетке бағдарланған ұстанымдарда елеулі өзгерістерге ұшырайды.

Осы проблемалар қатарын зерттеудің әдіснамалық негізін қалағандар: В. Дильтейге, К. Маннгеймге, Г. Шельскийге тірелетін ұрпақтардың қалыптасу және әлеуметтік өзгеру теориясы; Т.Парсонсқа тірелетін құрылымдық-функционалды теориялар; жас топтары мен ұрпақтар арасындағы өзара қатынастар туралы Ш. Айзенштедттың теориясы, сондай-ақ К. Левиннің әлеуметтік-психологиялық тәсілі, А.Коэннің, Дж. Колеманның, Д. Аусубельдің, Ф. Тенбруктың және көптеген басқа ғалымдардың тұжырымдамалары.

Жастар субмәдениетінің мәнін түсіндіретін негізгі тәсілдерді белгілемесс бұрын, «жастар», «мәдениет», «субмәдениет» ұғымдарының анықтамаларын қарау қажет.

С. И. Григорьевтың пікірі бойынша, ресейлік әдебиетте бүгінгі күнге қарай «мәдениет» ұғымының дефинициялары туралы мынаддай түсініктер кең тараған:

- заттық, материялдық таратушыларға дәйектелген, келесі ұрпақтарға берілетін адамзат баласының материялдық және рухани қызметіндегі тәсілдер мен амалдардың жиынтығы;

-тарихи нақты қоғамда әлеуметтік бағдарлау функциясын орындайтын нормалардың, құндылықтар мен мұраттардың жиынтығы.

Тыйым салу мен нұсқаулардың белгілі бір жүйесінде көрінетін ұжымның мирас етпеген жады ретінде мәдениетті белгілейтін Ю. Лотман мен В. Успенскийдің таңбалау жүйесі түріндегі мәдениетті семантикалық түсіндіруге әрекет істеу ұмтылысын атап өту керек. Осы ұсынылған тұжырымдамада ішкі жинақтылықтың, бейгомотектіктің, инновациялар мен баламалардың болуы өте маңызды. Мәдениет беймәдениет пен антимәдениетке қарсы қою тұрғысында пайымдалады. Беймәдениет – белгілі бір дінге, білім саласына, өмір үлгісі мен мінез-құлқына қатысы жоқтық деген сөз, антимәдениет – мәдениеттердің орын алған үлгісіне қарай анықталады. Авторлар бөлген тұрпаттама бойынша мәдениет үлгілерінің негізгі екі түрі бар, мазмұнға бағытталған біріншісі ережелер жүйесі түрінде берілген, олар үшін тәртіпке келтірілген, тәртіпке келтірілмеген ұғымдары негізгі қарам-қарсы қою болып табылады. Айтылуға бағытталған екінші үлгі дұрыс қалыптастырылған мәтін түрінде беріледі, ол үшін дұрыс-бұрыс ұғымы негізгі қарама-қарсы қоюға жатады. Осы тәсіл жастардың субмәдениетін, олардың мазмұны жағынан да, сондай-ақ тікелей антимәдениет ретінде таңбалауға жиі ұшырайтын жастардың субмәдениеті мен оларды таратушыларға әлеуметтік жауап қату сипаттамасы тұрғысынан да талдауға қолдануға жарамдылығы жөніннен құнды болып көрінетін сияқты.