30. Еуропалық мемлекеттік жастар саясатының стратегиялары

Жастарға қатысты саясат қазіргі әлемде жастар саясатын дамыту тұрғысында қазақстандық жастардың жағдайын көруге мүмкіндік беретін халықаралық аспектіні де қамтитындықтан, жастар саясатын әлеуметтік саясаттың немесе ішкі саясаттың бір бөлігі ретінде емес, мемлекет қызметінің маңызды дербес бағыты ретінде қарастыру қажет.

2013 жылдың басындағы жағдай бойынша әлемнің 198 елінің 99-ында (50 %) ұлттық жастар саясаты іске асырылуда. Әлемнің 56 елінде (28 %) жастар саясаты әзірлену процесінде. 43 елде (22 %) мемлекеттік жастар саясаты мүлдем жүзеге асырылмайды [9].

Мемлекеттік жастар саясатының болуы (заңнамалық актілер, стратегиялар, өзге де нормативтік құжаттар) әлем елдерінің 78 %-ында бұл мәселенің маңыздылығы мен мәнін көрсетіп отыр.

Бұл мәселеге қызығушылық таныту қазіргі кездегі жас ұрпақтың есею процесіндегі қиындықтармен шарт- тастырылады. The Economist журналының бағалауы бойынша, 2012 жылы 15-24 жас аралығындағы 290 миллионға жуық жас тұлға жұмыс істемеген және білім алмаған, бұл жер шарындағы жастардың шамамен 25 % құрайды [10].

Экономикалық даму және ынтымақтастық ұйымының (ЭДЫҰ) бағалауы бойынша әлемнің бас елдерінің 26 миллион жас тұрғыны білім алмаған, кәсіби дайындықтан өтпеген және жұмысқа орналастырылмаған. Бұл жастар «NEET» (Not in Employment, Education or Training) санатына жатқызылады. Сонымен қатар, Дүниежүзілік Банктің есебі бойынша, дамушы елдердің 260 миллионнан астам жас тұрғыны «белсенді емес» азаматтар санатына жатады. Бұған қоса, 2007-2012 жылдар аралығындағы әлемдік қаржы дағдарысы кезеңінде жастардың жұмыссыздығы жағдайы жалпы әлемде төмендеген [11].

«Белсенді емес» жастардың өсуі қоғамда әлеуметтік шиеленістің өсуіне алып келеді, бұл соңында наразылық жағдайға алып келуі мүмкін. Бұл проблема экономикасы дамушы елдерге де, экономикалық дамыған елдерге де өзекті проблема болып табылады. Бұған 2011 жылы Мысырда, Ливияда, Тунисте және басқа да араб елдерінде болған наразылық шерулері мен төңкерістер мысал бола алады, мұнда жастар наразылық қозғалыста маңызды рөл атқарған.

Сонымен бірге, экономикасы дамыған елдер де жастардың бүлігі қатеріне шалдығады, бұл Франциядағы (2005 ж.), Ұлыбританиядағы (2011 ж.), Швециядағы (2013 ж.) жастардың қарсылық білдіруінен көрінеді.

Осыған байланысты жастар проблемалары әлем елдерінің мемлекеттік саясатында маңызды мәнге ие болады, бұл жастар стратегиясында, заңнамалық актілерде және өзге де нормативтік құжаттарда көрініс табады.

Алайда, «жастар» феноменін зерттеудің күрделілігі бұл ұғымның бірыңғай және жалпыға ортақ мағынасының болмауына қатысты. Бұл әлемде жастар саясатын салыстырмалы талдауды жүргізуде белгілі бір қиындықтар туындатады.

Мәселен, Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) жастар тобына 15-24 жас аралығындағы тұлғаларды жатқызады [12]. Австралияда жастардың жасы 12-25 жас аралығында [13]. ТМД елдері жастарға 15-29 жас аралығындағы тұлғаларды жатқызады [14]. Сонымен қатар, Африка жастар хартиясы (African Youth Charter) жастар санатына 15-35 жас аралығындағы тұлғаларды жатқызады [15].

Жастардың жас ерекшелік шегін белгілеудегі айырмашылықтар әлем елдерінің географиялық, мәдени, әлеуметтік, саяси, экономикалық ерекшеліктеріне байланысты. Ата-аналар мен балалардың, отбасы мен қоғамның арасындағы қалыптасқан әлеуметтік-мәдени және тарихи қарым-қатынастардың да мәні зор.

Жастармен жұмыс – әлем елдерінің дамуының стратегиялық басымдығы, әрбір мемлекет жастар саясатының шегін өз бетінше анықтайды.

Озық шет елдердің тәжірибелерін салыстырмалы талдау жастар саясатының нүктелік бағыттары бойынша заңдар санының көптігін (Германия, Австрия), білім беру, қайта оқыту, жұмысқа орналастыру, жастарды кәсіби даярлау, бейәлеуметтік мінез-құлықты жастарға қолдау көрсету, жастардың шығармашылық мүмкіндіктерін дамыту, жастарды қоғамдық өмірге тарту бойынша сан алуан мемлекеттік және жергілікті жастар бағдарламаларының болуын (АҚШ, Канада, Еуропа одағы мемлекеттері, Қытай), жастарға арналған бағдарламаларды айтарлықтай мемлекеттік қаржыландыруды (Қытай, АҚШ, Сингапур, Чехия), жастар ұйымдары, еріктілер (волонтер) қызметі желісінің дамуын көрсетті.

Әлемнің дамыған мемлекеттерінің тәжірибесі жастар саясатын іске асыруда биліктің барлық деңгейінің белсенді қатысуын, жастар саласындағы саясатты тиімді жүргізу бойынша мемлекеттік институттарды, қоғамдық институттардың жұмысын жетілдіруді көрсетеді.