50. «Жастардың субмәдениеті: ойын ба немесе қарсылық па? » өз пікіріңізді айтыңыз

Жастардың арасындағы субмәдениет ту­ралы сөз қозғамас бұрын, алдымен бұл түсінік астарында не жатқандығын анықтап алу керек. Айқындап алуға деген қажеттілік қазіргі күнде тек «жастар субмәдениеті» ұғы­мына ғана қатысты емес, сонымен қа­тар «жастар», «субмәдениет» тү­сініктеріне де өзіндік талдау, түсіндірулердің көбейіп кет­кендігінен туып тұр. Жалпы, субмәде­ниет - жас адамдардың ресми емес қаты­нас­тарының, олардың ерекше өмір сүру стилі мен тәртіптерінің, белгілі бір қағи­далары мен құндылықтарының нәтижесі және «МЕН-­ОЛАР» жүйесіндегі өздерін көрсетудің, дамытудың бір жолы.

• Жастар субмәдениетінің өзіндік құн­ды­лықтары мен тәртіп нормаларын культ­қа айналдыруға уақыты жеткілікті жас адам­­дар аса көп шоғырланған үлкен мега­по­листерге тән феномен екендігін айта кет­кен жөн. Мұны «жастарға арналған мә­дениет» (кино, әртүрлі жаппай көңіл кө­те­ру, бизнес, сән, телехикаяттар т.б.) пен жас адамдардың контрмәдениетімен (дәс­түр­лі нормаларға қарсы тұру секілді) ша­тастырмаған жөн.

Жалпы алғанда, Қазақстандағы ресми емес қозғалыстарға белгілі бір стильдер мен бағыттардың араласып келуі тән. Қоғамдағы біркелкіліктің қаншалықты бол­мағандығына байланысты мәдени мұ­ралар элементтерінің де соншалықты сан­қыр­лылығы байқала түседі.

Соңғы жылдары музыкалық суб­мә­дениет (поп, рок, рэп), гедонистік субмә­де­ниет (байкерлер, рейверлер және т.б.), спорт­тық субмәдениет (паркуршілер, сноу­бордшылар, скейтбордшылар) ай­рық­ша даму үстінде. Готика, эмо, анимэ та­­бынушылары секілді спецификалық суб­­мәдениеттің түрлері бізде бар бол­ға­нымен, Ресей және басқа да шетелдермен са­лыстырғанда өте сирек кездеседі. Соңғы аталған ресми емес бірлестіктер негізінен оқушылар, студенттер арасында пси­хо­ло­гиялық қалыптасу кезеңі мен ата-ана та­ра­пынан болатын олқылықтардың қа­тар­ласуы салдарынан орын алады.

• Жастар субмәдениеті - жастардың үлкендер әлеміне толықтай бейімделуі жүр­геннен соң, әрі қарай өз мәнін жоятын да­мудың белгілі бір кезеңі, яғни жеке адам дамуының өтпелі сатысы. Жастардың рес­ми емес қатынастары және олардың өз­деріне ғана тән мақсаттарын табуы жеке суб­мәдениеттің қалыптасуының себебіне ай­налады.

Жастар субмәдениеті - киген киімнен, сөй­леу мәнерінен, жаргондардан және ай­р­ықша әуестенулерден көрініс табатын үл­кендер әлеміне, қоғамның ережелері мен құндылықтарына деген өзіндік қар­сы­лық.

Белгілі бір субмәдениеттің өкілі болып та­­былатын жастардың психологиялық ерек­­шеліктеріне келер болсақ, ол мына бір жайттардан көрініс табады: ата-ана­ла­ры мен мектеп тарапынан болатын ба­қы­лау­лардан босауға деген ұмтылыстан, эмо­­цияға аса берілгіштіктен, жасөспірімдік әсі­­релеушіліктен, өмірге қатысты ой­ла­ры­ның тым мінсіздігінен, адамгершілік ұс­та­ным­­дарының тұрақсыздығынан, жеке ада­ми құндылықтарының қалыптас­па­уы­нан.

• Жастардың өмір сүру қалпы және тір­шілік ұстанымы контрмәдениет шең­бе­­рін­де болуы мүмкін емес сияқты. Ай­талық, хиппи құбылыс ретінде алғаш АҚШ-та 60-жылдардың басында өзгеріп кеткен қажеттіліктер мен оны қанағаттан­дыра ал­мау­шылық мәселелері негізіндегі контр­мә­дениетті көңіл күйдің көрінісі ретінде пай­да болды. Ал Батыс және Шығыс Еу­ро­па елдеріндегі «тақыр басты» жастар қоз­ғалысының пайда болуы, оның Ре­сей­дегі қатыгездену және сая­сат­тану тарихы - бұл да жастар субмәде­ние­тінің емес, кон­тр­мәдениетінің көрінісі. Қазақстан - бел­гілі дәстүрлер мен жа­ңа­шыл­дықты өзі­не жинақтаған ерекше мем­лекет. Біздің жас­тар, бір жағынан, қоғамның ин­но­ва­циялық потенциалы болып табылады жә­не білім алуда, жаңашылдықты қа­был­дау­да, мамандығы бойынша өсіп-өр­кен­деу­де және өмірдің басқа да салаларында жеткілікті белсенді. Бірақ сонымен қатар тәрбие мен құнды­лықтарды мұра ретінде қабылдаудағы дәстүрлерді де ұмытпайды. Дәл осы са­надағы дәстүрлілік пен діл ерек­шелігі жас­тардың ерекше суб­мә­де­ниетінің қа­лып­тасуын тежеп тұр.

• Негізі, жас адамдардың наным-сенім, өмір, бақыт, туыстарына деген махаббат, ден­саулық, отбасы секілді құндылықтарға қа­рым-қатынастары оның рухани-адам­шылық ішкі күйзелісі мен өмірлік мақ­сат­та­рын асыра бағалауымен байланысты.

Біріншіден, жастар субмәдениеті жас адамдардың өз қолдарымен жастар үшін құрылады. Одан барлық адам бірдей өт­пейді және субмәдениет қазіргі әлеу­меттік-мәдени ұстанымдарды жоюға емес, керісінше, жастарды сол қоғамның бөл­­шегі етуге негізделеді.

Субмәдениет - бұл қоғамның жай кедергі жасамауына болатын жастардың әлеуметтік белсенділігінің алаңы. Менің жоғарыда айтып кеткенімдей, контр­мә­де­ниет­ке қатысты әңгіме басқа. Міне, қо­ғамның мәдени аясын, өрісін және адам­ның өзін де осы бұзады (сөз әртүрлі діни ағымдар, жүйесіз топтар туралы). Қазіргі жастардың жеке, өзіндік өмір­ге бүгінгі аса қиын және динамикалық (қозғалысты, көп сырлы) кезеңде аяқ басатындығын ұмытпауымыз керек. Олар­ға нағыз өмір туралы нақты кеңестер бе­ріп, уақытында өз өмірлік тәжірибемізбен бө­лісіп, олардың бастан кешіргендеріне сыйластықпен қарауымыз қажет. Буындар арасындағы түсініспеушілік, негізінен, сол кезеңнің әлеуметтік құрылымдарын, өмір тарихтарын білмегендіктен туындайды. Тарихтың белгілі бір кезеңіне қазіргі ғы­лыми биіктен қарап, бүгінгі түсініктер тұр­ғы­сынан саралап, дәуір психологиясын ес­кермей, мәселені сол заман адам­дарының қандай көзқараспен таны­ған­дығын назардан тыс қалдырып жатамыз.

Бүгінде мектеп, университет және от­басы жастарға жай «бақылаушы» по­зи­ция­сын ұстанбаулары керек, керісінше, же­ке адамның бүкіл қоғам мүддесін игеру үшін жарыс мүмкіншілігіне тең дәрежеде ұм­­тылу позициясын қамтамасыз ету ке­рек.